Category Archives: Άρθρα σε εφημερίδες – Newspaper articles

Έξοδος από τα μνημόνια και άλλα κυβερνητικά φληναφήματα – ΤΕΤΡΑΔΙΑ ΜΑΡΞΙΣΜΟΥ νο.8 2018

 

Τετράδια Μαρξισμού

Νο.8 2018

Έξοδος από τα μνημόνια και άλλα κυβερνητικά φληναφήματα

 

Σταύρος Μαυρουδέας

 

Η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ μαζί με την ΕΕ πανηγύρισε τον Αύγουστο 2018 την έστω και καθυστερημένη έξοδο από τα Μνημόνια. Βέβαια, τα κίνητρα του καθενός διαφέρουν. Ο μεν ΣΥΡΙΖΑ προσπαθεί να διασωθεί εκλογικά προβάλλοντας ότι είναι καλύτερος και πιο φιλολαϊκός διαχειριστής του αντιλαϊκού προγράμματος προσαρμογής. Η ΕΕ θέλει να δείξει ότι η κρίση της έχει ξεπερασθεί. Και από δίπλα οι ΗΠΑ, μέσω του ΔΝΤ, υποστηρίζουν μεν εξόφθαλμα την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ αλλά αφετέρου θέλουν να διατηρήσουν την πίεση στην ΕΕ και γι’ αυτό ενώ δεν αμφισβητούν φωναχτά την έξοδο ταυτόχρονα δηλώνουν ότι το χρέος δεν είναι βιώσιμο.

Πίσω από αυτό το θέατρο των συστημικών κέντρων κρύβεται μία πολύ πιο ζοφερή πραγματικότητα.

Κατ’ αρχήν, τα μνημόνια είναι τμήμα των προγραμμάτων οικονομικής προσαρμογής (ΠΟΠ) της τρόικα για την Ελλάδα (βλέπε Μαυρουδέας 2018). Ο ρητός στόχος τους – γιατί υπάρχουν και υπόρρητοι – είναι η εξασφάλιση της βιωσιμότητας του ελληνικού χρέους. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι το ελληνικό κράτος θα μπορεί να δανείζεται από τις διεθνείς ιδιωτικές αγορές. Η στοχοθεσία αυτή προκύπτει από μία εσφαλμένη και υποκριτική ταυτόχρονα Ορθόδοξη ερμηνεία της ελληνικής κρίσης (βλέπε Μαυρουδέας 2018). Τα ΠΟΠ παρέχουν κρατικά δάνεια (της ΕΕ και του ΔΝΤ) έναντι δεσμεύσεων της Ελλάδας (μνημόνια) για δημοσιονομικές περικοπές και διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. Τα δάνεια δίνονται για την αποτροπή της χρεωκοπίας ενώ οι δεσμεύσεις υποτίθεται ότι στοχεύουν στην δημοσιονομική εξυγίανση και στην διασφάλιση τόσο της αποπληρωμής των δανείων όσο και της επιστροφής στην φυσιολογική χρηματοδότηση από τις διεθνείς αγορές (βιωσιμότητα του χρέους). Τα δάνεια δίνονται τμηματικά (για να εκβιασθεί η εφαρμογή των μνημονιακών δεσμεύσεων) και μέχρι ένα χρονικό διάστημα που θεωρείται ότι έχει εξασφαλισθεί η δημοσιονομική ισορροπία και το δημόσιο χρέος μπαίνει σε τροχιά μείωσης. Αυτό θεωρείται και το αναγκαίο και ικανό σήμα προς τις ιδιωτικές διεθνείς αγορές έτσι ώστε να εμπιστευθούν ξανά την Ελλάδα.

Η λογική των ΠΟΠ, που απηχεί τα κυρίαρχα ιμπεριαλιστικά συμφέροντα, έχει θεμελιώδη προβλήματα. Όπως εύστοχα υποδεικνύουν οι Μαρξιστικές αναλύσεις, δεν αντιμετωπίζουν ουσιαστικά το θεμελιακό αίτιο της ελληνικής κρίσης δηλαδή το αποτυχημένο παραγωγικό μοντέλο της χώρας. Όπως έχει διεξοδικά αναλυθεί (Μαυρουδέας 2016) το τελευταίο οικοδομήθηκε μέσω της ένταξης της χώρας στην ευρωπαϊκή ιμπεριαλιστική ενοποίηση και, φυσικά, τα ΠΟΠ δεν σκοπεύουν να το αλλάξουν αλλά απλά να τροποποιήσουν δευτερεύουσες πλευρές του.

Πέραν όμως της προβληματικής λογικής τους, τα ΠΟΠ αποτυγχάνουν συστηματικά και σε σχέση με τους ίδιους τους στόχους του, όπως αποδεικνύουν οι πολλαπλοί εκτροχιασμοί τους μέχρι σήμερα και οι συνακόλουθες τροποποιήσεις και επεκτάσεις τους τόσο χρονικά όσο και σε δανειακά κεφάλαια και δημοσιονομικά και διαρθρωτικά μέτρα. Αυτό που πανηγυρίζεται σήμερα από το σύνολο σχεδόν των συστημικών κέντρων είναι ότι μετά από πολλαπλές αποτυχίες δεν χρειάζεται άλλο ένα ΠΟΠ σήμερα και συνεπώς η εφαρμογή των προηγούμενων προχωρά απρόσκοπτα. Βέβαια, πίσω από τις θριαμβολογίες κρύβεται πάντα ο φόβος ότι για άλλη μία φορά θα πέσουν έξω. Έτσι αρχικά συζητήθηκε η προληπτική πιστωτική γραμμή (ECCL) και στη συνέχεια επιλέχθηκε η δημιουργία ενός «μαξιλαριού» ρευστότητας (από ευρωπαϊκά δάνεια και περιστασιακές και «τεχνητές» εκδόσεις ελληνικών χρεογράφων) που υποτίθεται ότι εξασφαλίζει την χρηματοδότηση της Ελλάδας μέχρι το 2020. Φυσικά πρόκειται για καθαρή υποκρισία καθώς στην περίοδο αυτή η εξυπηρέτηση του ελληνικού χρέους είναι σχετικά εύκολη. Όμως δεν προβλέπεται τίποτα για την μετέπειτα περίοδο που το κόστος της εξυπηρέτησης εκτινάσσεται στα ύψη. Γι’ αυτό και οι έξοδοι του ελληνικού δημοσίου σε διεθνή δανεισμό (ξεκινώντας από την κυβέρνηση ΝΔ-ΠΑΣΟΚ και συνεχίζοντας με τους ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛΛ) – που είναι εν πολλοίς «στημένες» από την ΕΕ – είναι μεμονωμένες, με ακριβά επιτόκια και χωρίς να ξεπερνούν τον προαναφερθέντα χρονικό ορίζοντα. Συνεπώς, ούτε καν η εξυπηρέτηση του ελληνικού χρέους δεν είναι απολύτως εξασφαλισμένη.

Αλλά και η βιωσιμότητα του ελληνικού χρέους δεν έχει εξασφαλισθεί. Στο σημείο αυτό το ΔΝΤ και η ΕΕ κάνουν ένα κουτοπόνηρο κόλπο. Έχουν τροποποιήσει τον κλασσικό ορισμό της βιωσιμότητας του χρέους (που προβλέπει την αποπληρωμή τουλάχιστον αυτού που θεωρείται το υπερβολικό τμήμα του) και χρησιμοποιούν παράλληλα ένα δεύτερο ορισμό που θεωρεί βιώσιμο το χρέος που η εξυπηρέτηση του μπορεί να προχωρά ομαλά για μία περίοδο. Με βάση την υποκρισία αυτή το μεν ΔΝΤ (ακολουθώντας μία πιο αυστηρή μεθοδολογία) δηλώνει ότι το ελληνικό χρέος είναι μεσοπρόθεσμα βιώσιμο (εξυπηρετήσιμο) αλλά εντέλει μη-βιώσιμο. Η δε ΕΕ, με την ως συνήθως ακόμη πιο διάτρητη μεθοδολογία της, εξαγγέλλει την πλήρη βιωσιμότητα του ελληνικού χρέους. Η δε κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ τρέχει σαν καταϊδρωμένος σκύλος πίσω από τα αφεντικά του ολολύζοντας προπαγανδιστικές ασυναρτησίες. Στην πράξη, ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ αντί να έχει μειωθεί στα οκτώ χρόνια των ΠΟΠ έχει εκτιναχθεί στα ύψη (από περίπου 129% το 2009 σε περίπου 180% σήμερα) και οι προσδοκίες για αποκλιμάκωση του βασίζονται σε εξαιρετικά εξωπραγματικές υποθέσεις (παράλογα παρατεταμένοι και υψηλοί ρυθμοί μεγέθυνσης, πρωτογενών πλεονασμάτων κλπ.).

Όσον αφορά την πραγματική διάσταση και τα θεμελιώδη αίτια της ελληνικής κρίσης – όπως έχει δειχθεί και προηγουμένως (Μαυρουδέας 2018) – τίποτα ουσιαστικό δεν έχει αλλάξει. Παρά την βάρβαρη αφαίμαξη της εργατικής τάξης η καπιταλιστική κερδοφορία δεν επανακάμπτει σοβαρά καθώς το σύστημα φοβάται να «εξοντώσει» τμήματα του (δηλαδή να χρεοκοπήσει μη-κερδοφόρες επιχειρήσεις). Ένδειξη αυτής της αδυναμίας αποτελεί η υστέρηση των επενδύσεων. Χαρακτηριστικά, ενώ το μεσοπρόθεσμο σχέδιο δημοσιονομικής στρατηγικής προβλέπει αύξηση 11,1% για το 2018, για δύο συνεχόμενα τρίμηνα υπάρχει εντυπωσιακή υποχώρηση (Ιανουάριος-Μάρτιος -10,3%, Απρίλιος-Ιούνιος -5,4%). Οι μόνες επενδύσεις που γίνονται είναι είτε σκανδαλώδεις ιδιωτικοποιήσεις (σε κραυγαλέα χαριστικές αποτιμήσεις) είτε επενδύσεις στον τουρισμό (που εξελίσσεται προοπτικά σε νέο «δράκο» της οικονομίας με άθλιες επιδόσεις στην απασχόληση, πρόκληση υψηλών εισαγωγών και επικίνδυνες περιβαλλοντικές και κοινωνικές επιπτώσεις).

Επιπρόσθετα, οι επαγγελόμενοι «από μηχανής θεοί» της αύξησης των ξένων επενδύσεων και των εξαγωγών εξακολουθούν να μην λειτουργούν. Οι ξένες επενδύσεις είναι περιορισμένες, αφορούν κυρίως σκανδαλώδεις ιδιωτικοποιήσεις και χρηματοδοτούνται εν πολλοίς με ελληνικό τραπεζικό δανεισμό (βλέπε επένδυση Fraport, εξαγορά Hilton κλπ.). Δηλαδή οι ξένοι επενδυτές έμαθαν να κάνουν δουλειές όπως και τα ελληνικά τρωκτικά, δηλαδή με ελάχιστα ίδια κεφάλαια και με θαλασσοδάνεια. Αντίστοιχα, οι εξαγωγές παρά την τεράστια μείωση των μισθών καρκινοβατούν επίσης καθώς, παρά τις Ορθόδοξες υποκριτικές σοφιστείες, δεν εξαρτώνται κυρίως από το μισθολογικό κόστος και επιπλέον οι Έλληνες καπιταλιστές απλά αύξησαν το περιθώριο κέρδους τους (τσεπώνοντας την μισθολογική μείωση).

Συνεπώς, το ελληνικό ηφαίστειο παραμένει πάντα ενεργό. Τα ΠΟΠ δεν έχουν επιτύχει αλλά ούτε καν ολοκληρωθεί αφού ο στόχος τους παραμένει ανεκπλήρωτος.. Η ΕΕ απλά σπρώχνει τα προβλήματα παρακάτω ελπίζοντας σε κάποιες ευνοϊκές μελλοντικές συγκυρίες. Οι δε ΗΠΑ επωφελούνται να ενισχύσουν τις οικονομικές και πολιτικές θέσεις τους στην Ελλάδα και ταυτόχρονα πιέζουν σε επιμέρους ζητήματα την ΕΕ. Η ελληνική αστική τάξη, ανήμπορη για οποιαδήποτε αυτόνομη κίνηση, απλά επιδιώκει να διασώσει το τομάρι της μεταφέροντας τα βάρη στην πλάτη των εργαζόμενων και των μεσαίων στρωμάτων. Οι πολιτικοί διαχειριστές της – ιδιαίτερα ο ΣΥΡΙΖΑ και η ΝΔ – κοκκορομαχούν για τριτεύοντα ζητήματα επιδιώκοντας την πολιτική επιβίωση και την κυβερνητική εξουσία. Στην ουσία όμως είναι απλά διαχειριστές των επιταγών των ΠΟΠ με ελάχιστους βαθμούς ελευθερίας. Χαρακτηριστικά, οι θριαμβολογίες του ΣΥΡΙΖΑ περί εξόδου από την επιτροπεία και «δημοσιονομικού χώρου» διαψεύσθηκαν άμεσα και σκαιά από τους ξένους πάτρωνες. Το ιστορικό ζητούμενο είναι τι θα κάνει η Αριστερά και ο κόσμος της εργασίας σ’ αυτή την δίσεκτη ιστορική περίοδο.

 

Βιβλιογραφία

Μαυρουδέας Στ. (2016), «Ανταγωνιστικές ερμηνείες και στρατηγικές εξόδου της ελληνικής κρίσης και το πρόβλημα της παραγωγικής ανασυγκρότησης», Ουτοπία νο.115.

Μαυρουδέας Στ. (2018), «Έξοδος από την κρίση ή στο ίδιο έργο θεατές;», Τετράδια Μαρξισμού νο.6

 

Advertisements

Stavros Mavroudeas – A resurgence of popular mobilisations in Greece – BRAVE NEW EUROPE

 

 

https://braveneweurope.com/stavros-mavroudeas-a-resurgence-of-popular-mobilisations-in-greece

 

Stavros Mavroudeas – A resurgence of popular mobilisations in Greece

November 15, 2018 Austerity, EU politics, EU-Institutions, National Politics, Neo-Liberalism in the EU

On November 14th, Greece`s largest union, ADEDY, which represents about half a million public sector workers, carried out a one day strike. The union is demanding that the SYRIZA government retracts pay and pension cuts and tax increases which were part of three bailout programmes since 2010. We asked Stavros Mavroudeas to give us a brief evaluation of the strike.

Stavros Mavroudeas is Professor of Political Economy at the Department of Economics at the University of Macedonia, Thessaloniki

Edited by BRAVE NEW EUROPE

 

 

 

 

 

 

These days some glimmers of hope seem to be appearing in a Greek society devastated by the EU. This is not the result of the false claims that the Greek crisis is over, being vaunted by the EU, the SYRIZA government, and the champions of Greek capitalism. Instead, it comes from a resurgence of popular protest in Greece after a considerable period of calm. Several strikes have already taken place and participation, although not spectacular, is increasing.

The Greek people have been suffering from a capitalist crisis and a barbaric EU-IMF austerity programme for almost ten years. Following the eruption of the 2008 crisis and the subsequent euro-zone crisis, Greek capital and its foreign patrons (EU and the US) imposed a vicious programme of austerity upon the country (adjustment programmes overseen by the troika –the European Commission, IMF and European Central Bank).

Initially there were strident popular reactions to these austerity programmes that discredited the establishment parties and led to frequent changes of government. However, this popular activity and energetic intervention by the people was defused when SYRIZA was elected to government, since the party had promised to ameliorate the population’s devastated living standards. But SYRIZA betrayed the people’s trust by continuing the same austerity policies as its predecessors. Instead of shelving the troika programme, it agreed to a new third one. However, popular mobilisations remained subdued as SYRIZA discredited the Left and the people were at a loss to know how to respond to SYRIZA’s betrayal. The recent resurgence of popular protest breaks this pattern and possibly signifies a return of the masses to the political foreground.

There are several reasons for this resurgence:

First, SYRIZA and the EU, by declaring that the Greek crisis has ended, are proving to be victims of their own deception. The Greek crisis is still simmering and is far from over. Its structural causes (the low rate of profit of capitalists and imperialist exploitation by the core euro-zone economies) are still present. Furthermore, Greece´s immediate problems (such as the debt burden on the economy) have not been solved but only swept under the carpet. The EU propagates the myth that the Greek crisis has ended because it wants to avoid pressure from the US and is under increasing strain as new serious conflicts arise within the EU (Brexit, the budget dispute with Italy etc.). SYRIZA is following suit hoping that by selling a false ‘success story’ it might win the next Greek election. However, behind this façade, the Greek people sense that if the crisis has at least stabilised, then there must be space for recuperating at least some of the huge losses they have suffered. It should be noted that the Greek workers and middle classes have borne the burden of austerity, whereas Greek capitalists and oligarchs have remained largely unscathed.

Second, 2019 is a multi-election year. Greece will be holding EU elections, local elections, and ultimately general elections. So, the people sense that establishment parties are in a vulnerable position and if they don’t want to suffer huge electoral losses then they have to make concessions. The Greek and EU establishment on the other hand want to make as few concessions as possible, get past the elections, and then renew their austerity drive.

However, history has taught us that once the genie of popular action is out of the bottle, the corrupt Greek and EU establishments may not be able to contain it. The return of popular protest is a glimmer of hope for Greece.

«Ο μύθος της εξόδου από την κρίση», ΑΝΑΙΡΕΣΕΙΣ 2018 νο.33

 

 

 

 

 

 

 

 

Περιοδικό ΑΝΑΙΡΕΣΕΙΣ

2018, Νο. 33

 

Ο μύθος της εξόδου από την κρίση

 

Σταύρος Μαυρουδέας

 

Το ελληνικό πρόβλημα, τα ΠΟΠ και η Αριστερά

 Τον Αύγουστο 2018 εξαγγέλθηκε από την ΕΕ και την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ η ολοκλήρωση, μετά κόπων και βασάνων, του τρίτου από τα Προγράμματα Οικονομικής Προσαρμογής – ΠΟΠ (τα κοινώς λεγόμενα Μνημόνια). Ταυτόχρονα, δηλώθηκε ότι η ελληνική κρίση έχει επιτέλους επιλυθεί. Αξίζει να υπενθυμισθεί ότι τα ελληνικά ΠΟΠ έχουν μία μακρά ιστορία αποτυχιών. Ξεκίνησαν με το πρώτο ΠΟΠ το 2010 που προέβλεπε την αντιμετώπιση του ελληνικού προβλήματος εντός τετραετίας με μία μικρή μείωση του ΑΕΠ της χώρας. Απέτυχε πριν καν ολοκληρωθεί και αντικαταστάθηκε από το δεύτερο ΠΟΠ, το οποίο είχε την ίδια τύχη και γι’ αυτό συμπληρώθηκε από το τρίτο ΠΟΠ[1]. Καθένα σημαδευόταν και από μία κυβερνητική αλλαγή.

Η εξαγγελία της ολοκλήρωσης του κατά κοινή ομολογία πιο προβληματικού προγράμματος του ΔΝΤ και της ΕΕ δεν έγινε χωρίς αναταράξεις. Η μεν ΕΕ – και τα διάφορα κέντρα και ηγεμονικές δυνάμεις στο εσωτερικό της – προβληματίσθηκαν είτε για την ανάγκη ενός τέταρτου ΠΟΠ είτε μίας πιο ήπιας εκδοχής του (με την μορφή της προληπτικής πιστωτικής γραμμής). Τελικά η ΕΕ κατέληξε – για γεωπολιτικούς και οικονομικούς λόγους – στην ανακήρυξη της ολοκλήρωσης των ΠΟΠ αλλά επισημαίνοντας ότι η εποπτεία της Ελλάδας θα συνεχισθεί με νέους μηχανισμούς. Το δε ΔΝΤ – απηχώντας τις αμερικανικές απόψεις – επιφυλάχθηκε σαφώς να εξαγγείλει την επιτυχία του προγράμματος και συνεχίζει μέχρι σήμερα να αμφισβητεί καθοριστικές πλευρές του (και ιδιαίτερα την επίτευξη βιωσιμότητας του χρέους)[2]. Σε ένα πιο χαμηλό επίπεδο από αυτό των «μεγάλων αφεντικών», τοποθετούνται και το εγχώριο συστημικό πολιτικό υπηρετικό προσωπικό. Ο μεν ΣΥΡΙΖΑ διασαλπίζει ότι είναι αυτός που έλυσε το ελληνικό πρόγραμμα, ότι η χώρα αποκτά την οικονομική (και όχι μόνο) ανεξαρτησία της και ότι σταδιακά θα βελτιωθεί το βάρβαρα υποβαθμισμένο επίπεδο ζωής του ελληνικού λαού. Τα βασικά επιχειρηματικά κέντρα υποστηρίζουν επίσης ότι η χώρα βγαίνει από την κρίση (γιατί έτσι ελπίζουν σε μία βελτίωση προσδοκιών που θα επηρεάσει θετικά κάποια οικονομικά μεγέθη) αν και ταυτόχρονα ψαλιδίζουν τις θριαμβολογίες του ΣΥΡΙΖΑ (υπενθυμίζοντας ότι αυτός προκάλεσε προβλήματα στο παρελθόν στην υλοποίηση των ΠΟΠ που σήμερα πανηγυρίζει για την επιτυχημένη ολοκλήρωση τους). Τέλος, η ΝΔ γκρινιάζει (γιατί φοβάται ότι ο ΣΥΡΙΖΑ αποδεικνύεται καλύτερος υπηρέτης των ξένων και εγχώριων αφεντικών) και ταυτόχρονα αμφισβητεί την έξοδο από την κρίση (σε μεγάλο βαθμό αντιγράφοντας παλιότερα ανάλογα επιχειρήματα του ΣΥΡΙΖΑ).

Όλα τα παραπάνω δείχνουν ότι οι συστημικές δυνάμεις βρίσκονται σήμερα σε μία κατάσταση σύγχυσης, με αντικρουόμενες τάσεις και κατευθύνσεις. Δυστυχώς όμως το ίδιο συμβαίνει και για την ελληνική Αριστερά. Η αδυναμία της να εκμεταλλευθεί το ρήγμα στο σύστημα που παρουσιάσθηκε με την κρίση και το σημερινό τέλμα οφείλονται σε μεγάλο βαθμό σε σοβαρότατα ελλείματα τόσο της ανάλυσης της όσο και της στρατηγικής και της τακτικής της. Για την ελληνική Αριστερά και ιδιαίτερα το κομμουνιστικό ρεύμα της είναι σημαντικό να συγκροτηθεί ένα ρεαλιστικό και μάχιμο πολιτικό σχέδιο – κάτι που έλειψε δραματικά όλα τα προηγούμενα χρόνια – που να μπορεί στην πράξη να αμφισβητήσει και να ανατρέψει την κυρίαρχη τάξη πραγμάτων. Για την επεξεργασία του είναι αναγκαίο να ξεπερασθούν οι χειροτεχνισμοί των φωνακλάδικων καταγγελιών και των αόριστων γενικολογιών και να οικοδομηθεί μία συγκροτημένη και τεκμηριωμένη αντίληψη για το που πραγματικά βρίσκονται τα πράγματα στη χώρα μας.

 

 

Τι ακριβώς είναι η ελληνική κρίση;

 Για να εκτιμηθεί εάν υπάρχει έξοδος από την κρίση πρέπει πρώτα να ξεκαθαρισθεί ο χαρακτήρας της.

Οι κυρίαρχες Ορθόδοξες προσεγγίσεις υιοθετούν μία ταυτόχρονα μυωπική και υποκριτική ερμηνεία. Υποκριτική γιατί δεν θέλει να αποδεχθεί ότι τα θεμελιώδη αίτια της κρίσης συνδέονται με τα δομικά χαρακτηριστικά του καπιταλιστικού συστήματος, γιατί κάτι τέτοιο θα αμφισβητούσε το τελευταίο. Μυωπική γιατί εστιάζει στα επιφαινόμενα ακριβώς γιατί προσπαθούν να αντιμετωπίσουν το άμεσο πρόβλημα αλλά δεν θέλουν ούτε μπορούν να θίξουν τις δομικές πλευρές του. Υποστηρίζουν ότι είναι απλά μία κρίση χρέους που εκφράζεται στα δίδυμα ελλείμματα (του δημοσιονομικού ισοζυγίου και του ισοζυγίου εξωτερικών τρεχουσών συναλλαγών). Τα τελευταία προέκυψαν λόγω των υποτιθέμενων υπερβολικών μισθολογικών αυξήσεων κυρίως στο δημόσιο (στις οποίες αποδίδεται το δημοσιονομικό έλλειμμα) και δευτερευόντως στον ιδιωτικό τομέα (στις οποίες αποδίδεται το εμπορικό έλλειμμα). Επομένως, δεν σχετίζεται – τουλάχιστον καταρχήν – με την αποτυχία του παραγωγικού μοντέλου της χώρας (που άλλωστε διαμορφώθηκε καθοριστικά από την ένταξη στην ευρωπαϊκή ενοποίηση).

Οι Ετερόδοξες ερμηνείες καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα από καθαρόαιμες Κεϋνσιανές και μετα-Κεϋνσιανές θεωρίες μέχρι Μαρξίζουσες. Τον βασικό τόνο τον δίνουν οι πρώτες ενώ οι Μαρξίζουσες αποτελούν τους φτωχούς συγγενείς. Επίσης αποφεύγουν να διακρίνουν δομικά συστημικά αίτια στην κρίση. Επιπλέον, αποσκοπούν ρητά – είτε στις Μαρξίζουσες εκδοχές μέσω της στρατηγικής των σταδίων – στην μεταρρύθμιση του συστηματος σε πιο φιλολαϊκή μορφή. Συμφωνούν με την Ορθοδοξία ότι η ελληνική είναι απλά μία κρίση χρέους, αλλά δεν την αποδίδουν κυρίως στο δημοσιονομικό έλλειμμα αλλά στο εμπορικό έλλειμμα. Για το τελευταίο επιρρίπτουν την ευθύνη στις πολιτικές λιτότητας του ευρω-κέντρου (που μέσω της υποτιθέμενα νεο-μερκαντιλιστικής δομής της ΟΝΕ, διογκώνουν τα εμπορικά ελλείμματα της ευρω-περιφέρειας και την οδηγούν στην υπερχρέωση). Επιπλέον, οι περισσότερες Ετερόδοξες ερμηνείες βασίζονται στην προβληματική θεωρία της χρηματιστικοποίησης (για την κριτική της βλέπε Μαυρουδέας (2016β)).

Τόσο οι Ορθόδοξες όσο και οι Ετερόδοξες ερμηνείες έχουν σοβαρά αναλυτικά και εμπειρικά προβλήματα (μερικά από τα οποία είναι κοινά) και δεν κατανοούν τον βαθύ δομικό χαρακτήρα της ελληνικής κρίσης (βλέπε Mavroudeas (2015)).

Σε αντίθεση με τις Ορθόδοξες και τις Ετερόδοξες θεωρήσεις, οι Μαρξιστικές αναλύσεις υποστηρίζουν ότι τα δίδυμα ελλείμματα δεν είναι δημιούργημα το ένα του άλλου (όπως ερίζουν οι δύο πρώτες) αλλά αποτέλεσμα της φθίνουσας κερδοφορίας του κεφαλαίου η οποία επιτάθηκε από το προβληματικό παραγωγικό μοντέλο της χώρας που υπαγορεύθηκε από την συμμετοχή στην ευρωπαϊκή ιμπεριαλιστική ενοποίηση. Συνεπώς, το ελληνικό πρόβλημα ξεκινά από την σφαίρα της παραγωγής (διάρθρωση και κερδοφορία) και επηρεάζει την σφαίρα της κυκλοφορίας (οδηγώντας στο πρόβλημα του χρέους). Χωρίς την αναδιάρθρωση της πρώτης δεν πρόκειται να επιλυθούν τελεσίδικα τα προβλήματα της δεύτερης.

Από τις ερμηνείες αυτές προκύπτουν διαφορετικές και ανταγωνιστικές στρατηγικές διεξόδου από την κρίση, καθώς εκφράζουν ανταγωνιστικές ταξικές οπτικές. Οι Ορθόδοξες θεωρήσεις υποστηρίζουν ρητά το κεφάλαιο, ενώ οι Ετερόδοξες προτιμούν ένα καπιταλισμό με ανθρώπινο πρόσωπο. Επιπλέον, και οι δύο εντάσσουν τις προτάσεις τους στη θεμελιακή ταξική επιλογή των κυρίαρχων τάξεων για παραμονή της χώρας μέσα στην ευρωπαϊκή ενοποίηση. Εξαιρούνται ορισμένες Ορθόδοξες απόψεις που εκφράζουν τον αντιπαλότητα των ΗΠΑ στην ΟΝΕ καθώς και κάποιες (ολοένα και συρρικνούμενες μετά την άνευ όρων παράδοση του ΣΥΡΙΖΑ) Ετερόδοξες απόψεις που πρότασσαν την έξοδο μόνον από την ΟΝΕ αλλά την παραμονή στην ΕΕ (για μία κριτική των τελευταίων βλέπε Μαυρουδέας (2017)). Αντίθετα, μόνο οι Μαρξιστικές αναλύσεις υποστηρίζουν ότι μία φιλολαϊκή διέξοδος από την κρίση (και φυσικά όχι μία διέξοδος προς όφελος του κεφαλαίου) περνά αναγκαστικά από την συνολική αποδέσμευση από την ευρωπαϊκή ιμπεριαλιστική ενοποίηση.

Πρακτικά, οι Ορθόδοξες αναλύσεις στοιχίζονται πίσω από την στρατηγική των ΠΟΠ (με εξαίρεση κάποιες φιλοαμερικανικές απόψεις που προβάλλουν την έξοδο από την ΟΝΕ). Αντίθετα, οι περισσότερες Ετερόδοξες αναλύσεις υποστηρίζουν την αναδιάρθρωση των ΠΟΠ με την προσθήκη κάποιων μέτρων αντι-κυκλικής πολιτικής και αναδιάρθρωσης του χρέους.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Έχει βγει σήμερα ο ελληνικός καπιταλισμός από την κρίση;

Προφανώς, οι διαφορετικές ερμηνείες της ελληνικής κρίσης οδηγούν και σε διαφορετικές εκτιμήσεις για το εάν επιλύεται ή όχι.

Για τις Ορθόδοξες και Ετερόδοξες αναλύσεις το βασικό κριτήριο είναι η βιωσιμότητα του χρέους. Δηλαδή εάν ο λόγος χρέους/ΑΕΠ κατέρχεται σε κάποιο επίπεδο στο οποίο οι διεθνείς αγορές είναι διατεθειμένες να δανείζουν συστηματικά το ελληνικό κράτος. Αυτό εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την εξέλιξη του ΑΕΠ καθώς ήταν η μη-αναμενόμενη κατακόρυφη πτώση του τελευταίου που επιδείνωσε τόσο τον καθοριστικό δείκτη χρέους/ΑΕΠ όσο όμως και άλλες κρίσιμες μεταβλητές (π.χ. την φορολογική επίδοση). Η ανάκαμψη του ΑΕΠ θεωρείται ότι σηματοδοτεί ότι η οικονομική δραστηριότητα επιστρέφει σε κανονικούς ρυθμούς. Άλλωστε οι αναλύσεις αυτές χρησιμοποιούν σαν τεκμήριο εξόδου από την κρίση το απλοϊκό κριτήριο της ύπαρξης μερικών διαδοχικών τριμήνων θετικού ρυθμού μεγέθυνσης.

Σε αντίθεση με τις παραπάνω θεωρήσεις, η Μαρξιστική ανάλυση κοιτάζει πολύ πιο θεμελιακές μεταβλητές (που αφορούν την κερδοφορία και την συσσώρευση του κεφαλαίου). Επιπλέον, εστιάζει περισσότερο σε δομικά και διαρθρωτικά χαρακτηριστικά και έχει επίγνωση ότι μία ανάκαμψη της οικονομίας δεν συνεπάγεται έξοδο από την κρίση καθώς η καπιταλιστική οικονομία λειτουργεί με κυκλικές διακυμάνσεις (που τροποποιούνται από βαθιές κρίσεις).

Με βάση τα παραπάνω, για την Μαρξιστική ανάλυση τα δομικά προβλήματα που προκάλεσαν την ελληνική κρίση (δηλαδή η ανεπαρκής κερδοφορία του κεφαλαίου και επιπλέον οι μεταφορές αξίας από τον λιγότερο αναπτυγμένο ελληνικό καπιταλισμό προς τους πιο αναπτυγμένους δυτικούς «εταίρους» του), δεν έχουν αναταχθεί επαρκώς (αναλυτικότερα βλέπε Μαυρουδέας (2018)). Παρά την βάρβαρη μείωση της αξίας της εργασιακής δύναμης η καπιταλιστική κερδοφορία δεν ανατάχθηκε ικανοποιητικά καθώς το σύστημα απέφυγε να εκκαθαρίσει επαρκώς τα μη-κερδοφόρα κεφάλαια. Ένδειξη αυτής της αδυναμίας αποτελεί η υστέρηση των επενδύσεων. Χαρακτηριστικά, παρά τις προβλέψεις του μεσοπρόθεσμου σχεδίου δημοσιονομικής στρατηγικής για αύξηση 11,1% για το 2018, για δύο συνεχόμενα τρίμηνα υπάρχει εντυπωσιακή υποχώρηση (Ιανουάριος-Μάρτιος -10,3%, Απρίλιος-Ιούνιος -5,4%). Οι μόνες επενδύσεις που γίνονται είναι είτε σκανδαλώδεις ιδιωτικοποιήσεις (σε κραυγαλέα χαριστικές αποτιμήσεις) είτε επενδύσεις στον τουρισμό (που εξελίσσεται προοπτικά σε νέο «δράκο» της οικονομίας με άθλιες επιδόσεις στην απασχόληση, πρόκληση υψηλών εισαγωγών και επικίνδυνες περιβαλλοντικές και κοινωνικές επιπτώσεις).

Επιπρόσθετα, οι επαγγελλόμενοι «από μηχανής θεοί» της αύξησης των ξένων επενδύσεων και των εξαγωγών εξακολουθούν να μην λειτουργούν. Οι ξένες επενδύσεις είναι περιορισμένες, αφορούν κυρίως ιδιωτικοποιήσεις και χρηματοδοτούνται εν πολλοίς με ελληνικό τραπεζικό δανεισμό (βλέπε επένδυση Fraport, εξαγορά Hilton κλπ.). Αντίστοιχα,

Αντίστοιχα, η ανταγωνιστικότητα των ελληνικών προϊόντων δεν έχει βελτιωθεί ουσιαστικά. Οι εξαγωγές παρά την τεράστια μείωση των μισθών καρκινοβατούν καθώς, παρά τις Ορθόδοξες υποκρισίες, δεν εξαρτώνται κυρίως από το μισθολογικό κόστος και επιπλέον οι Έλληνες καπιταλιστές απλά αύξησαν το περιθώριο κέρδους τους (τσεπώνοντας την μισθολογική μείωση). Αρκεί μόνο να αναφερθεί ότι το βασικότερο εξαγωγικό προϊόν (πετρελαιοειδή) αναγκαστικά συνεπιφέρει αύξηση των εισαγωγών. Επίσης η σύνθεση των ελληνικών εξαγωγών παραμένει κατά βάση η ίδια εφόσον το υπάρχον παραγωγικό πρότυπο δεν έχει ουσιαστικά αλλάξει (καθώς υπαγορεύεται από τις διαδικασίες της ευρωπαϊκής ενοποίησης). Όλα αυτά αποτυπώνονται και στο εμπορικό ισοζύγιο το οποίο έχει εξισορροπηθεί μόνο λόγω της μείωσης των εισαγωγών. Από την άλλη – και αυτό είναι ενδεικτικό – κάθε μικρή άνοδος της οικονομικής δραστηριότητας μοιραία φέρνει μαζί της και μία αύξηση των εισαγωγών (καθώς το υπάρχον παραγωγικό πρότυπο εξαρτάται καθοριστικά από τις εισαγωγές ενδιάμεσων εισροών).

 

 

Έχουν επιτύχει τα ΠΟΠ;

 

Όμως ακόμη και με το δικό τους κριτήριο της βιωσιμότητας του χρέους τα ΠΟΠ δεν έχουν επιτύχει. Στο σημείο αυτό έχουν γίνει ήδη αρκετές λαθροχειρίες. Πρώτη, η τοποθέτηση ενός τεχνητού ορόσημου στο 120%. Είναι γνωστό ότι τίποτα δεν διασφαλίζει ότι σε ένα τέτοιο επίπεδο θα υπάρξει μόνιμος δανεισμός και επίσης ότι η επιλογή του έγινε για καθαρά πολιτικούς λόγους (την μη-συμπερίληψη της Ιταλίας σε ΠΟΠ). Δεύτερη, η εφαρμογή εκτός του μεσοπρόθεσμου κριτηρίου του 120% και ενός βραχυπρόθεσμού κριτηρίου βιωσιμότητας (που θεωρεί ότι βραχυχρόνια είναι βιώσιμο το χρέος εάν απλά μπορεί να εξυπηρετείται). Επιπλέον στο τομέα αυτό τα ΠΟΠ έχουν εξόφθαλμα αποτύχει μέχρι τώρα. Το ελληνικό χρέος ξεκίνησε από περίπου 125% και σήμερα, αντί να μειώνεται, έχει αυξηθεί σε περίπου 178%.

Όσον αφορά το μακροχρόνιο κριτήριο, στην τελευταία μελέτη βιωσιμότητας το ΔΝΤ, χρησιμοποιώντας σαφώς σοβαρότερη μεθοδολογία από αυτή της ΕΕ, αποφαίνεται ότι δεν είναι βιώσιμο και μάλιστα ότι θα συνεχίσει να αυξάνει τα επόμενα χρόνια. Αλλά ακόμη και η βραχυπρόθεσμη βιωσιμότητα είναι εξασφαλισμένη μόνο μέχρι περίπου το 2022 που δεν έχουν αρχίσει η αποπληρωμές δανείων αλλά υπάρχει μόνο η εξυπηρέτηση του χρέους.

Αυτό φαίνεται και από τα προβλήματα που υπάρχουν στις περιορισμένες και κατασκευασμένες εξόδους του ελληνικού δημοσίου στις διεθνείς αγορές. Ξεκινώντας από την κυβέρνηση ΝΔ-ΠΑΣΟΚ και συνεχίζοντας με την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ, το ΠΟΠ προβλέπει ένα σταδιακό ξεκίνημα του ιδιωτικού δανεισμού του ελληνικού δημοσίου τόσο για τεχνικούς λόγους (δημιουργία καμπύλης αποτιμήσεων) όσο, κυρίως, για πολιτικούς λόγους. Οι εκδόσεις ελληνικού χρέους είναι μικρών ποσών και κυρίως μικρής χρονικής διάρκειας, που χαρακτηριστικά δεν ξεπερνά την περίοδο που είναι διασφαλισμένη η εξυπηρέτηση του ελληνικού χρέους. Τα επιτόκια τους εξακολουθούν να είναι πολύ ακριβά (και ουσιαστικά επιβαρύνουν την δομή χρέους της χώρας). Επιπλέον, είναι εντελώς «στημένες» από την ΕΕ και μερικούς βασικούς χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς. Μάλιστα σε κάθε κλυδωνισμό της παγκόσμιας οικονομίας – όπως την περίοδο αυτή με την αντιπαράθεση της Ιταλίας με την ΕΕ – σταματούν καθώς τα επιτόκια ξεφεύγουν επικίνδυνα προς τα επάνω.

Για να διατηρηθεί η ικανότητα της Ελλάδας να εξυπηρετεί και να αποπληρώνει το χρέος της είναι αναγκαίο να μπορεί για μία μη-ρεαλιστική μακροχρόνια περίοδο να επιτυγχάνει ανεδαφικά υψηλούς ρυθμούς μεγέθυνσης του ΑΕΠ (μεσοσταθμικά της τάξης του 2%) και αντίστοιχα ανεδαφικά υψηλά πρωτογενή πλεονάσματα (της τάξης του 3.5%). Το ίδιο το ΔΝΤ έχει αμφισβητήσει την ρεαλιστικότητα αυτής της τροχιάς.

Συγκεφαλαιώνοντας, η ΕΕ αποφάσισε για καθαρά πολιτικούς λόγους να διακηρύξει την ολοκλήρωση των ελληνικών ΠΟΠ και πίσω της έτρεξε σαν πιστός σκύλος η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ. Βέβαια η ολοκλήρωση αφορά μόνο το σκέλος των δανείων καθώς υποτίθεται ότι το «μαξιλάρι» των υπαρχόντων δανείων μαζί με τις νέες εκδόσεις ελληνικού χρέους εξασφαλίζουν την εξυπηρέτηση του τελευταίου για τα λίγα επόμενα χρόνια. Οι μνημονιακές υποχρεώσεις όμως δεν έληξαν καθώς υπάρχει μακρά λίστα εκκρεμοτήτων. Επίσης, όπως δήλωσε ανοικτά η ΕΕ, η εποπτεία θα συνεχισθεί για πολλά χρόνια. Απλά θα πάρει διαφορετικές, αλλά όχι λιγότερο αυστηρές, μορφές. Επίσης, έχει πάντα τιμωρητικούς μηχανισμούς, όπως είναι η άρνηση εκταμίευσης εναπομεινάντων δανείων, η άρνηση μέτρων ελάφρυνσης του χρέους (π.χ. επιστροφή των κερδών από τα ευρωπαϊκά δάνεια προς την Ελλάδα) κλπ. Και βέβαια, σε περίπτωση αποτυχίας εκπλήρωσης των στόχων, υπάρχουν πάντα οι θεσμοθετημένοι αυτόματοι «κόφτες» που η «αγωνιστική» (sic!) διαπραγμάτευση Βαρουφάκη-ΣΥΡΙΖΑ έχει συνομολογήσει.

 

 

Το ηφαίστειο της κρίσης παραμένει ενεργό

Συνοψίζοντας, το ελληνικό ηφαίστειο παραμένει πάντα ενεργό. Τα ΠΟΠ δεν έχουν επιτύχει αλλά ούτε καν ολοκληρωθεί αφού ο στόχος τους παραμένει ανεκπλήρωτος.. Η ΕΕ απλά σπρώχνει τα προβλήματα παρακάτω ελπίζοντας σε κάποιες ευνοϊκές μελλοντικές συγκυρίες. Οι δε ΗΠΑ επωφελούνται να ενισχύσουν τις οικονομικές και πολιτικές θέσεις τους στην Ελλάδα και ταυτόχρονα πιέζουν σε επιμέρους ζητήματα την ΕΕ. Η ελληνική αστική τάξη, ανήμπορη για οποιαδήποτε αυτόνομη κίνηση, απλά επιδιώκει να διασώσει το τομάρι της μεταφέροντας τα βάρη στην πλάτη των εργαζόμενων και των μεσαίων στρωμάτων. Οι πολιτικοί διαχειριστές της – ιδιαίτερα ο ΣΥΡΙΖΑ και η ΝΔ – κοκκορομαχούν για τριτεύοντα ζητήματα επιδιώκοντας την πολιτική επιβίωση και την κυβερνητική εξουσία.

Ιδιαίτερα ο ΣΥΡΙΖΑ επιδιώκει να γίνει ένα νέο ΠΑΣΟΚ χωρίς καν την περιορισμένη αναδιανομή εισοδήματος του τελευταίου αλλά απλά μοιράζοντας την φτώχεια. Ταυτόχρονα προσφέρει μία μακροπρόθεσμη υπηρεσία στο σύστημα δυσφημώντας το όνομα της Αριστεράς.

Το κρίσιμο ζήτημα για την ελληνική Αριστερά κι ιδιαίτερα για τους κομμουνιστές είναι εάν θα επιτρέψει την συνέχιση αυτής της ζοφερής κατάστασης. Εδώ θα φανεί εάν έμαθε από τα λάθη της και την αδυναμία της να εκμεταλλευθεί την προηγούμενη οκταετία της κρίσης και κάνει αποφασιστικά βήματα για να τα διορθώσει. Αλλιώς, είτε θα παραμείνει θεατής στο λιμάνι καραβιών που φεύγουν (αλλά ποτέ επιβάτης τους) είτε θα καταντήσει σαν την δυτική Αριστερά ένα οικόσιτο του συστήματος.

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

 Μαυρουδέας Στ. (2012), «Η κρίση της ΕΕ, οι ενδο-ιμπεριαλιστικές αντιθέσεις και η Ελλάδα», Τετράδια Ανυπότακτης Θεωρίας νο.1.

Mavroudeas S. (2015), ‘The Greek saga: Competing explanations of the Greek crisis’, Kingston University London Economics Discussion Paper Series 2015-1.

Μαυρουδέας Στ. (2016α), «Ανταγωνιστικές ερμηνείες και στρατηγικές εξόδου της ελληνικής κρίσης και το πρόβλημα της παραγωγικής ανασυγκρότησης», Ουτοπία νο.115.

Μαυρουδέας Στ. (2016β), «Η «χρηματιστικοποίηση», η μετατροπή της εργασίας σε κεφάλαιο και η ελληνική περίπτωση», Τετράδια Μαρξισμού νο.1.

Mavroudeas S. (2017), ‘Troika’s Economic Adjustment Programmes for Greece: Why do they Systematically Fail’ σε Marangos, J., (ed.), The Internal Impact and External Influence of the Greek Financial Crisis, Palgrave Macmillan, New York

Μαυρουδέας Στ. (2017), «Αποδέσμευση από την ΕΕ ή Δραχμισμός;». εφημερίδα ΠΡΙΝ νο.1333, 3-6-2017.

Μαυρουδέας Στ. (2018), «Έξοδος από την κρίση ή στο ίδιο έργο θεατές;», Τετράδια Μαρξισμού νο.6

 

* Ο Στ. Μαυρουδέας είναι καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας

[1] Για την ιστορική διαδρομή, την προέλευση, τα ειδικά χαρακτηριστικά και τις αδυναμίες των ελληνικών ΠΟΠ βλέπε Μαυρουδέας (2016α), Mavroudeas (2017).

[2] Για τις ιμπεριαλιστικές αντιπαραθέσεις γύρω από το ελληνικό πρόβλημα βλέπε Μαυρουδέας (2012).

The FYROM 2018 referendum and its implications – BRAVE NEW EUROPE 7-10-2018

 

 

 

 

Brave New Europe

https://braveneweurope.com/stavros-mavroudeas-macedonia-the-fyrom-2018-referendum-and-its-implications

 

The FYROM 2018 referendum and its implications

Stavros Mavroudeas

 

The area and the identity of Macedonia has been a contested terrain for many decades. Leaving aside references to antiquity, its modern form has its roots in the birth of national states in the Balkans in the beginning of the 20th century with the protracted collapse of the Ottoman empire. During the latter’s rule the area of Macedonia has been inhabited by various ethnic groups. In the Balkans, Greeks were the first, from the 19th century, to acquire a national identity and to construct a national state. Slavic people, in the Macedonian area, were the last to follow in this road and significant segments of them oscillated for a considerable period between different competing national identities (primarily Greek and Bulgarian). After several local wars and two world wars the Balkan area had been stabilized with established nation states that had, to a great extent, homogenized their populations by all the means available. Nevertheless, there remained several contested areas and significant ethnic minorities within every Balkan nation state.

The modern Macedonian issue was born after the 2nd WW. The northern part of the Macedonian area belonged to Titoist Yugoslavia and was inhabited mainly by Slavs. The southern Macedonian area belonged to Greece, was more or less ethnically homogenized – particularly after the exchange of populations between Greece and Turkey – but also contained a Slavic ethnic minority. Before the 2nd WW the Macedonian area was claimed by Bulgaria also, by trying to patronize its Slavic populations. Yugoslavia, in order to secure its southern area – from both Greece and Bulgaria – promoted a distinct Macedonian identity for the people of its southern area. A necessary corollary of this was the promotion of irredentism as the whole Macedonian area was considered the rightful home of the Slavomacedonian people. As usually happens in such cases, the creation of a modern national identity tries to find roots in the ancient times: thus, the ridiculous Slavomacedonian claim on Alexander the Great and the ancient Macedonian kingdom that was, in the end, part of the Greek world.

On the other hand, Greece promoted its own irredentism by claiming that the whole Macedonia – and the Macedonian identity – belong to it. The internal Greek politics and particularly the Greek civil war painted in blood this project. The situation was stabilized during the Cold War era as the two main adversaries belonged to different camps. However, with the collapse of the Eastern bloc and particularly with the bloody disintegration of Yugoslavia under the auspices of the Western imperialisms, the whole situation destabilized abruptly. The big Western powers (the US and the EU) strived to expand their spheres of influence in the Balkans. Local elites and emerging bourgeoisies tried to expand their spaces and maneuvered between the big players. All of them fomented nationalisms as a means for their plans.

This is exactly what happened with the small former Yugoslav Republic of Macedonia (FYROM). Once becoming separated from old Yugoslavia, it faced an acute existential problem as its miniscule political and economic size made it almost unviable. On top of that, the increase of its Albanian population endangered further its unity. This resulted in the exaggerated promotion of the Macedonian identity and the concomitant irredentism.

On the other side, Greek capitalism actually invaded economically FYROM’s and became one of the main Western economic powers in its economy. This was facilitated by FYROM’s drag in the EU’s orbit. Ironically, the bigger the political controversies between FYROM and Greece the bigger the economic influence of the latter in the former. Of course, all these under the wings and succumbing to the prevailing interests of the bigger Western powers. This resulted in a new stalemate: Greece blocked the further political integration of FYROM in the EU and NATO unless it dropped its Macedonian claims.

Recently, this stalemate became strained. The resurgence of Russia led the West to try to secure as much of the Balkan area it can under its influence. Thus, the incorporation of Montenegro, FYROM and possibly Serbia into NATO became a priority. This goes together with their incorporation in the EU (despite the increasing tensions between the US and the EU). For this reason, the West proceeds – extremely heavy-handedly and by blatantly neglecting existing political, social and national balances – to rearrange relationships and even to redraw borders in the very volatile Balkan area (which has produced several wars in the not very distant past).

 

 

 

 

 

 

 

 

The Prespes agreement between Greece and FYROM is such a case. First, the West instigated almost openly a governmental change in FYROM by marginalizing a part of its elite that was subservient to the West but at the same time wanted a better deal with Greece. Then, the West employed the weak and completely subservient to US interests SYRIZA government to pass hurriedly a settlement with FYROM. The end result is a disaster for the peoples of the Balkans. Irrespective of the technical details of the agreement which do not matter, its authoritarian imperialist imposition aggravates nationalist tensions in both countries. Of course, the West is indifferent to this so long as it passes its plans. Afterall, in the end, it can play also with local nationalisms.

But there is a problem in these imperialist games: at some point people have to vote. Such a point was the referendum in FYROM. Despite the blatant Western intervention in internal affairs and the lack of even a major political party opposing the agreement (as the FYROM elite is terribly weak, corrupted and depended from the West), the majority of the population voted with their feet and by a meagre participation actually rejected the agreement. This was a terrible slap in the face to the Western arrogance. Furthermore, it showed the rapidly diminishing charm of the EU as the sweetener of joining it (and supposedly gaining economically) was turned down. Spontaneously, the people of the poorer Balkan country have probably sensed something that the Greek people learned through pain and tears the recent years: the EU is not the paradise but the hell for the peoples and for the countries laying in its periphery.

Nevertheless, the West did not learn its lesson and proceeds with greater impertinence. All of them – big and small, from NATO’s general secretary and the German foreign ministry to the preposterous Greek SYRIZA and FYROM politicians – pronounce the referendum as a success and demanded the implementation of the agreement. Their ludicrous argument is that 91% of those voting (that were merely the 35% of the eligible voters) supported the agreement. It does not require great intelligence to grasp that this is a direct insult to the very basic rules of democracy. Wouldn’t it be better if only a few ‘enlightened elites’ and foreign agents had voting rights instead of the whole population?

Notwithstanding, the West and its local stooges proceed to try to impose the agreement. Currently, their main effort is to practically bribe and/or blackmail some corrupt FYROM MPs in order to pass it the parliament. Ironically, Alexis Tsipras suggested so; probably banking on his well-known expertise on how turning a popular vote to its opposite. As an obedient puppet of his masters, he forgets that in this case it is the turn of his government to begin rocking dangerously.

The West’s plans for the Balkans are bringing again, few years after the bloody Yugoslavian disintegration, tensions and upheaval in the area. They are fomenting nationalism and promoting imperialist conflict. The peoples of the Balkans have nothing to gain from this.

Particularly for the poor populace of FYROM – and contrary to their elites – their country’s participation in the EU and NATO would worsen its condition. These are imperialist organisations infamous for sowing misery and wars in their path. The participation in the EU would make the weak and already dependent FYROM economy even weaker. Greece, and the other euro-peripheral economies have a bitter taste from this participation that made their economies weaker and simple appendages of those of the euro-core economies. It is indicative that other Balkan economies linked to the EU were lucky not to participate at least in the European Monetary Union (EMU). This shielded them from grave consequences during and after the global capitalist crisis of 2008. Moreover, NATO is always the long arm of US aggression and its record is well-known. Instead of stabilization and peace it brings conflicts and war. Its march to the East sows gunpowder in the Balkans.

Concluding, the failure of the Western plans for the Balkans is the only way to keep the possibility of amicable and cooperative relations between the Balkan peoples alive.

 

Comments on the results of the FYROM referendum – SPUTNIK NEWS 2-10-2018

SPUTNIK NEWS requested some comments on the results of the recent FYROM referendum on the Prespes aggreement. As usual these articles are heavily abdridged.

Below is the transcript of my comments followed by the coverage in SPUTNIK’s webpage.

 

SPUTNIK NEWS

2-10-2018

  1. What is your view on outcome of the referendum with low turnout under 37% insufficient for results to be legitimate?

The result of the FYROM referendum shows that there is a huge gap between its people and the political parties of FYROM’s elites. No mainstream political party campaigned for ‘no’ and only a motley grouping of politicians and small organisations campaigned for abstention. On the other hand, all the Western ‘heavy weights’ (from both the US and the EU) intervened blatantly in FYROM’s internal affairs and pressed for a ‘yes’ vote. The very wording of the referendum was a disgrace: instead of voting on the Prespes agreement it dictated that this was a vote for joining the EU and NATO. Yet the people voted with their feet (by abstaining) and threw the whole official political spectrum in disarray.

Another conclusion that can be drawn is that, similarly to the Greek 2015 referendum, the EU has lost its appeal. Even a weak country whose elite is bribed with western funds did not succumb to its blackmail. It is becoming increasingly evident that the EU instead of a ‘paradise’ it is a ‘prison’ for peoples and working men.

2. How do you assess chances of Prime minister to get a two-thirds majority of mandates in the parliament for the adoption of constitutional amendments in accordance with the agreement with Athens? What it will bring for Macedonia?

I think that the probability that Zaev passes the rejected agreement through a parliamentary vote depends upon his western patrons’ ability to literally buy the necessary votes. Both Zaev and his patrons are totally unscrupulous. The demand by EU’s commissioner for European Neighbourhood and Enlargement Negotiations (sic!) Hahn for the Prespes agreement to proceed shows that EU does not respect any democratic rule. It has shown this in several cases in the past when it obliged countries to hold again referendums till they produced the result demanded by the EU. Zaev’s argument that 91.37% have voted for ‘yes’ is a stupidity and at the same time a direct insult to the elementary rules of democracy. Wouldn’t’ t it be better if there is no popular vote at all and only a small minority of elites decided things among themselves?

So, it seems that Zaev and his Western patrons will proceed with this scheme. However, I expect that such a monstrous move would aggravate tensions in FYROM and risks producing a true explosion.

It cannot be unnoticed the equally ridiculous the stance of the Greek prime minister. Tsipras urged Zaev to neglect the popular vote and proceed with the agreement. Of course, as the Greek 2015 referendum have shown, Tsipras and SYRIZA have the know-how of doing exactly the opposite from what the popular vote decided.

3. Do you consider that possibility of holding snap elections is high? What are your expectations from the outcomes of the snap elections in case of holding?

If passing the agreement via bribery from parliament fails then calling a snap election is on the cards. Zaev has actually said so. However, it seems as a rather hollow threat as he has failed in the referendum and this has weakened his political leverage. In normal circumstances this will lead to his political and electoral demise. But these are no normal circumstances, the paly is very dirty and it remains to be seen if Zaev and his partons have some ‘hidden cards’.

4. What consequences of not joining the EU and NATO do you see for Macedonia?

I believe that staying out of the EU and NATO would enhance the ability of the people of this neighbouring country to decide its own future. Contrary to the western sirens, joining the EU would worsen its position even more by making it the last in the list of euro-peripheral countries of limited sovereignty and growing economic misery. As for NATO, joining it would push FYROM directly in the ‘line of fire’ as NATO tries to expand in the Balkans. The Balkan people have already a bitter taste of NATO’s actions via the war and the destruction of Yugoslavia.

 

 

https://sputniknews.com/europe/201810021068527981-macedonia-name-referendum-results/

Macedonia’s Battle for New Name Continues After Low-Turnout Referendum

© AP Photo / Boris Grdanoski

Europe

20:31 02.10.2018(updated 20:36 02.10.2018)

 

BRUSSELS (Sputnik) – While Macedonia has yet to reach a consensus on whether to approve the new name agreed with Greece, the government has claimed victory after an overwhelming majority backed the change in a low-turnout non-binding referendum.

Slightly less than 37 percent of the Macedonian electorate showed up to vote on Sunday, but over 90 percent of them supported the new name, agreed by Greece and Macedonia in June.

Importance of Names

The two countries agreed that the new name should be the Republic of North Macedonia. The deal resolved the decades-long dispute between Athens and Skopje over the use of «Macedonia,» which is also the name of a region in Greece.

© REUTERS / Marko Djurica

Macedonian Opposition Party Claims Victory in Name Change Vote Citing Low Turnout

The Macedonian Parliament has already endorsed the deal twice, in June and in July, but President Gjorge Ivanov has refused to sign it. Prime Minister Zoran Zaev needs two-thirds of the parliament to back the name change. The prime minister’s Social Democratic Union of Macedonia (SDSM) alone does not have the required majority in a 120-seat parliament. It holds roughly the same number of seats as Internal Macedonian Revolutionary Organization – Democratic Party for Macedonian National Unity (VMRO-DPMNE), the main opposition party,

READ MORE: North Macedonia Referendum: How Many Nations Have Changed Their Names and Why?

If the deal is approved in Macedonia, it will pave the way for the country to pursue membership of NATO and the European Union, which Greece could veto in the past over its objection to the name.

Greek Syriza Supportive of Referendum

Vice-President of the European Parliament and a member of the Greek ruling Syriza party Dimitrios Papadimoulis called the result of the vote a «positive development.»

«This is a very important and positive development. Participation was low, it has a consultative character and PM Zaev still has the upper hand in decision-making. The next step now is for the Parliament to ratify the deal and for Zaev to reach the necessary qualified majority of two-thirds,» Papadimoulis told Sputnik.

READ MORE: Greece Sees Results of Macedonian Referendum as Controversial But Respects Them

According to Papadimoulis, Zaev «can secure the necessary qualified majority,» but he could succeed even if he had to call a snap election.

«Such a development could delay the entire process, but we could live with that as long as Zaev can manage to push for the adoption of constitutional reforms,» Papadimoulis said.

The Greek politician stressed that the failure to sign the agreement and, therefore, to join NATO and the European Union would be «a defeat of progressive, pro-European forces.»

Stelios Kouloglou, a vice-chair of the European Parliament’s Committee on Development and a member of the Syriza party, stressed that the stability in the Balkans would be «at stake» if the name change deal was not approved in Macedonia.

«This agreement is for the best interest of both our countries and for the area that is getting into turmoil again. Unfortunately, the conservative parties that belong to the EPP in the European Parliament, have adopted a nationalistic demagogic position that goes against peace and stability,» Kouloglou told Sputnik.

Opposition Wants No Name Change

However, not everyone in Macedonia approves of the name change and subsequent attempts to join NATO or the European Union.

Janko Bachev, the president of United Macedonia opposition party, hailed the results of the low-turnout referendum as the victory of opposition. According to Bachev, the majority of Macedonians were not interested in EU or NATO membership.

«The future of the world belongs to Russia, China and the rest of the BRICS countries and Macedonia must fit in that future,» the opposition politician told Sputnik.

© AP Photo / Boris Grdanoski

Macedonian People Protested Decision Imposed From Outside at Referendum – Envoy

The very wording of the referendum questions was «a disgrace,» as it focused on «joining the EU and NATO» rather than simply a name change, Professor of Political Economy at Department of Economics in the University of Macedonia Stavros Mavroudeas told Sputnik.

According to the expert, the people of Macedonia would have more freedom in deciding its own future if it stayed out of both blocs.

«The Balkan people have already a bitter taste of NATO’s actions via the war and the destruction of Yugoslavia,» the expert said.

Stability in Balkans

Gen. Francis Briquemont, who was head of the UN Protection Force in Bosnia and Herzegovina in 1993-1994, said the referendum in Macedonia reminded him of the 1992 Bosnian independence referendum, largely boycotted by the Bosnian Serbs.

«It could be like what happened some 25 years ago when the Serbs refused to participate and boycotted the vote in Bosnia,» the retired Belgian general told Sputnik.

READ MORE: NATO Welcomes Results of Referendum on Macedonia’s Name — Stoltenberg

Briquemont, who has a first-hand experience of conflict in the Balkans, said he is wary of NATO’s expansion and growing budget.

«To justify an increase of its budgets — the famous increase of member states military budgets to reach 2 percent of GDP — NATO creates itself an enemy: Russia,» Briquemont said.

Russia itself said, regarding the referendum, it was hoping that everything would remain within the legal framework.

 

Interview on the FYROM referendum – SPUTNIK NEWS 30-9-2018

Following is (a) the full transcript of my interview in SPUTNIK NEWS on the FYROM referendum and (b) its coverage in SPUTNIK’s webpage (together with the directly opposite (sic!) views of Papadimoulis)

 

Sputnik News

30/9/2018

https://sputniknews.com/europe/201809301068460080-macedonia-referendum-sunday/

  1. What are your expectations from the outcomes of the referendum?

I expect that the ‘yes’ will prevail in the FYROM referendum on the Prespes Lakes’ agreement. The pressure applied upon the populace of this small and weak country by the major Western powers (both the US and the EU) is formidable. All the important EU leaders have passed from the country and pressed unbashfully for the acceptance of the agreement. The US did also the same. In normal circumstances these acts would amount to blatant foreign intervention in internal affairs reminiscent of colonial powers. Thus, despite the initial reactions (that sometimes were extremely violent) even the opposition parties refrain from even campaigning for a ‘no’ vote. There is a small possibility that voters’ participation might not be massive enough so as to legitimize the result. But it has already been declared that in this case the agreement will be put for vote in the parliament. In a nutshell, the big Western powers are very determined to impose the agreement which puts another brick in making the Western Balkans the West’s ‘backyard’. The local ruling class is too thirsty for power and money and too subservient to the West. So, it does not dare even to try to reform the agreement. And, the people of FYROM are too poor and terribly disorientated by ethnic divisions and weak political consciousness. Hence, they ‘buy’ unquestionably the deceiving tale that ‘they will become Europeans’ and their economic misery will be removed.

2. Do you think that the positive vote results will lift all remaining disagreements between Greece and Macedonia? How do you see further development of bilateral relations?

There are two separate issues here. The one is the relationship between the people of the two countries. And the second is the relationship between the elites of the two countries. It would be wonderful if this agreement brought friendship between the people of the two countries.

Unfortunately, the purpose of this agreement is not this. It has been pushed upon both countries by the big Western powers in order to control the situation in the Balkans. The West (and EU and the US are in tandem in this despite their differences) is afraid of losing ground in this unstable and turbulent area. Hence, it tries to close issues in the area in order to engulf it in the EU and NATO. The Prespes agreement is part of this strategy (as is the idea of a land exchange between Serbia and Kosovo). However, the way the West tries to impose its order in practice foments national rivalries. It disregards national and popular aspects and attempts to redraw borders and relations in the way colonial officials in the past have drawn borders between countries by straight pencil lines. It is well known that this old practice did not solve but, on the contrary, aggravated national tensions. Of course, this enabled the old colonial powers to pose as arbiters. This is the game the West is playing in the Balkans. In fact, the Prespes agreement has fomented nationalist and far-right trends in both countries and actually worsened the possibility of amicable relations between the people of the two countries.

On the other hand, the elites of the two countries paly a different game. The Greek elite is stronger and Greek capital has swamped the weak economy of FYROM, despite the diplomatic tensions. The Greek elite will try to take advantage of an even more open access to FYROM (although the latter’s economy is, legally or illegally, very open to foreign capitals already). FYROM’s elite will try to ameliorate its position by linking itself closer to Western interests. However, these are the ‘little mice’ in this game. The ruler of the game and the one that will dictate who is going to win and who is going to lose is the West.

3. What consequences do you see in case of negative vote of the referendum on name change?

A ‘no’ vote would throw into disarray Western plans in the Balkan area. It won’t necessarily create more instability than that already existing. One positive aspect would be that EU’s and NATO’s grip in the area will be weakened.

4. What benefits and consequences do you see in case of Macedonia joining the EU and NATO?

I do not see any benefit from FYROM’s participation in the EU and NATO. These are imperialist organisations infamous for sowing misery and wars in their path. The participation in the EU would make the weak and already dependent FYROM economy even weaker. Greece, and the other euro-peripheral economies have a bitter taste from this participation that made their economies weaker and simple appendages of those of the euro-core economies. It is indicative that other Balkan economies connected to the EU were lucky not to participate at least in the European Monetary Union (EMU). This shielded them from grave consequences during and after the global capitalist crisis of 2008. The people of FYROM will learn probably through the hard way something that the Greek people learned similarly: the EU instead of gifts and wealth brings pain and poverty. Moreover, NATO is always the long arm of US aggression and its record is well-known. Instead of stabilization and peace it brings conflicts and war.

 

 

https://sputniknews.com/europe/201809301068460080-macedonia-referendum-sunday/

National Referendum on Macedonia Name Change to Be Held on Sunday

01:22 30.09.2018

MOSCOW (Sputnik) – Referendum on name change from the Republic of Macedonia to the Republic of Northern Macedonia will be held in the country on Sunday.

Almost 2 million citizens will head to the polls to answer the question «Are you in favor of European Union and NATO membership by accepting the agreement between the Republic of Macedonia and the Republic of Greece?» For the results of the referendum to be valid the turnout must be at least 50 percent.

The referendum was scheduled following the signing of an agreement on renaming of the country to the Republic of North Macedonia by Macedonian and Greek foreign ministers on June 17. The document thus put an end to a 25-year dispute over the use of «Macedonia» name, which Greece has been objecting as this is also the name of one of its regions.

Referendum is Likely to Result in ‘Yes’ Vote

Macedonia’s President Gjorge Ivanov has decried an agreement that would change the country’s name calling on his compatriots to boycott the vote on the deal that takes place on September 30. At the same time, the EU enlargement commissioner, Johannes Hahn, delivered an impassioned speech urging the Macedonians to vote in referendum to change their country’s name to the Republic of North Macedonia.

© AP Photo / Boris Grdanoski

EU Commission: Macedonia’s Name Vote Should Be Free From Foreign Influence

Professor of Political Economy at Department of Economics in the University of Macedonia Stavros Mavroudeas told Sputnik that the pressure upon the citizens of small Macedonia for the «yes» vote exerted by both the United States and the European Union was incredible.

«I expect that the ‘yes’ will prevail in the FYROM referendum on the Prespes Lakes’ agreement … All the important EU leaders have passed from the country and pressed unbashfully for the acceptance of the agreement. The US also did the same,» Dr. Mavroudeas said.

The expert noted that in normal circumstances such actions of the Western powers would amount to blatant foreign intervention in internal affairs reminiscent of colonial powers.

Vice President of the European Parliament and head of the Greek ruling SYRIZA party’s delegation Dimitrios Papadimoulis in his comments to Sputnik expressed strong support to the «yes» vote at the referendum.

«We are strongly supporting Prime Minister Zoran Zaev’s government to that end, and we do believe that a positive outcome from the referendum would be beneficial for FYROM’s EU integration process,» Papadimoulis said.

The lawmaker also stressed big support to the great commitment that Greek and Macedonian governments have shown toward reaching a mutually beneficial agreement after more than two decades of stagnation and nationalist decline.

Dr. Mavroudeas added that there was a small possibility that voters’ participation might not be massive enough so as to legitimize the result, however, it has already been declared that in this case the deal would be put for vote in the parliament.

«Western powers are very determined to impose the agreement which puts another brick in making the Western Balkans the West’s ‘backyard,’» the expert added.

Consequences of ‘No’ Vote

© AP Photo / Boris Grdanoski

Mattis to Fly to Skopje to Show US Support for Macedonia Joining NATO – Pentagon

In early August, a group of about 30 civic associations, political parties and NGOs, led by the United Macedonia party, launched a campaign for boycotting the name deal referendum. The so-called crisis headquarters is now made up of more than 70 organizations, political parties and patriotic movements, according to the party’s president Janko Bachev.

«I would say that a negative outcome would not be the best option for FYROM, its efforts to accelerate EU integration process and deal with a number of social and economic issues,» Papadimoulis said.

In turn, Dr. Mavroudeas expressed his opinion that a ‘no’ vote would throw into disarray Western plans in the Balkan area.

«It won’t necessarily create more instability than that already existing. One positive aspect would be that EU’s and NATO’s grip in the area will be weakened,» the expert said.

Development of Greece-Macedonia Relations

Papadimoulis stressed that in case of the deal acceptance by Macedonia’s citizens a new chapter of cooperation would be opened in relations between Greece and Macedonia and both countries could work closely in good spirit to deal with all issues.

«I believe that the deal between Greece and FYROM is a good deal, one that puts forward the interests of both countries and enhances security and good neighborly relations,» the lawmaker said.

Dr. Mavroudeas noted that there was a need to separate relationships between the people of the two countries and the relationships between the elites of the two countries.

«Unfortunately, the purpose of this agreement is not this [to bring friendship between the people of the two countries]. It has been pushed upon both countries by the big Western powers in order to control the situation in the Balkans,» the expert said.

© AP Photo / Matt Dunham

Concerned About Russian ‘Mischief,’ US Defense Secretary to Visit Macedonia

He added that the EU and the US were trying to close issues in the area in order to engulf it in the EU and NATO and that the Prespes agreement is part of this strategy along with the idea of a land exchange between Serbia and Kosovo.

«In fact, the Prespes agreement has fomented nationalist and far-right trends in both countries and actually worsened the possibility of amicable relations between the people of the two countries,» Dr. Mavroudeas said.

What Will Macedonia’s EU And NATO Membership Bring

«Regional security will be strengthened, bilateral and multilateral cooperation will be advanced and the entire Balkan region could enter into a new era of enhanced cooperation,» Papadimoulis said.

The lawmaker added that political, economic, commercial synergies could multiply something important for all adjacent states.

However Dr. Mavroudeas expressed opinion of no benefit in Macedonia’s participation in the EU and NATO.

«The participation in the EU would make the weak and already dependent FYROM economy even weaker. Greece and other euro-peripheral economies have a bitter taste from this participation that made their economies weaker and simple appendages of those of the euro-core economies,» Dr. Mavroudeas said.

 

Way the Referendum Over Macedonia Naming Formulated Is ‘Scam in Itself’ – Author

The expert highlighted that the people of Macedonia would probably learn through the hard way something that the Greek people learned similarly, that the EU instead of gifts and wealth brings pain and poverty.

«Moreover, NATO is always the long arm of US aggression and its record is well-known. Instead of stabilization and peace it brings conflicts and war,» the expert stated.

The country’s new constitutional name will open the way for Macedonia’s accession to the European Union and NATO, which has long been blocked by Athens over concerns that the neighboring country might have territorial claims to Greece’s own region of the same name.

 

Συνέντευξη για τις οικονομικές σχέσεις Ελλάδας-ΠΓΔΜ – SPUTNIKNEWS.GR

Στις 28-9-2018 δημοσιεύθηκε στην ελληνική ιστοσελίδα του SPUTNIK NEWS κείμενο βασισμένο σε συνέντευξεις ελλήνων οικονομολόγων σχετικά με τις πολιτικές εξελίξεις και τις οικονομικές σχέσεις Ελλάδας-ΠΓΔΜ. Επειδή κείμενα αυτού του τύπου είναι συντετμημένα, ακολουθεί παρακάτω (α) το πλήρες κείμενο των απαντήσεων μου και (β) το κείμενο στην ιστοσελίδα του SPUTNIKNEWS.GR

 

SPUTNIKNEWS.GR

 

Συνέντευξη

  • Πιστεύετε ότι θα επηρεαστούν οι οικονομικές σχέσεις Ελλάδας-ΠΓΔΜ, σε περίπτωση επικύρωσης της συμφωνίας των Πρεσπών;

Παρά τις πολιτικές και διπλωματικές αντιπαραθέσεις οι οικονομικές σχέσεις Ελλάδας-ΠΓΔΜ είναι εξαιρετικά αναπτυγμένες. Ήδη από το 1995, με την ενδιάμεση συμφωνία Ελλάδας – ΠΓΔΜ εκδηλώθηκε έντονη ελληνική επενδυτική δραστηριότητα στη μικρή και αδύναμη οικονομία της γειτονικής χώρας. Η Ελλάδα βρίσκεται μεταξύ των πέντε πρώτων χωρών προέλευσης Άμεσων Ξένων Επενδύσεων στην ΠΓΔΜ, με σημαντική παρουσία τους κλάδους των τραπεζών (ΕΤΕ μέσω της Stopanska Banka), των πετρελαιοειδών (ΕΛΠΕ μέσω της ΟΚΤΑ), της μεταποίησης (ιδιαίτερα στην κλωστοϋφαντουργία αλλά και ο Τιτάνας μέσω της Cementarnica και η ΣΙΔΕΝΟΡ μέσω της Dojran Steel), της εξόρυξης και των λατομείων (Παυλίδης Μάρμαρα με τη Mermeren Kombinat), στο λιανεμπόριο (Veropoulos), στον κατασκευαστικό τομέα (ΑΚΤΩΡ) κ.α.

Επίσης οι εμπορικές σχέσεις είναι εξαιρετικά αναπτυγμένες. Ενδεικτικά, η Ελλάδα το 2016 ήταν ο τέταρτος μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της ΠΓΔΜ (μετά την Γερμανία, την Βρετανία και την Σερβία). Το εμπορικό ισοζύγιο ΠΓΔΜ-Ελλάδας είναι εξαιρετικά ελλειμματικό καθώς οι ελληνικές εξαγωγές είναι σχεδόν διπλάσιες από τις αντίστοιχες της ΠΓΔΜ. Επίσης, αρκετές από τις εξαγωγές της ΠΓΔΜ στην Ελλάδα – κυρίως στον τομέα της κλωστοϋφαντουργίας – προέρχονται από ελληνικών συμφερόντων επιχειρήσεις που εισάγουν στην Ελλάδα χαμηλής ποιότητας προϊόντα για να βελτιωθούν εδώ και στην συνέχεια να πωληθούν στο εξωτερικό. Επιπλέον, η ΠΓΔΜ εξαρτάται αποφασιστικά τόσο στο διαμετακομιστικό εμπόριο (από το λιμάνι της Θεσσαλονίκης) όσο και στην ενέργεια (ο βασικός προμηθευτής πετρελαίου είναι ουσιαστικά τα ΕΛΠΕ) από την Ελλάδα. Αφετέρου, βέβαια, με το ξέσπασμα της ελληνικής κρίσης παρουσιάσθηκε το φαινόμενο μετεγκατάστασης ελληνικών επιχειρήσεων στην ΠΓΔΜ για φορολογικούς λόγους καθώς η τελευταία αποτελεί ουσιαστικά ένα «φορολογικό παράδεισο» με χαμηλή φορολογία και μεγάλες δυνατότητες φοροδιαφυγής και φοροαποφυγής. Επιπλέον, στα χρόνια της ελληνικής κρίσης, εντάθηκε το φαινόμενο Έλληνες καταναλωτές – από την Βόρεια Ελλάδα – να πηγαίνουν στη ΠΓΔΜ για αγορές κυρίως καταναλωτικών προϊόντων αλλά και για υπηρεσίες, λόγω χαμηλότερων τιμών. Η εκροή αυτή υπολογίζεται σε περίπου 800 εκ. ευρώ ετησίως.

Συνεπώς, οι οικονομικές σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών είναι εξαιρετικά ανεπτυγμένες με μεγάλο ωφελημένο το ελληνικό κεφάλαιο. Αυτό δεν είναι καθόλου παράξενο. Η ΠΓΔΜ είναι μία μικρή και λιγότερο αναπτυγμένη οικονομία. Το άνοιγμα της ιδιαίτερα στα Δυτικά κεφάλαια (των ελληνικών συμπεριλαμβανομένων) έδωσε στα τελευταία τεράστιες δυνατότητες παρέμβασης και ελέγχου της. Φυσικά, αυτό πολύ λίγο ωφέλησε τον εγχώριο πληθυσμό καθώς το βιοτικό του επίπεδο και το κατά κεφαλή εισόδημα του παραμένει εξαιρετικά χαμηλό.

Οι οικονομικές σχέσεις των δύο χωρών, ακριβώς επειδή είναι ήδη εξαιρετικά αναπτυγμένες, μόνο περιορισμένα μπορεί να επηρεασθούν από την ενδεχόμενη επικύρωση της συμφωνίας των Πρεσπών.

Η γειτονική χώρα είναι εξαιρετικά αδύναμη, με μία κυρίαρχη τάξη και ένα πολιτικό σύστημα απόλυτα εξαρτημένα από την Δύση αλλά και ταυτόχρονα εξαιρετικά ασταθής λόγω εσωτερικών αντιθέσεων. Είναι ήδη ένα «ξέφραγο» αμπέλι για κυρίως δυτικά οικονομικά συμφέροντα. Η ενδεχόμενη ένταξη της στην ΕΕ απλά θα επισημοποιήσει αυτό που ήδη συμβαίνει.

Η μόνη περίπτωση να αλλάξει κάτι στις διμερείς οικονομικές σχέσεις, στην περίπτωση της ένταξης της ΠΓΔΜ στην ΕΕ, είναι να ενταθεί ο ρόλος και η παρουσία των μεγαλύτερων δυτικο-ευρωπαϊκών οικονομιών σ’ αυτή. Κάτι τέτοιο μπορεί να σημαίνει περιορισμό του ρόλου του ελληνικού κεφαλαίου. Άλλωστε αυτό το σενάριο έχει ήδη διαδραματισθεί στις υπόλοιπες Βαλκανικές χώρες, που αποτέλεσαν στην δεκαετία του 1990 ένα πραγματικό Ελντοράντο για το ελληνικό κεφάλαιο. Όμως με το ξέσπασμα της παγκόσμιας κρίσης του 2008 και στη συνέχεια την ελληνική κρίση το ελληνικό κεφάλαιο υποχώρησε αισθητά στις χώρες αυτές εκτοπιζόμενο από ισχυρότερα δυτικο-ευρωπαϊκά και αμερικανικά κεφάλαια.

  • Πιστεύετε ότι θα επηρεαστούν οι οικονομικές σχέσεις Ελλάδας-ΠΓΔΜ, σε περίπτωση μη επικύρωσης της συμφωνίας των Πρεσπών;

Το ίδιο ισχύει και στην περίπτωση της μη-επικύρωσης της συμφωνίας των Πρεσπών. Δεν πρόκειται, υπό φυσιολογικές συνθήκες, να αλλάξει ουσιαστικά τις διμερείς οικονομικές σχέσεις. Η μόνη περίπτωση για κάτι τέτοιο, είναι εάν η μη επικύρωση της συμφωνίας των Πρεσπών εγκαινιάσει δυναμικές που να απομακρύνουν την ΠΓΔΜ από την Δυτική σφαίρα επιρροής. Στην περίπτωση αυτή είναι αναμενόμενο η ελληνική οικονομική επιρροή στην ΠΓΔΜ να μειωθεί.

  • Υπάρχουν προοπτικές περαιτέρω σύσφιγξης των οικονομικών σχέσεων των δύο χωρών;

Εξαρτάται από το πλαίσιο μέσα στο οποίο λειτουργούν οι δύο χώρες. Στην περίπτωση του υπάρχοντος πλαισίου οι οικονομικές σχέσεις των δύο χωρών έχουν, όπως προειπώθηκε, αναπτυχθεί ήδη εξαιρετικά. Όμως στα πλαίσια της Δυτικής επικυριαρχίας και ιδιαίτερα της ευρωπαϊκής ενοποίησης. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι ο αδύναμος εταίρος (η ΠΓΔΜ) είναι προνομιακό πεδίο οικονομικής δράσης για το ελληνικό κεφάλαιο. Όμως και οι δύο εντέλει τελούν υπό την Δυτική επιτροπεία και υπόκεινται στα συμφέροντα της. Αυτό μπορεί να έχει αποφέρει οφέλη στις ελίτ των δύο χωρών αλλά δεν έχει ωφελήσει σε τίποτα τους λαούς και των δύο χωρών.

Διαφορετικά πράγματα θα μπορούσαν να συμβαίνουν σε ένα άλλο πλαίσιο που θα εξασφάλιζε την φιλία και την ισότιμη συνεργασία των λαών των δύο χωρών. Όμως αυτό, προς το παρόν, είναι ένα μόνον υποθετικό σενάριο.

  • Ποια από τις δύο χώρες θα ωφεληθεί περισσότερο, από οικονομικής άποψης, σε ενδεχόμενη επικύρωση της συμφωνίας των Πρεσπών;

Το ελληνικό κεφάλαιο είναι σε ισχυρότερη θέση για να επωφεληθεί περισσότερο από μία πιο στενή οικονομική σχέση. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι θα μπορεί να εκμεταλλεύεται πιο εύκολα την έστω και μικρή δεξαμενή φθηνού εργατικού δυναμικού και αγορά της γειτονικής χώρας. Αυτό δεν σημαίνει ότι θα αναπτυχθεί ουσιαστικά η οικονομία της ΠΓΔΜ ούτε ότι θα βελτιωθεί το βιοτικό και εισοδηματικό επίπεδο του λαού της.

Δεν σημαίνει επίσης ότι ο ελληνικός λαός θα αποκομίσει οφέλη από κάτι τέτοιο. Τα ενδεχόμενα κέρδη της ελληνικής ελίτ δεν δίνουν ούτε καν ψίχουλα στην μεγάλη κοινωνική πλειονότητα, του εργαζόμενους της χώρας. Είναι πολύ πιθανόν, η ένταξη της ΠΓΔΜ στην ΕΕ να διευκολύνει την χρήση της σαν μιας περιοχής μετεγκατάστασης παραγωγικών δραστηριοτήτων λόγω κυρίως φθηνού εργατικού κόστους. Οι βάσεις γι’ αυτό ήδη μισο-υπάρχουν και προβλέπεται να αναπτυχθούν περαιτέρω. Οι ήδη υπάρχουσες και οι σχεδιαζόμενες (περίπου πέντε) Τεχνολογικές και Βιομηχανικές Αναπτυξιακές Ζώνες παρέχουν στις επιχειρήσεις τεράστια φορολογικά κίνητρα και ταυτόχρονα πλήρη ανυπαρξία εργασιακών δικαιωμάτων. Αυτό μπορεί να οδηγήσει στην μαζική μετεγκατάσταση επιχειρήσεων (ή τμημάτων των εργασιών τους) από την Ελλάδα στην ΠΓΔΜ με αποτέλεσμα την αύξηση της ανεργίας και την συμπίεση των μισθών ιδιαίτερα στη Βόρεια Ελλάδα. Το σενάριο αυτό δεν είναι πρωτόγνωρο καθώς έχει ήδη συμβεί τις προηγούμενες της κρίσης δεκαετίες με την Βουλγαρία. Το άνοιγμα της βουλγαρικής οικονομίας στα δυτικά κεφάλαια οδήγησε στην καταστροφή των υπολειμμάτων της ελληνικής κλωστοϋφαντουργίας λόγω μετεγκατάστασης της στη χώρα αυτή. Η μετεγκατάσταση αυτή αύξησε σημαντικά την ανεργία και επηρέασε πτωτικά τους μισθούς αλλά ταυτόχρονα αύξησε την κερδοφορία των ελληνικών κεφαλαίων που προχώρησαν στην κίνηση αυτή. Μάλιστα, η μετεγκατάσταση αυτή επιδοτήθηκε από την ελληνική κυβέρνηση (επί υπουργίας Γιάννου Παπαντωνίου και πρωθυπουργίας Κ.Σημίτη).

 

 

https://sputniknews.gr/oikonomia/201809281008487-ellada-skopia-oikonomia-dimopsifisma-skopiano/

Ελλάδα – πΓΔΜ: Οι οικονομικές σχέσεις και τι θα γίνει αν δεν υπάρξει συμφωνία

© AFP 2018 / Maja Zlatevska

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

15:55 28.09.2018(ΕΝΗΜΕΡΩΘΗΚΕ 18:07 28.09.2018)

Γεράσιμος Χιόνης

Στο δημοψήφισμα της 30ης Σεπτεμβρίου, η ΠΓΔΜ καλείται να προλειάνει το έδαφος για την ολοκλήρωση της συμφωνίας των Πρεσπών. Ποιες θα είναι οι οικονομικές επιπτώσεις μιας τέτοιας εξέλιξης. Τι θα συμβεί σε περίπτωση ναυαγίου. Και γιατί Αθήνα και Σκόπια, σε οικονομικό επίπεδο, δεν φαίνεται να περιμένουν πολλά από την επίλυση της χρόνιας διαφωνίας.

Οι οικονομικές σχέσεις μεταξύ Ελλάδας και ΠΓΔΜ δεν περιμένουν τη συμφωνία των Πρεσπών προκειμένου να «ανθίσουν». Αυτό, άλλωστε, πιστοποιείται και από τους καθ’ ύλιν αρμόδιους, στους οποίους απευθύνθηκε το Sputnik, εν όψει του δημοψηφίσματος της Κυριακής που θα καθορίσει εν πολλοίς τη μοίρα της πρόσφατης συμφωνίας μεταξύ του Αλέξη Τσίπρα και του Ζόραν Ζάεφ.

Ενδεικτικά, ο Σταύρος Μαυρουδέας, καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, παραδέχεται ότι «οι οικονομικές σχέσεις, ακριβώς επειδή είναι ήδη εξαιρετικά αναπτυγμένες, μόνο περιορισμένα μπορούν να επηρεαστούν από ενδεχόμενη επικύρωση της συμφωνίας των Πρεσπών».

 

© Φωτογραφία : Konstantinos Tsakalidis / SOOC

Νέο σποτ για το δημοψήφισμα στην πΓΔΜ μιλά για «το δικαίωμα να λεγόμαστε Μακεδόνες»

«Οι οικονομικές σχέσεις είναι ιδιαίτερα στενές, καθώς ήδη μεγάλες ελληνικές εταιρείες δραστηριοποιούνται στην ΠΓΔΜ, μαζί με περισσότερες από 200 μικρότερες επιχειρήσεις, ελληνικών συμφερόντων» υπερθεματίζει, από την πλευρά του, ο Λευτέρης Τσουλφίδης, διευθυντής του εργαστηρίου Οικονομικής και Κοινωνικής Έρευνας και καθηγητής του Πανεπιστημίου Μακεδονίας.

Η επενδυτική έκρηξη

Οι διμερείς οικονομικές σχέσεις, μετά τα «ψυχρά» χρόνια των πρώτων ετών ίδρυσης του γειτονικού κράτους, εισήλθαν σε μία περίοδο σταθερής ανάπτυξης και ευρωστίας. Είναι χαρακτηριστικό, ότι από το 1995 και μετέπειτα, εκδηλώθηκε μια έντονη ελληνική επενδυτική δραστηριότητα στην οικονομία της ΠΓΔΜ.

Σήμερα, η Ελλάδα συγκαταλέγεται ανάμεσα στις πέντε πρώτες χώρες προέλευσης Άμεσων Ξένων Επενδύσεων στη γειτονική χώρα, με ισχυρή παρουσία σε μία σειρά κλάδων, όπως τα πετρελαιοειδή, η μεταποίηση, οι εξορύξεις, το λιανεμπόριο και οι κατασκευές.

Συνολικά, τα ελληνικά κεφάλαια που βρίσκονται στην ΠΓΔΜ υπερβαίνουν το 1 δισεκατομμύριο ευρώ, δημιουργώντας πάνω από 25.000 θέσεις εργασίας και παρέχοντας ισχυρή ώθηση στην κατά τ’ άλλα αδύναμη και ασθενική οικονομία της βαλκανικής χώρας.

Υπερ-τριπλάσιες οι εξαγωγές από τις εισαγωγές

Εξαιρετικά αναπτυγμένες είναι παράλληλα, και οι εμπορικές σχέσεις, όπως παρατηρεί εύστοχα ο κ. Μαυρουδέας. Η Ελλάδα, κατά τη διάρκεια του 2017, ήταν ο τρίτος μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της ΠΓΔΜ, μετά τη Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο.

Ενδεικτικά, το προηγούμενο έτος, ο όγκος του διμερούς εμπορίου παρουσίασε αύξηση της τάξης του 22% και εκτινάχθηκε στα 726 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων τα 546 εκατ. ευρώ αφορούσαν εξαγωγές ελληνικών προϊόντων και μόλις τα 180.000 ευρώ συνίσταντο στις εισαγωγές από την ΠΓΔΜ.

© AFP 2018 / Robert Atanasovski

Αποτυχία του δημοψηφίσματος βλέπει η αντιπολίτευση της ΠΓΔΜ

Όπως προκύπτει ανερυθρίαστα, το εμπορικό ισοζύγιο είναι σημαντικά πλεονασματικό για τη χώρα μας, καθώς οι εξαγωγές υπερβαίνουν κατά σχεδόν τρεις φορές τις εισαγωγές, παράγοντας πλεόνασμα 366 εκατ. ευρώ. Επίσης, αξίζει να σημειωθεί ότι αρκετές εισαγωγές από την ΠΓΔΜ προέρχονται από εταιρείες… ελληνικών συμφερόντων.

Στα… πόδια της Χαλκιδικής οι Σκοπιανοί

Παρά τις τεταμένες σχέσεις και τον μόνιμο «βραχνά» του ονόματος, η Ελλάδα συνιστά ήδη τον νούμερο «1» τουριστικό προορισμό των πολιτών της ΠΓΔΜ. Οι Σκοπιανοί, όπως αποτυπώνεται στα επίσημα στοιχεία της γειτονικής χώρας, έχουν ως κύρια κατεύθυνση το πρώτο και το δεύτερο «πόδι» της Χαλκιδικής.

Αγνοώντας στη συναλλαγματική ισοτιμία αλλά και την αύξηση στις τιμές των καταλυμάτων, ο αριθμός των διελεύσεων από τις συνοριακές διόδους με την Ελλάδα, διαμορφώθηκε το προηγούμενο έτος σε 1.072.882, παρουσιάζοντας άλμα 10% σε σχέση με το 2016 και 16% σε σχέση με το 2015.

Το παράδειγμα δίνει άλλωστε ο ίδιος ο Ζόραν Ζάεφ, ο οποίος διατηρεί εξοχική κατοικία σε δημοφιλές τουριστικό θέρετρο της βόρειας Ελλάδας, πραγματοποιώντας αρκετά συχνά το δρομολόγιο Σκόπια-Χαλκιδική.

Το παράδειγμα της… Βουλγαρίας

Ωστόσο, δεν είναι όλα ρόδινα. Και οι πρώτες ανησυχίες έχουν ήδη διατυπωθεί.

«Το ιδιαίτερα χαμηλό εργατικό κόστος στην ΠΓΔΜ, σε συνδυασμό με τη χαμηλή φορολογία, έχουν ήδη καταστήσει την ΠΓΔΜ επενδυτικό παράδεισο ή έστω, ασφαλές καταφύγιο, για πλήθος ελληνικών επιχειρήσεων» παραδέχεται χαρακτηριστικά ο κ. Τσουλφίδης, με τον κ. Μαυρουδέα να υπολογίζει την επιχειρηματική εκροή στο μη ευκαταφρόνητο ποσό των 800 εκατομμυρίων ευρώ.

Η επίλυση του ζητήματος της ονομασίας και η προοπτική ένταξης της γειτονικής χώρας στην Ε.Ε., σύμφωνα με τον κ. Μαυρουδέα, θα συμβάλλει στην περαιτέρω μεγέθυνση του συγκεκριμένου φαινομένου.

Αυτό, κατά τον ίδιο, θα συνεπάγεται την αύξηση της ανεργίας στην Ελλάδα, αλλά και τη συμπίεση των μισθών. Μάλιστα, προς επίρρωση, παραπέμπει στο πρόσφατο παράδειγμα της επίσης γειτονικής Βουλγαρίας, η οποία εισήχθη στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2007.

© Φωτογραφία : Konstantinos Tsakalidis / SOOC

Τι δείχνει νέα δημοσκόπηση για Σκοπιανό, εκλογές, οικονομία

«Το «άνοιγμα» της βουλγαρικής οικονομίας στα δυτικά κεφάλαια οδήγησε στην καταστροφή των υπολειμμάτων της ελληνικής κλωστοϋφαντουργίας, καθώς αρκετές επιχειρήσεις του κλάδου μετακινήθηκαν βόρεια των συνόρων.

«Η μετεγκατάσταση αυτή αύξησε σημαντικά την ανεργία και επηρέασε πτωτικά τους μισθούς στη βόρεια Ελλάδα, παρότι ενίσχυσε την κερδοφορία των ελληνικών κεφαλαίων» αναλύει, χαρακτηριστικά.

Το πρόβλημα των «μακεδονικών» προϊόντων

Την ίδια ώρα, όπως αναφέρει στο Sputnik ο Σύνδεσμος Εξαγωγέων Βόρειας Ελλάδας (ΣΕΒΕ), η συμφωνία των Πρεσπών «περισσότερο κακό θα φέρει, παρά καλό». Και ο λόγος δεν είναι άλλος, από τα ζητήματα που ανακύπτουν σχετικά με τον χαρακτηρισμό «μακεδονικό».

Όπως εξηγεί χαρακτηριστικά, υψηλόβαθμο στέλεχος του ΣΕΒΕ, το brand name «μακεδονικό» θα χάσει κάθε αίγλη και δυναμική, καθώς πλέον, με την ίδια ονομασία θα κυκλοφορούν και τα προϊόντα της γειτονικής χώρας.

«Αυτό θα προκαλεί σύγχυση στους καταναλωτές, ενώ δεν αποκλείεται να υπάρξουν φαινόμενα εκμετάλλευσης του ελληνικού brand name από επιτήδειους στα Σκόπια» σπεύδει να προσθέσει.

Ο… αντίλογος

Από την πλευρά του, ωστόσο, ο κ. Τσουλφίδης παραθέτει μια διαφορετική άποψη, εκτιμώντας ότι το «άνοιγμα» της οικονομίας της ΠΓΔΜ θα συνεπάγεται οφέλη για την Ελλάδα. «Η επικύρωση της συμφωνίας θα συνεπάγεται την επιτάχυνση και την περαιτέρω ενδυνάμωση των οικονομικών σχέσεων, οι οποίες είναι ήδη σε εξέλιξη και έχουν εκατέρωθεν οφέλη» εκτιμάει χαρακτηριστικά.

Και εξηγεί: «Η επικύρωση θα ενεργοποιήσει δυνάμεις και δυναμικές, οι οποίες μέχρι τώρα δεν έχουν εκδηλωθεί στις πλήρεις διαστάσεις τους, λόγω του ασφυκτικού κλίματος, αλλά και της έλλειψης συμφωνίας, η οποία αποθαρρύνει την περαιτέρω ενίσχυσή τους».

Στο ίδιο πλαίσιο κινείται και η τοποθέτηση του Οργανισμού Λιμένος Θεσσαλονίκης (ΟΛΘ), ο οποίος διαβλέπει οικονομικές προοπτικές για το λιμάνι της συμπρωτεύουσας, από την ολοκλήρωση της συμφωνίας. Σύμφωνα με τον κ. Τουλφίδη, το λιμάνι της Θεσσαλονίκης θα ενισχύσει των όγκο των μεταφορών δίνοντας μεγάλη βαρύτητα στην πόλη για όλα τα Βαλκάνια.

Τι θα συμβεί αν δεν υπάρξει συμφωνία;

Τι θα συμβεί ωστόσο, αν η διαδικασία επικύρωσης της συμφωνίας αντιμετωπίσει αναπάντεχες δυσχέρειες και έρθει ενώπιον διάφορων προσκομμάτων; Σύμφωνα με τους οικονομικούς αναλυτές, η απάντηση είναι… «σχεδόν τίποτα».

«Σχεδόν», γιατί σύμφωνα με τον κ. Τσουλφίδη, «τυχόν μη επικύρωση της συμφωνίας θα λειτουργήσει ως έναν βαθμό περιοριστικά ή και αποτρεπτικά στην περαιτέρω ανάπτυξη των οικονομικών σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών».

© Sputnik / Aleksey Nikolskyi

Θα απέχει από το δημοψήφισμα ο πρόεδρος της πΓΔΜ Ιβάνοφ

«Το οικονομικό κλίμα θα έχει υποστεί βλάβη, καθώς συμφωνίες και επιχειρηματικά σχέδια θα συνάπτονται με βραχυχρόνιο ορίζοντα, λαμβάνοντας υπόψη το εύθραυστο πολιτικό κλίμα» σπεύδει να συμπληρώσει.

Πάντως, ο αναλυτής αποφαίνεται ότι «μια αρνητική απόφαση ασφαλώς και δεν θα αναστείλει την περαιτέρω ανάπτυξη των οικονομικών σχέσεων, οι οποίες διαμορφώθηκαν αυθόρμητα σ’ ένα περιβάλλον κάθε άλλο παρά ενισχυτικό».

Υπερθεματίζοντας, ο κ. Μαυρουδέας διαβεβαιώνει ότι ενδεχόμενο ναυάγιο δεν πρόκειται «να αλλάξει τις διμερείς οικονομικές σχέσεις». Μάλιστα, προχωρώντας ένα βήμα παραπέρα, εκτιμά ότι η μόνη περίπτωση επιδέινωσης των τρεχουσών οικονομικών σχέσεων συνίσταται στην πιθανότητα ένταξης της γειτονικής χώρας στην Ε.Ε.

Σε ένα τέτοιο σενάριο, όπως προειδοποιεί ενδεικτικά, ο ρόλος των δυτικο-ευρωπαϊκών εταιρειών θα ενταθεί και θα γιγαντωθεί, έχοντας ως απόρροια τον περιορισμό του ρόλου της Ελλάδας στην οικονομία της ΠΓΔΜ, συρρικνώνοντας τα κέρδη των ελληνικών επιχειρήσεων.