Category Archives: Πολιτικές παρεμβάσεις – Political interventions

Ημερίδα ΝΑΡ αφιερωμένη στον Κώστα Τζιαντζή: «Το πρόγραμμα της επαναστατικής εργατικής εξουσίας στη μεταβατική περίοδο προς τον σοσιαλισμό-κομμουνισμό» – 26/11/2021 5.30μμ

Το ΝΑΡ για την Κομμουνιστική Απελευθέρωση διοργανώνει ημερίδα με θέμα: «Το πρόγραμμα της επαναστατικής εργατικής εξουσίας στη μεταβατική περίοδο προς τον σοσιαλισμό-κομμουνισμό».

Η εκδήλωση είναι αφιερωμένη στον Κώστα Τζιαντζή, που τέτοιες ημέρες πριν 10 χρόνια έφυγε από κοντά μας. Η ιστορική συμβολή του Κώστα στην υπόθεση της κομμουνιστικής Αριστεράς και στην περισσότερο από ποτέ ίσως αναγκαία σήμερα επαναθεμελίωση του κομουνιστικού ρεύματος είναι γνωστή.

Η ημερίδα διεξάγεται στο πλαίσιο της συμβολής του ΝΑΡ στην προσπάθεια για τη συγκρότηση ενός σύγχρονου προγράμματος και κόμματος κομμουνιστικής απελευθέρωσης. Ένα εγχείρημα που ήταν στον πυρήνα των προσπαθειών και των προβληματισμών του Κώστα Τζιαντζή. Μία ιδιαίτερα σημαντική πλευρά της διαμόρφωσης ενός σύγχρονου κομμουνιστικού προγράμματος είναι οι συνθήκες και τα πολιτικο-οικονομικά διακυβεύματα της μεταβατικής περιόδου από τον καπιταλισμό στον σοσιαλισμό. Μια περίοδο που οι κλασσικοί του Μαρξισμού ονόμαζαν με τον δικαιολογημένα προκλητικό τίτλο «δικτατορία του προλεταριάτου» σε αντίστιξη με την αστική δημοκρατία ως ουσιαστικά «δικτατορία της αστικής τάξης».

Στο κρίσιμο αυτό ζήτημα η σκέψη του Κώστα έφευγε πέρα από τις εικονολατρικές αντιλήψεις μέσα στο κομμουνιστικό ρεύμα, που προσπαθούν αποτυχημένα να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα αυτό προσωποποιώντας το στη στάση και τις επιλογές ιστορικών προσώπων και πολιτικών ρευμάτων. Αντίθετα, προσπαθούσε να εξερευνήσει – αξιοποιώντας και την ιστορική εμπειρία των μέχρι σήμερα εγχειρημάτων σοσιαλιστικής μετάβασης – τα βασικά πολιτικο-οικονομικά χαρακτηριστικά αυτής της περιόδου και τα προβλήματα και τα διλήμματα που έχει να αντιμετωπίσει το κομμουνιστικό ρεύμα.

Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί στο Αμφιθέατρο Τρίτση του Πνευματικού Κέντρου Δήμου Αθηναίων, Ακαδημίας 50 και θα ξεκινήσει στις 5.30 μ.μ. με ολοκλήρωση στις 9 μ.μ.

Ομιλητές θα είναι οι Δημήτρης Δεσύλλας και Σήφης Καυκαλάς (μέλη της ΠΕ του ΝΑΡ για την Κομμουνιστική Απελευθέρωση), ο Σταύρος Μαυρουδέας (καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο), ο Κώστας Τριχιάς (μέλος του ΚΣ της νεολαίας Κομμουνιστική Απελευθέρωση) και η Ευανθία Γαϊτανίδου (μέλος του ΝΑΡ Κεφαλλονιάς).

‘Soviet Union: An Alternative of the Past, or a Strategic Project for the Future?’ – International Conference, 12-13 November 2021

The National Library of Russia, the Plekhanov House, the Association for Marxist Social Sciences and the Rosa Luxemburg Foundation are organising an international conference in St.Petersburg (12-13 November 2021) titled ‘Soviet Union: An Alternative of the Past, or a Strategic Project for the Future?’

I will present a paper titled ‘‘Soviet Union: socio-economic type, collapse and lessons for the future’.

The abstract of my paper is the following.

ABSTRACT

According to Marxism class struggle is the mechanism explaining the evolution of class divided societies. This paper argues that the Soviet Union (SU) was a transitional to socialism but not a socialist socio-economic formation. As such it was characterized by internal class struggle between a latent bourgeoisie (to a great extent reborn within the ranks of the Communist Party of the Soviet Union – CPSU) and the working class. This transitional state of affairs corresponds to the Marxian ‘dictatorship of the proletariat’ phase – which is a precursor to socialism – and in which class struggle continues and intensifies even under the disguise of different and antagonistic socialist policies. The collapse of the Soviet Union was the result of the gradual dominance of pro-capitalist tendencies in the CPSU. This paper offers a periodization of this struggle and an explanation of the mechanisms through which pro-capitalist tendencies – initially in quasi-capitalist forms and later overtly – took the upper hand. In this crucial is the distinction between the legal forms of ownership of the means of production and the actual control of them. From these premises, the main lessons for future socialist transitions that can be drawn from the soviet experience are (a) the continuous revolution process as the way through which an irreversible path to socialism can be paved and (b) the significance of realigning legal public ownership of the means of production with the actual control of their operation by the working class through democratic planning (the real subsumption of the means of production by labour).

The programme of the conference is the following.

12 November 2019 г.

9.30 – 09.50. Registration. Plekhanov House,

4-th Krasnoarmeysraya str. 1/33, Petersburg (Technological Institute metro st.)

09.50 – 11.20. Session 1. Moderator: Tatyana I. Filimonova.

Greetings: Vladimir GhennadievichGronsky, Gen. Director of the NLR

Michael-Matsas Savas. USSR and Imperialism: Back to the Future

Savran Sungur. The USSR: Peoples’  Federation of  Nations

Schiappa Jean-Marc. Commune de Paris, “The State and Revolution” and the USSR

Buzgalin Alexander Vladimirovich.  Citizens’ Social Creativity as the Justification for the Development of the USSR

11.20—11.30. Recess

11.30 – 12.50 Session 2. Moderator: Mikhail B. Konashev

Apanasenko Tatyana Evgenievna. The Soviet Economic Model for Substituting Exploitation and Incorporating Costs as a Guideline for the Future

Oreshnikov Vladimir Vyacheslavovich. USSR as the Result of the Great Socio-Economic Revolution, Carried Out Prior to Setting Up Necessary Economic Basis

Ogorodnikov Vladimir Petrovich. Objective Laws for the Development and  of the Fall of the USSR

Pilipenko Igor Valerievich. The Dynamics of Residence Construction and the Solution of the Dwelling issue in the Republics of the USSR, 1920-1980

12.50—13.30. Recess

13.00 – 14.00. Session 3. Moderator: Mikhail B. Konashev

Kalous Antal. Anti-Sovietism  in the Pre-war Period

Beolchi Luciano. The Break-up of  the antifascist front. Origins of the Cold War in Italy (1945-1950).

Ossin Roman Sergueevich. Stalin’s Argument about Class Struggle Aggravation Under Socialist Conditions and the Experience of  the  Soviet society

14.00 – 15.00. Lunch

15.00 – 16.20. Session 4. Moderator: Tatyana I. Filimonova

Abramson Joseph Grigorievich. A combination of objective and subjective factors that led to the End of the Soviet Union

Epstein David Berkovich. Contradictions of the Socio-Economic Nature of the USSR and Causes of its Perishing

Kurenyshev Andrei Alexandrovich.  On the Pitfalls that Eroded the USSR

Konashev Mikhail Borisovich. On Some Economic and Philosophical Aspects of the Evolution of the USSR

16.20—16.30. Recess

16.50-17.30. Discussions. Moderator: Mikhail B. Konashev

13 November 2019 г.

Plekhanov House, 1/33, 4-th Krasnoarmeysraya str., Saint-Petersburg (Technological Institute metro st.)

10.00 – 11.20. Session 5. Moderator: Tatiana Ivanovna Filimonova

Bugakov Mikhail Mikhailovich. The Lithuanian Irony of the “Perestroika»

Retinsky Stanislav Grigorievich. The Defeat of Socialism in the USSR and the Party as the Class Conscience carrier

Mavroudeas Stavros D. Soviet Union: A Socio-economic Type, Collapse and Lessons for the Future

Isaichikov Viktor Fedorovich. Is It Possible to “Come back” to the USSR, Under What Conditions, and to What Type of the Union?

11.20—11.30. Recess

11.30 – 12.30 Session 6. Moderator: Mikhail B. Konashev

Boreyko Anton Vladimirovich. «Collapse» of the USSR and «Perestroika» in Cuba: a «Special period» as an Alternative to the restoration of capitalism (1991-2000)

Koppe Renate. The growth of anti-communism and Russo phobia in the Politics of German Imperialism as a Result of the Collapse of the USSR

Pavlenko Vladimir Borisovich. The USSR,  People’s Democratic  Countries and Modern Russo – Chinese Alliance as Alternative Projects for the Historical Development of and for the XX-XXI  Centuries

12.30—12.40. Recess

12.40 – 13.40. Session 7. Moderator: Mikhail B. Konashev

Arkhangelsky Vladimir Alekseevich. To Meet the Actual Crisis in Sociology is but Essential Condition for the Future Success for the Doers, carrying Common Interests of the Humankind.

Filimonova Tatiana Ivanovna. «Our Party»: on a Special Role of the Communist Party in a Social and Socialist Transformation of the Society

Gafurov Said Zakirovich. The Global Nature of Modern Capitalism and the Class Struggle in the Countries of the Former USSR

13.40 – 14.40. Lunch

14.40 – 17.00. Round Table «Left parties and Social Movements of the Republics of the Former USSR: Problems of Inter- and disintegration” Moderator: Tatiana I. Filimonova

Presentations by delegates from Belarusian, Georgian, Ukrainian and other republics of the USSR.

Temporal regulations: Presentations – 15 min; Questions – 5  min; Reviews – a 5 min speech

Presentations at the Round table

Key-speakers: 10 min,  a 5 min finalizing talk

Τα Pandora Papers, η καπιταλιστική φοροδιαφυγή και οι ενδο-ιμπεριαλιστικές διαμάχες – PressTV

Τα Pandora Papers συζητήθηκαν πολύ αυτές τις μέρες καθώς παρουσιάζουν τα τεράστια δίκτυα μέσω των οποίων οι πλούσιοι και οι ισχυροί κρύβουν και μεταφέρουν τον κυρίως αθέμιτο πλούτο τους. Το Press TV μου ζήτησε να δώσω μια συνέντευξη για αυτό. Ακολουθούν τα κύρια σημεία της παρέμβασής μου.

Τα Pandora Papers, η καπιταλιστική φοροδιαφυγή και οι ενδο-ιμπεριαλιστικές διαμάχες

 

• Διαρροές όπως τα Pandora Papers (και άλλες προηγούμενες παρόμοιες) δείχνουν ότι η καπιταλιστική τάξη και οι πολιτικοί της εκπρόσωποι παραβιάζουν τους τους κανόνες που θέτουν οι ίδιοι. Δηλαδή επιδίδονται σε φοροδιαφυγή και φοροαποφυγή ευρείας κλίμακας και χρησιμοποιούν οχήματα ειδικού σκοπού όπως οι υπεράκτιοι «παράδεισοι» και σύνθετες οικονομικές και νομικές ρυθμίσεις προκειμένου να μετακινήσουν και να κρύψουν τον πλούτο τους.

• Υπάρχει μια μακροχρόνια σύμφυση μεταξύ των καπιταλιστών και των πολιτικών εκπροσώπων τους: οι τελευταίοι γίνονται καπιταλιστές και οι ενεργοί καπιταλιστές γίνονται πολιτικοί. Και, φυσικά, επιτελούν τις ίδιες παράνομες ή ημι-παράνομες πρακτικές φοροδιαφυγής και φοροαποφυγής. Ταυτόχρονα, η εργατική τάξη και οι άλλες λαϊκές τάξεις δεν μπορούν να κρύψουν τα πενιχρά εισοδήματα τους και συνεισφέρουν δυσανάλογα βαριά στη φορολογία.

 • Οι αγγλοσαξονικές χώρες (Ηνωμένο Βασίλειο ως πρόσοψη και ΗΠΑ) πρωτοστατούν σε αυτήν την τάση φοροδιαφυγής και φοροαποφυγής από τους καπιταλιστές και τους πολιτικούς τους, αλλά ακολουθούνται στενά από άλλες κυρίως δυτικές χώρες Αυτό διευκολύνεται από την κυριαρχία τους στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Επομένως, οι περισσότεροι παράκτιοι παράκτιοι ανήκουν σε αυτούς ή βρίσκονται υπό τον έλεγχό τους. Κατά συνέπεια, επωφελούνται περισσότερο από αυτές τις ροές παράνομων ή ημινόμιμων κεφαλαίων. Δεδομένης της βρετανικής παράδοσης στο χρηματοπιστωτικό σύστημα (που προέκυψε από το προηγούμενο καθεστώς της καπιταλιστικής υπερδύναμης και κάποιους άλλους λόγους που αποτυπώνονται στην χρηματοοικονομική ισχύ του Σίτυ του Λονδίνου), οι περισσότεροι υπεράκτιοι «παράδεισοι» βρίσκονται υπό βρετανική δικαιοδοσία. Αλλά πέρα από αυτά, οι ΗΠΑ συνήθως χρησιμοποιούν το Ηνωμένο Βασίλειο ως βολική πρόσοψη για τις δικές τους δραστηριότητες. Οι Ευρωπαίοι ακολουθούν μάλλον καταϊδρωμένοι – όχι γιατί δεν θέλουν αλλά κυρίως γιατί δεν μπορούν. Η Γερμανία έχει τους δικούς της «παραδείσους» φοροδιαφυγής (Λιχτενστάιν, Λουξεμβούργο). Και γενικότερα μέσα στην ΕΕ σημαντικές χώρες φοροδιαφυγής και ευρύτερα «ξεπλύματος βρώμικου χρήματος» είναι η Μάλτα και η Κύπρος. Μάλιστα η τελευταία μπορεί να υπερηφανεύεται, ελέω Αναστασιάδη, ότι κυριολεκτικά προεδρεύεται από αυτό. Άλλωστε η Συλλούρεια ρήση «this is Cyprus» διατρέχει όλο το κυπριακό κοινωνικο-οικονομικό κατεστημένο.

• Αποκαλύψεις όπως τα Pandora Papers κ.λπ. δεν είναι οι ίδιες αθώες. Ενδεικτικά, τα Pandora Papers περιλαμβάνουν πολλούς Ρώσους, Κινέζους ή πρόσωπα εναντίον τα οποία ο αγγλοσαξωνικός άξονας στοχοποιεί για τους δικούς του λόγους αλλά σχεδόν κανέναν Αμερικανό. Λες και η αμερικανική άρχουσα τάξη είναι λευκή σαν την Χιονάτη!! Συνεπώς, είναι βάσιμη η υποψία ότι τέτοιες διαρροές είναι προϊόν επιχειρήσεων μυστικών υπηρεσιών. Φυσικά, άλλες πλευρές χρησιμοποιούν επίσης παρόμοια κόλπα. Αυτές οι διαρροές αποτελούν μέρος των ενδοϊμπεριαλιστικών ανταγωνισμών.

The Pandora Papers, capitalist tax evasion and intra-imperialist rivalries – interview PressTV

Press TV interview

9/10/2021

The Pandora Papers have been much debated these days as they exhibit the huge networks through which the rich and the powerful hide and transfer their mainly ill-gotten wealth. Press TV asked me to give an interview on this. The main points of my intervention follow.

The Pandora Papers, capitalist tax evasion and intra-imperialist rivalries

  • Leaks like the Pandora Papers (and other previous similar ones) show that the capitalist class and its political representatives are forfeiting the very rules they themselves set. That is they engage in full-scale tax-evasion and tax-avoidance and they are using special purpose vehicles like the offshore ‘paradises’ and complex financial and legal arrangements in order to move and hide their wealth.
  • There is a long-running fusion between capitalists and their political representatives: the latter become capitalists and active capitalists become politicians. And, of course, they perform the same illegal or semi-illegal practices of tax-evasion and tax avoidance. At the same time the working-class and the other popular classes cannot hide their meagre earnings and contribute disproportionately heavy in taxes.
  • The anglo-saxon countries (UK as a front and US) lead in this trend of tax evasion and tax avoidance by capitalists and their politicians but they are closely followed by other mainly Western countries

This is facilitated by their dominance on the global financial system.

Therefore, most of the offshore paradises belong to them or are under their control.

Consequently, they benefit the most from these flows of illegal or semi-legal funds.

Given the British tradition in the financial system (coming form their previous status of capitalist super-power and some other reasons and exemplified by the importance of the City), most of the offshore ‘paradises’ are under British jurisdiction.

But on top of these, the US usually use the UK as a front for their own activities.

  • Revelations like the Pandora Papers etc. are not themselves innocent. Indicatively, the Pandora Papers include many Russians, Chinese or persons against which the anglo-saxon axis has grudges but almost no Americans. It is as if the US ruling class is perfectly legal!!

Hence, there is good reason to suspect that they are the product of secret services operations. Of course, other sides use similar tricks. These leaks are part of the intra-imperialist rivalries.

Statement on the recurrent moves by the US to ‘weaponise’ the COVID-19 pandemic

CASS (the Chinese Academy of Social Sciences) has initiated an international discussion regarding the repeated attempts by successive US administrations to use the COVID-19 pandemic as a means to further the US’ geopolitical interests.

In the framework of this discussion I made the following statement.

Statement on the recurrent moves by the US to ‘weaponise’ the COVID-19 pandemic

Since the eruption of the COVID-19 pandemic the US has consistently tried to ‘weaponise’ it in order to sustain its imperialist status as the world superpower. The COVID-19 pandemic signified, at least for the West, a twin crisis: both health and economic. The latter was already simmering but it was triggered and aggravated by the former. This twin crisis threatens the already shaking foundations of the US world supremacy.

The US, instead of trying to identify the deep structural causes of this twin crisis which lay at the heart of the capitalist system, tries to play a ‘blame game’ and pass the burden of the pandemic to other countries and especially those that do not heed to the US imperialist interests.

The US tries to attribute the eruption of the pandemic to some mythical Chinese conspiracy by directing its notorious intelligence agencies to produce unscientific and spurious reports. It also attempts to coerce international organisations, and WHO primarily among them, to follow the US in this slippery path by using direct and indirect pressure. Furthermore, the US champions vaccine nationalism and imperialism by restricting access to vaccines less developed countries and those not willing to succumb to its diktats.

Both the Trump and Biden administrations follow this path, proving that this is a universal policy choice of the US bourgeoisie irrespective of the internal strife of its fractions.

Humanity has nothing to gain but a lot to lose from this dirty US game. Instead of focusing on confronting the universal threat to all humanity by such epidemics, it is being pushed towards a world geopolitical tug-of-war for the sake of US imperialist interests.

Progressive forces and the Left should fight relentlessly against this imperialist policy.

Stavros Mavroudeas

Professor of Political Economy

Panteion University, Greece

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΤΟΝ ΣΤΑΥΡΟ ΜΑΥΡΟΥΔΕΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΝΔΗΜΙΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ – Bollettino Culturale

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΤΟΝ ΣΤΑΥΡΟ ΜΑΥΡΟΥΔΕΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΝΔΗΜΙΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ – Bollettino Culturale

Ο ιταλικός ιστότοπος Bollettino Culturale φιλοξένησε την ακόλουθη συνέντευξη με τον Σταύρο Μαυρουδέα σχετικά με την πανδημία COVID-19 και τις συνέπειές της στην οικονομία και την εργασία

1. Πώς κρίνετε τη διαχείριση της πανδημίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση;

Έχω υποστηρίξει αλλού ( https://stavrosmavroudeas.wordpress.com/2021/02/11/the-economic-and-political-consequences-of-the-covid-19-pandemic-ope-l-lecture/ , https: //stavrosmavroudeas.wordpress.com/2021/02/04/the-economic-and-political-consequences-of-the-covid-19-pandemic-by-s-mavroudeas-international-critical-thought/ ) ότι η πανδημία του COVID -19 σηματοδοτεί μια δίδυμη κρίση. Η οικονομική κρίση ήδη σιγόβραζε (επειδή ο καπιταλισμός απέτυχε να απαξιώσει επαρκώς τα κεφάλαια μετά την κρίση του 2008) και ο κοροναϊός πυροδότησε και επιδείνωσε αυτήν την κρίση.

Η ανταπόκριση της ΕΕ ήταν παρόμοια με εκείνη των ΗΠΑ, αλλά με σημαντική διαφορά στην «πυροσβεστική δύναμη» της οικονομικής πολιτικής. Όπως και μετά την κρίση του 2008, οι ΗΠΑ και η ΕΕ εφάρμοσαν σοσιαλφιλελεύθερες πολιτικές (δηλαδή μη-νεοφιλελεύθερες πολιτικές) που υπαγορεύονται από την πλέον κυρίαρχη Νέα Κεϋνσιανή Μακροοικονομική Συναίνεση. Αυτές οι πολιτικές περιλαμβάνουν τυπικά κεϋνσιανά μέτρα: επεκτατική δημοσιονομική πολιτική και διευκολυντική νομισματική πολιτική. Περιλαμβάνουν επίσης κάτι που για τον νεοφιλελευθερισμό αποτελεί ύβρι: διακριτική βιομηχανική πολιτική. Ωστόσο, και σε αντίθεση με την μυωπική και ρεφορμιστική αντι-νεοφιλελεύθερη «Αριστερά», αυτές οι πολιτικές είναι νεοσυντηρητικές και όχι υπέρ της εργασίας και της εργατικής τάξης. Συμπλέουν με τον νεοφιλελευθερισμό όσον αφορά την μετάθεση των οικονομικών βαρών στην πλάτη της εργασίας, αλλά απομακρύνονται ριζικά από τον νεοφιλελευθερισμό καθώς χρησιμοποιούν ενεργά τον δημόσιο τομέα για να υποστηρίξουν την καπιταλιστική κερδοφορία.

Όπως είπα ήδη, η ΕΕ ακολούθησε αυτό το δρόμο. Αλλά τα «πυρομαχικά» που χρησιμοποιούνται (δηλαδή η δημοσιονομική και νομισματική επέκταση) είναι αισθητά χαμηλότερα από εκείνα που χρησιμοποιούν οι ΗΠΑ. Αυτό οφείλεται σε δύο παράγοντες:

  • Η Γερμανία (και το «συνετό» μπλοκ γύρω της) δεν θέλουν να επεκτείνουν αυτά τα πακέτα πολύ, καθώς φέρουν το κύριο βάρος για τη χρηματοδότησή τους.
  • Οι ΗΠΑ έχουν περισσότερο χώρο πολιτικής για ελιγμούς λόγω του κυρίαρχου ρόλου του δολαρίου ως του κύριου παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος

2. Πιστεύετε ότι το χρήμα από το ταμείο NGEU αντιπροσωπεύει μια πιθανή ριζική αλλαγή στις ευρωπαϊκές οικονομικές πολιτικές ή θα χρησιμοποιηθεί η κατάσταση έκτακτης ανάγκης για μια μετάβαση σε ένα χειρότερο μοντέλο κοινωνίας από το προ-Covid;

Όπως ήδη υποστήριξα, αυτές οι σοσιαλφιλελεύθερες νεοσυντηρητικές πολιτικές δεν θα βελτιώσουν τη θέση της εργασίας. Το NGEU είναι ένα εργαλείο για την αναδιάρθρωση των ευρωπαϊκών καπιταλισμών απέναντι στους ανταγωνιστές των ΗΠΑ και της Κίνας. Οι προτεραιότητές της ευνοούν συγκεκριμένα τομεακά συμφέροντα (που υπαγορεύονται κατά κύριο λόγο από τους κύριους ομίλους της ΕΕ) και ακολουθούν μια βιομηχανική στρατηγική που επιδιώκει να βελτιώσει τη θέση τους έναντι των ΗΠΑ και της Κίνας.

Το NGEU υπακούει στην οδηγία για τη δημιουργία «Ευρωπαίων πρωταθλητών» (δηλαδή μεγάλων ευρωπαϊκών πολυεθνικών ομίλων που μπορούν να αντιμετωπίσουν ανταγωνιστές από τις ΗΠΑ και την Κίνα). Επομένως, θα οδηγήσει στην αυξημένη συγκέντρωση και συγκεντροποίηση του κεφαλαίου (δηλαδή ολιγοπολιωποίηση και μονοπωλιοποίηση). Αυτό θα πλήξει σκληρά τους περιφερειακούς και μεσογειακούς καπιταλισμούς που χαρακτηρίζονται από ένα τεράστιο στρώμα μεσαίων επιχειρήσεων. Όσον αφορά την εργασία, δεν υπάρχει δέσμευση για αύξηση των μισθών. Αντίθετα, η προγραμματισμένη ανάκαμψη βασίζεται στη διατήρηση του κόστους των μισθών σε χαμηλά επίπεδα. Φυσικά, ο καπιταλισμός μπορεί να κάνει σχέδια, αλλά είναι επίσης γεμάτος αντιφάσεις. Έτσι, λόγω αυτής της βίαιης καπιταλιστικής αναδιάρθρωσης, εμφανίζεται σήμερα – τουλάχιστον όσον αφορά την εξειδικευμένη εργασία – έλλειψη προσφοράς εργασίας που οδηγεί σε αύξηση των μισθών σε αυτούς τους τομείς.

3. Για το μέλλον μετά την πανδημία, πιστεύετε ότι η Πράσινη Νέα Συμφωνία αποτελεί στρατηγική στήριξης; Τους τελευταίους μήνες έγιναν πολλές συζητήσεις στα συνδικάτα της Ιταλίας σχετικά με τη χρήση αυτού του είδους οικονομικών πολιτικών για τη δημιουργία καλών αμειβόμενων θέσεων εργασίας για τους αποφοίτους, για την προώθηση μιας κατάστασης πλήρους απασχόλησης που να συνδέεται με τις πολιτικές «εγγύηση εργασίας». Τι πιστεύετε γι’ αυτό;

Η Πράσινη Νέα Συμφωνία αποτελεί αναπόσπαστο μέρος αυτής της νεοσυντηρητικής σοσιαλφιλελεύθερης καπιταλιστικής αναδιάρθρωσης. Έχει προωθηθεί ως η Κεϋνσιανή Νέα Συμφωνία της εποχής μας. Και η μυωπική και μεταρρυθμιστική πλειοψηφία της Δυτικής «Αριστεράς» πήγε αμέσως πίσω της και ενήργησε ως ο καλύτερος διαφημιστής μάρκετινγκ του καπιταλισμού. Η Πράσινη Νέα Συμφωνία είναι σε μεγάλο βαθμό μια βιομηχανική στρατηγική κρυπτοπροστατευτισμού που στοχεύει στη στήριξη των δυτικών κεφαλαίων ενάντια στην πρόκληση της Κίνας και των αναδυόμενων αγορών.

Είναι πράσινη μόνο στο όνομα καθώς ταλαντεύεται μεταξύ (α) απόκρουσης των ανταγωνιστών (με χειρότερα πράσινα διαπιστευτήρια) και (β) του να μην υποστούν βλάβη τα κεκτημένα συμφέροντα των δυτικών κεφαλαίων (μέσω της επιβολής σκληρών πράσινων περιορισμών). Οι πρόσφατες διελκυνστίδες ισχύος όσον αφορά τις ρυθμίσεις για την ενέργεια και τη ναυτιλία αποτελούν παραδειγματικές περιπτώσεις.

Δεν προβλέπει αύξηση των μισθών. Αυτή είναι μια φαντασία της πλειοψηφίας της ρεφορμιστικής δυτικής «Αριστεράς». Αντιθέτως, λόγω της καπιταλιστικής αναδιάρθρωσης που συνεπάγεται, πολλές θέσεις εργασίας θα χαθούν. Στην Ελλάδα υπάρχει ένα τυπικό παράδειγμα με το απότομο τέλος των εργοστασίων ηλεκτρικής ενέργειας από λιγνίτη. Αυτό αύξησε το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας για την ελληνική οικονομία (που αυξάνει τους λογαριασμούς των καταναλωτών και αυξάνει την ενεργειακή φτώχεια) και καταστρέφει τις περιοχές με λιγνίτη (προκαλώντας αυξημένη ανεργία και φτώχεια). Φυσικά, από την άλλη πλευρά, ευνοεί συγκεκριμένα επιχειρηματικά συμφέροντα με τεράστια επιρροή στις ελληνικές κυβερνήσεις (συμπεριλαμβανόμενης και αυτής του ΣΥΡΙΖΑ).

Δεν υπάρχει πλήρης απασχόληση και αυξημένοι μισθοί στο παραμύθι της Πράσινης Νέας Συμφωνίας. Τα συνδικάτα που παίζουν αυτό το παιχνίδι είναι απλά πιόνια του κεφαλαίου. Εάν κάποιος ρίξει μια ματιά στην κυρίαρχη περιβαλλοντική βιβλιογραφία, θα ανακαλύψει ότι ένα από τα τυποποιημένα δόγματα της είναι ότι η ύπαρξη συνδικαλιστικών οργανώσεων είναι αντι-περιβαλλοντική, επειδή ευνοεί τους μισθούς έναντι των πράσινων πολιτικών. Το συμπέρασμα είναι ότι αυτά τα δύο είναι ανταγωνιστικά.

4. Η πανδημία κατέδειξε τα μειονεκτήματα των συστημάτων κοινωνικής πρόνοιας στην Ευρώπη λόγω των πολιτικών λιτότητας των τελευταίων δεκαετιών. Πιστεύετε ότι αυτή η εμπειρία μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη μεταρρύθμιση τους προς το καλύτερο; Ορισμένες κομμουνιστικές οργανώσεις έχουν προτείνει ένα καθολικό βασικό εισόδημα για την επίλυση των προβλημάτων που σχετίζονται με την έλλειψη εισοδήματος που δημιουργείται από την καραντίνα. Πιστεύετε ότι είναι μια βιώσιμη λύση και με την οποία να επιλυθεί το πρόβλημα της ανεργίας στην Ευρώπη ή μάλλον ότι αποτελεί παραίτηση για τα υψηλά ποσοστά ανεργίας στις χώρες μας;

Βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα υπάρχει αύξηση της χρηματοδότησης του τομέα της δημόσιας υγείας επειδή είναι ο μόνος που μπορεί να αντιμετωπίσει την πανδημία. Ωστόσο, οι πιο κερδοφόρες περιοχές (εμβόλια, φάρμακα κλπ.) έχουν κρατηθεί για τον ιδιωτικό τομέα και επιδοτούνται με δημόσιο χρήμα. Περιμένω ότι, μόλις ξεπερασθεί η πανδημία, θα αντιστραφεί τουλάχιστον μέρος της επέκτασης του τομέα της δημόσιας υγείας και θα αυξηθεί ξανά το μερίδιο του ιδιωτικού τομέα της υγείας.

Όσον αφορά το σύστημα πρόνοιας γενικά, ο σοσιαλφιλελευθερισμός δεν είναι καλύτερος από τον νεοφιλελευθερισμό. Ο σοσιαλφιλελευθερισμός θέλει επίσης να περιορίσει τα δημόσια έξοδα. ιδιαίτερα στις γηράσκουσες δυτικές οικονομίες. Ωστόσο, είναι πιο έξυπνος από τον νεοφιλελευθερισμό και κατανοεί ότι ο δημόσιος τομέας πρέπει να είναι η ραχοκοκαλιά του συστήματος και να φέρει το κύριο κόστος. Επίσης, απαιτείται αυστηρή ρύθμιση από το κράτος ή τους παρακρατικούς φορείς (όπως οι περίφημες ανεξάρτητες εποπτικές αρχές), διαφορετικά τα ιδιωτικά κεφάλαια θα προκαλέσουν καταστροφή.

Διαφωνώ απολύτως με την ιδέα του καθολικού βασικού εισοδήματος. Πρόκειται για μια νεοσυντηρητική πρόταση που ξεκίνησε αρχικά από τον M.Friedman. Θεωρείται από τους σοσιαλφιλελεύθερους και τους νεοφιλελεύθερους ως ένα δίχτυ ασφαλείας για την αποφυγή κοινωνικών αναταραχών και επαναστάσεων. Θα λειτουργήσει επίσης ως αντικίνητρο για αγώνες για αύξηση των μισθών. Θυμίζει στην πολιτική της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας «άρτος και θεάματα» προκειμένου να διατηρήθει υπό ελεγχο το ρωμαϊκό προλεταριάτο.

5. Η εργάσιμη ημέρα στην Ελλάδα παρατάθηκε πρόσφατα σε δέκα ώρες. Μπορείτε να μας εξηγήσετε ποιο σχέδιο αναδιάρθρωσης του ελληνικού καπιταλισμού βρίσκεται πίσω από αυτήν την πολιτική επιλογή;

Αυτό είναι αναπόσπαστο μέρος των νεοσυντηρητικών πολιτικών ευελιξίας της εργασίας (τις οποίες και πάλι η πλειονότητα της μυωπικής και ρεφορμιστικής Δυτικής «Αριστεράς» υποστήριξε και προέβαλλε. Θα επεκτείνει τον πραγματικό χρόνο εργασίας με συνέπεια την αύξηση της ανεργίας. Θα αυξήσει επίσης το ποσοστό της υπεραξίας (δηλαδή την εκμετάλλευση της εργασίας) καθώς ουσιαστικά καταργείται η υπερωρία (η οποία πληρωνόταν υψηλότερα) και ο επιπλέον χρόνος εργασίας δεν πληρώνεται αλλά ανταμείβεται με επιπλέον διακοπές (!!!). Το σχέδιο του ελληνικού καπιταλισμού είναι να συμπιέσει περαιτέρω το μισθολογικό κόστος.

6. Στην Ιταλία συζητάμε αυτές τις μέρες για το τέλος της απαγόρευσης απολύσεων. Τα συνδικάτα έχουν αντιταχθεί στην ιδέα ενός επιλεκτικού τέλους αυτού του μέτρου βάσει της κατάστασης κάθε επιμέρους τομέα, προτείνοντας μια μεταρρύθμιση των δικτύων κοινωνικής ασφάλειας. Υπάρχουν παρόμοιες συζητήσεις στην Ελλάδα;

Υπάρχει μια γενική κυβερνητική δήλωση ότι ο δημόσιος προϋπολογισμός εξαντλείται και ότι, όταν η πανδημία υποχωρήσει, αυτά τα μέτρα προστασίας της απασχόλησης θα αποσυρθούν. Στην Ελλάδα, οι εταιρείες που έλαβαν επιδοτήσεις και στήριξη κατά της πανδημίας είναι υοχρεωμένες να μην απολύσουν τους εργαζομένους τους. Από την άλλη πλευρά, οι εργαζόμενοί τους, που είχαν τεθεί σε αναστολή εργασίας (που αμοίβονται λιγότερο) πληρώθηκαν μόνο ένα κλάσμα του κανονικού μισθού τους. Σήμερα, πολλά επιχειρηματικά φερέφωνα (ιδιαίτερα από τον εξωνημένο τουριστικό τομέα) φωνασκούν ότι αυτά τα συστήματα προστασίας της απασχόλησης είναι καταστροφικά, καθώς οι εργαζόμενοι προτιμούν να λαμβάνουν αυτές τις επιδοτήσεις αντί να εργάζονται για πενιχρούς μισθούς σε άλλα μέρη από τον τόπο κατοικίας τους.

Υπάρχει μια άλλη επιπλοκή. Αυτά τα συστήματα απασχόλησης έχουν διευκολύνει στατιστικά κόλπα με το ποσοστό ανεργίας και έτσι το διατηρούν τεχνητά χαμηλό. Αυτό είναι απαραίτητο για τη δεξιά κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας καθώς προσπαθεί να υλοποιήσει ένα σχέδιο διπλών εκλογών πιθανότατα το φθινόπωρο (βασιζόμενη στην ελεεινή κατάσταση του ΣΥΡΙΖΑ). Η αυξημένη ανεργία δεν είναι καλή για αυτήν την εκλογική στρατηγική. Έτσι, η κυβέρνηση απομακρύνεται προς το παρόν από την κατάργηση αυτών των συστημάτων προστασίας της απασχόλησης. Αλλά στο τέλος, εκλογές ή καθόλου εκλογές, θα τα καταργήσει.

Οι επίσημες συνδικαλιστικές οργανώσεις (ΓΣΕΕ κλπ.) στην Ελλάδα είναι κατά βάσει ανδρείκελα της κυβέρνησης και του κεφαλαίου. Επομένως, δεν γίνονται σοβαρές συζητήσεις για αυτά τα θέματα και το κοινό δεν τους δίνει προσοχή, σε καμία περίπτωση.

7. Σε αυτή τη φάση της οικονομικής ανάκαμψης, οι Ιταλοί επιχειρηματίες επικρίνουν το βασικό εισόδημα των πολιτών (μια μορφή εργασίας που δεν λειτουργεί ακόμη). Οι νέοι προτιμούν να λαμβάνουν αυτό το εισόδημα παρά πολύ χαμηλούς μισθούς για πολλές ώρες εργασίας στον τομέα του τουρισμού ή της εστίασης. Αντί να αυξήσουν τους μισθούς, απαιτούν την ακύρωση του βασικού εισοδήματος των πολιτών. Αυτή η ιστορία κάνει ένα πρόβλημα έντονο: πολλοί εργαζόμενοι είναι φτωχοί αν και εργάζονται λόγω των πολύ χαμηλών μισθών. Κατά τη γνώμη μου, είναι ένα πρόβλημα που συνδέεται με το ιταλικό σύστημα παραγωγής που ειδικεύεται σε προϊόντα χαμηλής προστιθέμενης αξίας. Ως αποτέλεσμα, πολλές εταιρείες μπορούν να παραμείνουν στην αγορά είτε με δημόσια χρήματα είτε μειώνοντας τους μισθούς και ακυρώνοντας τα δικαιώματα των εργαζομένων.Αυτά τα προβλήματα θα επιδεινωθούν από τις συνέπειες της πανδημίας; Πώς πρέπει μια πολιτική δύναμη που υπερασπίζεται τους εργάτες να παρεμβαίνει σε αυτά τα προβλήματα;

Το έχω ήδη απαντήσει σε προηγούμενες ερωτήσεις. Επιτρέψτε μου να κωδικοποιήσω την άποψή μου. Οι πτωχεύσεις και οι απολύσεις θα αυξηθούν μετά την κατάργηση των συστημάτων προστασίας. Αυτή είναι η φυσική πορεία μιας καπιταλιστικής κρίσης. Οι αστικές κυβερνήσεις παρεμβαίνουν σε αυτόν τον κύκλο προσπαθώντας να ετεροχρονίσουν μέρος της επίπτωσης της κρίσης κυρίως πάνω σε ατομικά κεφάλαια αλλά επίσης και στην εργασία. Το κάνουν επειδή φοβούνται ότι εάν η κρίση λάβει χώρα χωρίς περιορισμούς, τότε το σύστημα θα αντιμετωπίσει οικονομική κατάρρευση και κοινωνική επανάσταση. Ωστόσο, μόλις ξεπεραστεί το αποκορύφωμα της κρίσης, τότε το κόστος αυτών των πολιτικών πρέπει να καταβληθεί. Δεν υπάρχει δωρεάν μεσημεριανό γεύμα στον καπιταλισμό και η ουσιαστικά Κεϋνσιανή Σύγχρονη Νομισματική Θεωρία (MMT) είναι εντελώς λάθος (για μια κριτική δείτε ηςhttps://thenextrecession.wordpress.com/2019/01/28/modern-monetary-theory-part-1-chartalism-and-marx/ ).

Το κομμουνιστικό κίνημα και η Αριστερά (που αξίζει το όνομά του) πρέπει να ακολουθήσουν την ταξική πολιτική ενάντια στον καπιταλισμό και ταυτόχρονα να πολεμήσουν, έτσι ώστε το βάρος της κρίσης να πληρώνεται από το κεφάλαιο και όχι από την εργασία.

Το σύστημα ανήκει στο κεφάλαιο και, ως εκ τούτου, είναι το κεφάλαιο (και όχι ο κόσμος της εργασίας) που πρέπει να πληρώσει για τη δίδυμη κρίση (υγείας και οικονομική).

Αλλά η Αριστερά και το Κομμουνιστικό κίνημα πρέπει να δουν καθαρά ποιος είναι ο πραγματικός αντίπαλος. Οι κλαυθμηρίζοντες αντι-νεοφιλελεύθεροι και οι εκκλήσεις για περισσότερη κρατική παρέμβαση δεν ανταγωνίζονται τις καπιταλιστικές πολιτικές. Υποστηρίζουν απλώς την αλλαγή των διαχειριστών του συστήματος. Ο νεοφιλελευθερισμός πέθανε και το αστικό κράτος – το οποίο δεν αποχώρησε ποτέ όσον αφορά τα κρίσιμα ζητήματα – έχει ήδη επιστρέψει. Όμως η σημερινή σοσιαλφιλελεύθερη Ορθοδοξία υπόσχεται απλώς στην εργατική τάξη ορισμένες ασπιρίνες ως θεραπεία για τους κοινωνικοοικονομικούς καρκίνους που δημιουργεί το σύστημα. Αυτός ο κρατικός παρεμβατισμός που επιστρέφει υποστηρίζει γενναιόδωρα το κεφάλαιο και επιδιώκει να μεταφέρει το βάρος στους εργαζόμενους. Και είναι οι κυρίαρχες νεο-κεϋνσιανές πολιτικές που αποτελούν το όχημα αυτής της αλλαγής σήμερα. Η Αριστερά και το Κομμουνιστικό κίνημα πρέπει να πολεμήσουν ενάντια σε κάθε μορφή καπιταλιστικής αναδιάρθρωσης, νεοφιλελεύθερης και σοσιαλφιλελεύθερης, και να προτείνει τον σοσιαλισμό ως τη μόνη αξιόπιστη εναλλακτική λύση.

Όσον αφορά τα μεταβατικά αιτήματα, οι κομμουνιστές και το εργατικό κίνημα πρέπει να αγωνιστούν για την απο-εμπορευματοποίηση των βασικών τομέων της οικονομικής δραστηριότητας και την παροχή των προϊόντων και των υπηρεσιών τους μέσω δημόσιων συστημάτων. Η περίπτωση του τομέα υγείας είναι σήμερα το τέλειο παράδειγμα. Η δημιουργία συστημάτων δημόσιας υγείας (με ισχυρή χρηματοδότηση και στελέχωση και χωρίς έμμεσες μορφές ιδιωτικοποίησης) είναι επείγουσα ανάγκη, ειδικά δεδομένης της συχνότητας των σύγχρονων μεγάλων επιδημιών. Η χρηματοδότηση αυτών των συστημάτων πρέπει να βασίζεται σε ισχυρά προοδευτικά φορολογικά συστήματα που να επιβαρύνουν το κεφάλαιο.

Επιπλέον, πρέπει να σταθούν σταθερά ενάντια στη «νέα κανονικότητα» που προσπαθεί να επιβάλει το κεφάλαιο. Η αποδυνάμωση της νομοθεσίας για την προστασία της εργασίας δεν πρέπει να γίνεται ανεκτή και η τελευταία πρέπει να ενισχυθεί περαιτέρω. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στην επιδιωκόμενη αλλαγή στις εργασιακές σχέσεις μέσω της τηλεργασίας και στις νέες μορφές ελέγχου και εντατικοποίησης της εργασίας που επιδιώκει να επιβάλει το κεφάλαιο.

Τελευταίο αλλά εξίσου σημαντικό. Η πανδημία του κοροναϊού και η επιβαλλόμενη «κοινωνική αποστασιοποίηση» έχουν περιορίσει σοβαρά τα πολιτικά και κοινωνικά δικαιώματα. Είναι ήδη προφανές ότι το σύστημα πειραματίζεται με αυτούς τους περιορισμούς τόσο για τη γενική εφαρμογή τους όσο και για νέες μορφές ιδεολογικής χειραγώγησης του λαού. Η Αριστερά και το Κομμουνιστικό κίνημα πρέπει να αποκρούσουν σταθερά αυτές τις προσπάθειες.

8. Μία μορφή εργασίας που εξαπλώθηκε γρήγορα λόγω της πανδημίας είναι η έξυπνη εργασία. Η διάδοσή της οδήγησε σε πολλές συζητήσεις σε συνδικάτα στην Ιταλία. Προσωπικά, συσχετίσαμε αυτή τη μορφή εργασίας με την εγχώρια βιομηχανία που αναλύθηκε από τον Μαρξ στο Κεφάλαιο 13 του Κεφαλαίου. Φαίνεται ότι το σύγχρονο εργασιακό τοπίο κινείται προς αυτό που ο Ricardo Antunes αποκαλεί «uberization» της εργασίας – ένα ασταμάτητο επιχειρηματικό modus operandi, το οποίο επιδιώκει κέρδος και την αύξηση της αξίας του κεφαλαίου μέσω μορφών επισφαλούς εργασίας που επεκτείνονται σε παγκόσμια κλίμακα. Επομένως, αυτή η «χρήση» της εργασίας, που προστέθηκε στα νομοθετικά κενά και τις πιθανές επιβλαβείς συνέπειές τους, ευνοεί την εμφάνιση μιας σειράς δυσκολιών που σχετίζονται με την απομακρυσμένη εργασία: εξατομίκευση καθηκόντων, κοινωνική απομόνωση, απώλεια συλλογικής δράσης,αυξημένο φορτίο εργασίας… με συνέπειες στη σωματική και ψυχική υγεία του εργαζομένου. Πιστεύετε ότι αυτή η μορφή εργασίας μπορεί ακόμα να επεκταθεί ή θα μειωθεί απότομα μόλις τελειώσει η πανδημία;

Το ανέφερα ήδη στις προηγούμενες ερωτήσεις.

Θα ήθελα να προσθέσω μερικά σημεία.

Στο πλαίσιο των πολιτικών αναδιάρθρωσής, το κεφάλαιο επιχειρεί και πάλι να δώσει σε υπεργολαβία πολλούς τύπους εργασίας που είναι επιδεκτικοί σε αυτό. Στο τρέχον κοινωνικοπολιτικό κλίμα, αυτή η υπεργολαβία μειώνει τα κόστη του κεφαλαίου και τα μεταθέτει επάνω σε επισφαλείς εργαζόμενους (καθιστώντας τους «επιχειρηματίες του εαυτού τους» και προσπαθώντας να τους ενσταλάξει αυτή η αντιδραστική ιδεολογία).

Ωστόσο, υπάρχουν αντιφάσεις σε αυτήν την πολιτική, καθώς το κεφάλαιο μπορεί να μειώνει τα κόστη του, αλλά χάνει την ικανότητά του να ελέγχει και να κατευθύνει αυτούς τους εργαζόμενους. Το εργοστασιακό σύστημα δημιουργήθηκε με τον καπιταλισμό γιατί μόνο μέσω αυτού θα μπορούσε πραγματικά να λειτουργήσει το διευθυντικό δικαίωμα του καπιταλιστή (και να προχωρήσει η πραγματική υπαγωγή της εργασίας στο κεφάλαιο) και έτσι επιτεύχθηκαν συνεχείς αυξήσεις στην παραγωγικότητα της εργασίας. Το «Uberization» ενέχει τον κίνδυνο απώλειας της ικανότητας του κεφαλαίου να διευθύνει και να ελέγχει αποτελεσματικά την εργασία. Προκειμένου να αποφευχθεί αυτή η πιθανή απώλεια, προστίθενται επιπλέον κόστη επίβλεψης και ελέγχου (κάμερες, εφαρμογές κλπ.). Ο τελικός ισολογισμός δεν είναι καθόλου σίγουρος. Το ίδιο ισχύει για τον ιδεολογικό του αντίκτυπο.

9. Η πανδημία έδειξε πόσο κεντρική είναι ακόμη η εργασία. Αρνήθηκε κατηγορηματικά όλες τις αναλύσεις στο τέλος του έργου που εμφανίστηκε τα τελευταία σαράντα χρόνια. Είναι αυτό περαιτέρω απόδειξη για την εγκυρότητα της εργασιακής θεωρίας της αξίας;

Η Εργασιακή Θεωρία της Αξίας του Μαρξ ισχύει σε κάθε περίπτωση. Η σημερινή δίδυμη κρίση, για άλλη μια φορά, επιβεβαιώνει την κεντρική θέση της εργασίας. Ωστόσο, το κεφάλαιο και τα φερέφωνά του έχουν, ακόμη και πριν από την κρίση, εξαγγείλει το τέλος της εργασίας μέσω της ανύπαρκτης 4ης  βιομηχανικής επανάστασης (για μια κριτική δες https://stavrosmavroudeas.wordpress.com/2019/07/17 / 4η-βιομηχανική-επανάσταση-μύθος-ή-πραγματικότητα / ). Η στροφή προς αυτοματισμό κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19 αύξησε αυτήν την ιδεολογική επίθεση. Εξάλλου, είναι πάντα η φαντασία του καπιταλισμού ένας κόσμος χωρίς την ενοχλητική παρουσία της εργασίας. Το πρόβλημα είναι, όπως δείχνει πολύ εύστοχα ο μαρξισμός, ότι εάν δεν υπάρχουν εργαζόμενοι τότε δεν υπάρχει κεφάλαιο.

Οι «τρεις εποχές του πανεπιστημίου» και η πάλη ενάντια στο Επιχειρηματικό Πανεπιστήμιο

Την Παρασκευή (21/5/2021, 18¨00, κάτω Πολυτεχνείο) η νεολαία Κομμουνιστική Απελευθέρωση διοργανώνει εκδήλωση με θέμα «Το σύγχρονο πανεπιστήμιο στην υπηρεσία του κεφαλαίου – Η μάχη για την παιδεία των αναγκών μας», στην οποία θα συμμετάσχω σαν ομιλητής

Η άποψη μου για το Επιχειρηματικό Πανεπιστήμιο είναι διατυπωμένη σε αρκετές δημοσιεύσεις όπως οι ακόλουθες (με τους διαθέσιμους διαδικτυακούς συνδέσμους):

Μαυρουδέας Στ. (2005), «Οι τρεις εποχές του πανεπιστημίου – Το πανεπιστήμιο στον καπιταλισμό», Ελληνικά Γράμματα.

https://www.academia.edu/1906762/%CE%9F%CE%B9_%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%B9%CF%82_%CE%B5%CF%80%CE%BF%CF%87%CE%AD%CF%82_%CF%84%CE%BF%CF%85_%CF%80%CE%B1%CE%BD%CE%B5%CF%80%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BC%CE%AF%CE%BF%CF%85_%CE%A4%CE%BF_%CF%80%CE%B1%CE%BD%CE%B5%CF%80%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%AE%CE%BC%CE%B9%CE%BF_%CF%83%CF%84%CE%BF%CE%BD_%CE%BA%CE%B1%CF%80%CE%B9%CF%84%CE%B1%CE%BB%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C

https://www.scribd.com/document/508317486/%CE%9F%CE%B9-%CE%A4%CF%81%CE%B5%CE%B9%CF%82-%CE%95%CF%80%CE%BF%CF%87%CE%AD%CF%82-%CE%A4%CE%BF%CF%85-%CE%A0%CE%B1%CE%BD%CE%B5%CF%80%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BC%CE%AF%CE%BF%CF%85-%CE%A3%CF%84%CE%B1%CF%8D%CF%81%CE%BF%CF%82-%CE%94-%CE%9C%CE%B1%CF%85%CF%81%CE%BF%CF%85%CE%B4%CE%AD%CE%B1%CF%82

Μαυρουδέας Στ. (1997), «Πανεπιστήμιο και καπιταλισμός», Ουτοπία νο.18

Μαυρουδέας Στ. (2007), «Μοντέρνοι καιροί»: η έλευση του επιχειρηματικού πανεπιστημίου», Ενημερωτικό Δελτίο της Ελληνικής Εταιρείας Κοινωνικής Πολιτικής νο.1, Απρίλιος

Μαυρουδέας Στ. (2020), ««Η Πολιτική Οικονομία των νεοσυντηρητικών αναδιαρθρώσεων στην Ανώτατη Εκπαίδευση» , Τετράδια Μαρξισμού νο.12

https://www.researchgate.net/publication/344217404_E_Politike_Oikonomia_ton_neosynteretikon_anadiarthroseon_sten_Anotate_Ekpaideuse

Τα σχόλια μου για την μπροσούρα της νΚΑ βρίσκονται σε

Μαυρουδέας Στ. (2021), «Πάλη κόντρα στο Επιχειρηματικό Πανεπιστήμιο», εφημερίδα ΠΡΙΝ 8-9 Μαϊου, Νο. 1522

“Η Δίκη της Χρυσής Αυγής & η πάλη κατά του φασισμού” – Σάββατο 3 Οκτωβρίου 2020, 6μμ, Ανοιχτό Θέατρο Σάρας Μαρκόπουλου

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ

 Η Αντιφασιστική Πρωτοβουλία Μαρκόπουλου – Πόρτο Ράφτη και ο Σύλλογος Εκπαιδευτικών “Κ. Σωτηρίου”, σας προσκαλούν στην Ανοιχτή εκδήλωση – συζήτηση :

“Η Δίκη της Χρυσής Αυγής & η πάλη κατά του φασισμού”,

που θα διεξαχθεί το Σάββατο 3 Οκτωβρίου 2020, στις 6:00 το απόγευμα, στο Ανοιχτό Θέατρο Σάρας Μαρκόπουλου.

Μία από τις σημαντικότερες δίκες, όχι μόνο για τα ελληνικά δεδομένα, αλλά και για τα ευρωπαϊκά, που έχει συγκεντρώσει το ενδιαφέρον μέσων ενημέρωσης από όλο τον κόσμο, φτάνει στο τέλος της, μετά από 5,5 χρόνια ακροαματικής διαδικασίας. Την Τετάρτη 7 Οκτωβρίου 2020, η πρόεδρος του δικαστηρίου, Μαρία Λεπενιώτη, θα ανακοινώσει την απόφαση.

Θεωρούμε ότι η σημασία αυτής της απόφασης είναι πολύ σημαντική και θα επηρεάσει σε μεγάλο βαθμό την καθημερινότητά μας, η οποία γεμίζει με συνεχή επεισόδια φασιστικής και ρατσιστικής βίας, που δεν μπορούν σε καμία περίπτωση να θεωρηθούν μεμονωμένα.

Για να ενημερωθούμε τι έγινε στη δίκη, αλλά και να συζητήσουμε για το πώς θα αντιμετωπίσουμε τις αιτίες που τον γεννούν και πως θα ξεριζώσουμε το φασισμό που υπάρχει όχι μόνο στη Χρυσή Αυγή και σε άλλες φασιστικές οργανώσεις αλλά και στις κάθε είδους ρατσιστικές και εθνικιστικές αντιλήψεις και συμπεριφορές που δεν εκπροσωπούνται μόνο από δηλωμένους φασίστες, έχουμε καλέσει :

την Ελευθερία Τομπατζόγλου, συνήγορο πολιτικής αγωγής  της οικογένειας Φύσσα και

τον Γιώργο Μιχαηλίδη, ιστορικό και μέλος της συντακτικής ομάδας “Μένουμε Ενεργοί”.

Η εκδήλωση θα γίνει στο ανοιχτό θέατρο, στην πλατεία Σάρας, στο Μαρκόπουλο, τηρώντας όλα τα υγειονομικά πρωτόκολλα. Παρακαλούμε, όσοι έρθουν να φοράνε μάσκα.

ΑΝΤΙΦΑΣΙΣΤΙΚΗ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΜΑΡΚΟΠΟΥΛΟΥ – ΠΟΡΤΟ ΡΑΦΤΗ

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ “Κ. ΣΩΤΗΡΙΟΥ”

«Υποθέσεις εργασίας για την πολιτική οικονομία των σύγχρονων επιδημιών», Στ. Μαυρουδέας – ΤΕΤΡΑΔΙΑ ΜΑΡΞΙΣΜΟΥ

ΤΕΤΡΑΔΙΑ ΜΑΡΞΙΣΜΟΥ

νο.12, καλοκαίρι 2020

«Υποθέσεις εργασίας για την πολιτική οικονομία των σύγχρονων επιδημιών»

Σταύρος Μαυρουδέας

  1. Ο καπιταλισμός τα τελευταία 30-40 χρόνια διαπερνάται ολοένα και συχνότερα από επιδημικά κύματα, όταν προηγουμένως επικρατούσε η πεποίθηση ότι οι πρόοδοι της ιατρικής και η δημιουργία καθολικών και αναπτυγμένων συστημάτων υγείας είχε θέσει τέρμα σε τέτοια φαινόμενα. Ιδιαίτερα μετά το1975 έχουμε την εμφάνιση των «αναδυομένων επιδημιών», δηλαδή δεκάδων νέων ασθενειών, οφειλόμενων κυρίως σε ιούς, με μια συχνότητα που δεν έχει ανάλογο στην ιστορία. Οι νέες αυτές επιδημίες προέρχονται κυρίως από ζωοανθρωπονόσους, δηλαδή από την μεταφορά ζωικών ιών στον άνθρωπο.

 

  1. Η γενική απάντηση στο φαινόμενο αυτό βρίσκεται στη Μαρξιστική θέση περί «μεταβολικού χάσματος», δηλαδή στο ρεαλιστικό επιχείρημα ότι ο καπιταλισμός επιδεινώνει δραστικά τις σχέσεις ανθρώπου – φύσης καθώς προωθεί τυφλά την εμπορευματοποίηση και εκμετάλλευση της τελευταίας παραγνωρίζοντας φυσικούς περιορισμούς και κοινωνικές επιπτώσεις. Η θέση αυτή δεν σημαίνει αποδοχή διάφορων έξαλλων οικολογικών απόψεων περί επιστροφής στη φύση και απο-ανάπτυξης, που παραγνωρίζουν ότι (α) όλα τα ανθρώπινα κοινωνικο-οικονομικά συστήματα επεμβαίνουν και μεταβολίζουν την φύση και επίσης ότι (β) αυτός ο μεταβολισμός είναι αναγκαίος για την εξασφάλιση ακόμη και της απλής επιβίωσης μεγάλων τμημάτων του πληθυσμού. Όμως σημαίνει ότι ο καπιταλισμός επεκτείνει ανεξέλεγκτα αυτό τον μεταβολισμό καθώς το κεντρικό του κίνητρο είναι η κερδοφορία του κεφαλαίου, η οποία λειτουργεί με λουδοβίκεια λογική («μετά από εμένα ο κατακλυσμός»).

 

  1. Όμως αυτή η γενική μακροπρόθεσμη απάντηση δεν αρκεί για να ερμηνεύσει αυτή την αύξηση των επιδημιών τα τελευταία 30-40 χρόνια και χρειάζεται συμπλήρωση με μεσοπρόθεσμους ιστορικούς προσδιορισμούς. Μπορούμε βάσιμα να αναγνωρίσουμε τους ακόλουθους. Πρώτον, η ανεξέλεγκτη ανάπτυξη της (αναγκαίας κατά τα άλλα) βιομηχανικής γεωργίας έχει οδηγήσει στη χρήση προβληματικών υγειονομικά μεθόδων που όμως ενισχύουν την καπιταλιστική κερδοφορία και έχει προκαλέσει ήδη σημαντικά προβλήματα (π.χ. σαλμονέλα). Δεύτερον, λόγω της διεθνοποίησης του κεφαλαίου (της λεγόμενης «παγκοσμιοποίησης») η αύξηση του ανταγωνισμού επιβαλλει διεθνώς την υιοθέτηση αυτών των μεθόδων παραγωγής καθώς συνεπάγονται χαμηλότερα κόστη. Τρίτον, η ανεξέλεγκτη ανάπτυξη του καπιταλιστικού αγροτο-βιομηχανικού συμπλέγματος περιορίζει δραματικά τις παρθένες περιοχές και φέρνει σε επαφή την ανθρωπότητα με ασθένειες και ιούς που μέχρι πρότινος ήταν περιορισμένοι εκεί και αφορούσαν μικρές ιθαγενείς κοινότητες. Οι τελευταίες είτε είχαν αποκτήσει σχετική ανοσία σ’ αυτούς είτε οι επιδημίες περιορίζονταν μόνο στις κοινότητες αυτές και δεν εξαπλώνονταν σημαντικά. Τέταρτον, η διεθνοποίηση του κεφαλαίου με τον πολλαπλασιαμό των μεταφορών και των δρόμων επικοινωνίας μεταξύ των απομακρυσμένων περιοχών του κόσμου διευκολύνει την ταχύτατη μετάδοση των επιδημιών σε όλη την υφήλιο, ενώ παλιότερα ήταν πιο περιορισμένες και συνεπώς πιο ελεγχόμενες. Πέμπτον, η εμπορευματοποίηση της χρήσης και κατανάλωσης εξωτικών ειδών ενισχύει τις ζωοανθρωπονόσους.

 

  1. Οι περισσότερες από τις νέες αυτές επιδημίες (α) δεν έχουν αυστηρούς ταξικούς φραγμούς αλλά (β) έχουν ταξικά ασύμμετρες επιπτώσεις. Δεν έχουν αυστηρούς ταξικούς φραγμούς γιατί μεταφέρονται μέσω καταναλωτικών ειδών (στη διατροφή) και κοινωνικής συνεύρεσης και συνεπώς δεν μπορούν να εφαρμοσθούν εύκολα κλασικές μέθοδοι ταξικού διαχωρισμού (π.χ. «να αφήσουμε τους πληβείους να ψοφήσουν στα γκέτο τους»). Όμως έχουν ασύμμετρες επιπτώσεις καθώς οι εργαζόμενοι είναι πιο εκτεθειμένοι στις μολύνσεις (π.χ. εργάτες «πρώτης γραμμής»), έχουν πιο ανθυγιεινές συνθήκες εργασίας και διαβίωσης (π.χ. αγορά φθηνότερων και χειρότερης ποιότητας καταναλωτικών προϊόντων) και φυσικά χειρότερη υγειονομική περίθαλψη.

 

  1. Οι νεοσυντηρητικές καπιταλιστικές αναδιαρθρώσεις των τελευταίων τεσσάρων δεκαετιών αδυνάτισαν τα δημόσια καθολικά συστήματα υγείας καθώς ιδιωτικοποίησαν (κυρίως έμμεσα) τμήματα και λειτουργίες τους, μείωσαν την χρηματοδότηση τους και ενίσχυσαν τον ιδιωτικό τομέα υγείας. Όμως τα πρώτα είναι τα μόνα που μπορούν να επωμισθούν το μεγάλο κόστος της αντιμετώπισης επιδημικών κυμάτων που δεν αφήνει περιθώρια για κερδοφορία. Γι’ αυτό ο ιδιωτικός τομέας στην υγεία, εμπρός σε τέτοια επιδημικά κύματα, αποσύρεται και παραμένει μόνο σε «φιλέτα» που υπόσχονται σημαντική κερδοφορία (πρόσθετα κέρδη), π.χ. έρευνα σε θεραπείες, φάρμακα και εμβόλια. Σε καμία όμως περίπτωση δεν επωμίζεται το κόστος της περίθαλψης του πληθυσμού συνολικά.

 

  1. Η αντιμετώπιση κάθε νέας επιδημίας – και μέχρι να βρεθούν φάρμακα και εμβόλια – επιβάλλει τον περιορισμό κοινωνικών και ιδιαίτερα οικονομικών δραστηριοτήτων. Οι περιορισμοί αυτοί προκαλούν ύφεση ή και κρίση της οικονομικής δραστηριότητας. Εδώ προκύπτει για το κεφάλαιο το δίλημμα του ποια καμπύλη να εξομαλύνει: της επιδημίας ή της οικονομικής ύφεσης. Επάνω στην αντίφαση αυτή ταλαντεύονται οι πολιτικές των αστικών κρατών.

 

  1. Ταυτόχρονα όμως, το κεφαλαίο αντιμετωπίζει την κατάσταση αυτή όχι μόνο ως κίνδυνο αλλά και ως ευκαιρία. Έτσι πειραματίζεται πλέον ολοένα και πιο έντονα με την δημιουργία μίας «νέας νέας» οικονομικής και κοινωνικής κανονικότητας ου να ενισχύει την κερδοφορία και την κυριαρχία του.

 

  1. Στο κοινωνικό επίπεδο η «νέα νέα κανονικότητα» σημαίνει την επιβολή της «κοινωνικής αποστασιοποίησης» κυριολεκτικά ως νέο δυστοπικό τρόπο ζωής. Έχει όμως ένα σημαντικό όφελος για το καπιταλιστικό σύστημα καθώς εντείνει τις τάσεις εξατομίκευσης και λειτουργεί απαγορευτικά σε μαζικές λαϊκές κινητοποιήσεις. Οι επιδημίες προκαλούν αντιφατικές μαζικές κοινωνικές ψυχολογίες θυμού και φόβου. Ο πρώτος οδηγεί στην εξέγερση απέναντι στο σύστημα που αφήνει ανοχύρωτη την κοινωνία. Ο δεύτερος οδηγεί στην πειθήνια στοίχιση πίσω από την κρατική εξουσία και στην υποταγή. Για την Αριστερά είναι κρίσιμο να βασισθεί στον πρώτο και να τον μετατρέψει από τυφλό συναίσθημα σε λογική κατανόηση (συνείδηση) και πρόγραμμα πάλης. Ταυτόχρονα δεν πρέπει να υποτιμήσει τον δεύτερο καθώς υπάρχουν αντικειμενικοί υγειονομικοί κίνδυνοι χωρίς όμως να αποδέχεται την δυστοπία της «κοινωνικής αποστασιοποίησης». Η αντίφαση αυτή έχει και ταξική διάσταση που εκδηλώνεται επίσης διαφορετικά σε χώρες με διαφορετικό επίπεδο καπιταλιστικής ανάπτυξης. Τα εργαζόμενα στρώματα, υπό την απειλή της ανεργίας και της φτώχειας, συχνά επιλέγουν την επιστροφή στην εργασία (ακόμη και υπό την απειλή της επιδημίας) έναντι της «κοινωνικής αποστασιοποίησης»: το δίλημμα «θα πεθάνω από πείνα ή από τον ιό». Αντίθετα, μεσοαστικά στρώματα με σχετικά αποθέματα πλούτου και εμμονές με τον «ποιοτικό τρόπο ζωής» γίνονται φανατικοί υποστηρικτές των πιο ακραίων μορφών περιορισμού των κοινωνικών και οικονομικών δραστηριοτήτων και ακόμη και θιασώτες κυριολεκτικά φασιστικών μέτρων ελέγχου. Κατ’ αντιστοιχία, σε αναπτυγμένες καπιταλιστικές οικονομίες τα στρώματα αυτά είναι ισχυρότερα και επηρεάζουν έντονα τις εξελίξεις. Αντιθέτως, σε λιγότερο αναπτυγμένες καπιταλιστικές οικονομίες (ή σε καθυστερημένες πολιτικά χώρες όπως στις ΗΠΑ) τα εργατικά και λαϊκά στρώματα πιέζουν για επιστροφή στην εργασία – εφόσον δεν έχουν πολιτική συνείδηση έτσι ώστε να αρθρώσουν πιο ολοκληρωμένα τις διεκδικήσεις τους και να τις κατευθύνουν ενάντια στο καπιταλιστικό σύστημα.

 

  1. Στο οικονομικό επίπεδο η «νέα νέα κανονικότητα» σημαίνει εκτεταμένα πειράματα με την τηλε-εργασία. Η τελευταία δίνει δυνατότητες αλλά εμπεριέχει και προβλήματα για το κεφάλαιο. Οι δυνατότητες της είναι ο περιορισμός και ο εξορθολογισμός του κόστους παραγωγής (τόσο στο μισθολογικό όσο και στο μη-μισθολογικό τμήμα του). Στον τομέα του μισθού, η τηλε-εργασία μπορεί να οδηγήσει σε πολλές κατηγορίες εργαζομένων. Ιδιαίτερα στον τομέα των υπηρεσιών και λιγότερο στην μεταποίηση, κάποιες δουλειές μπορούν να γίνουν μέσω τηλε-εργασίας στο σπίτι. Εδώ εμφανίζονται δύο δυνητικές περιπτώσεις. Στην πρώτη οι τηλε-εργαζόμενοι ανήκουν στην επιχείρηση αλλά αμείβονται με μικρότερους μισθούς. Στην δεύτερη οι τηλε-εργαζόμενοι μπορεί να είναι τυπικά ανεξάρτητοι και να αμείβονται «με το κομμάτι» (ένα τρόπο αμοιβής που αυξάνει το ποσοστό υπεραξίας). Και στις δύο περιπτώσεις το κεφάλαιο μειώνει το μισθολογικό κόστος του και επίσης κάνει οικονομία σε κατά κεφαλή πάγια έξοδα. Ένα συνεπακόλουθο όλων αυτών των πειραματισμών είναι η ραγδαία αύξηση της ανεργίας (του εφεδρικού στρατού εργασίας), με αποτέλεσμα την περαιτέρω συμπίεση των μισθών. Τα προβλήματα αφορούν την δυνατότητα εξάσκησης του διευθυντικού ελέγχου και την διαρκή πίεση για αύξηση της παραγωγικότητας. Η τηλε-εργασία δημιουργεί προβλήματα και στα δύο αυτά – αλληλοδιαπλεκόμενα άλλωστε – πεδία. Στην περίπτωση του μισθού «με το κομμάτι» η πίεση για αύξηση της παραγωγικότητας μπορεί να γίνει ευκολότερα μέσω της απαίτησης μεγαλύτερης παραγωγής. Όμως έχει το αρνητικό ότι θα πρέπει να υπάρχει μία έστω και μικρή αύξηση της αμοιβής. Στη περίπτωση της τηλε-εργασίας που αμείβεται με μισθό τότε οι αυξήσεις της παραγωγικότητας περνάνε ευκολότερα στο σύνολο τους σχεδόν στο κεφάλαιο. Όμως είναι δυσκολότερος ο διευθυντικός έλεγχος. Γι’ αυτό γίνονται εκτεταμένα πειράματα με κάμερες, καταγραφή πράξεων, πολλαπλές τηλε-συσκέψεις κλπ. Όμως, όλες αυτές οι διαδικασίες ελέγχου και εντατικοποίησης της εργασίας απαιτούν σημαντικό χάσιμο χρόνου και έχουν επίσης κόστη.

 

  1. Στον αντίποδα αυτών των πειραματισμών του συστήματος, το εργατικό κίνημα και η Αριστερά πρέπει να διεκδικήσουν αξιοποίηση των εργαλείων της πληροφορικής και της τηλε-εργασίας για μείωση του χρόνου εργασίας έτσι ώστε αντί να αυξηθεί να μειωθεί η ανεργία. Ταυτόχρονα, η αξιοποίηση αυτών των εργαλείων μπορεί να γίνει μόνο βοηθητικά στη ζωντανή ανθρώπινη συνεργασία και αλληλεπίδραση και, φυσικά, να υποβοηθά αλλά να μην υποκαθιστά την ανθρώπινη επαφή και τις συλλογικές διαδικασίες.

The Political Economy of Modern Epidemics by S.Mavroudeas – MARXIST STUDIES, YORK UNIVERSITY

Marxist Studies in a Global and Asian Perspective (MSGAP) is a research initiative within the York Centre for Asian Research: https://ycar.apps01.yorku.ca/msgap/

Working Hypotheses for the Political Economy of Modern Epidemics

Working Hypotheses for the Political Economy of Modern Epidemics

By Stavros Mavroudeas

1. During the last 30 to 40 years, capitalism has become more and more prone to epidemics, in contrast to the prevailing belief that the advances in medicine and the creation of universal and developed health systems had put an end to such phenomena. Especially after 1975, we have the appearance of the ‘emerging epidemics’, i.e. dozens of new diseases, mainly due to viruses, with a frequency that has no analogue in history. These new epidemics are mainly zoonoses, i.e. animal viruses transmitted to humans.

2. The general explanation of this phenomenon lies in the Marxist thesis on the ‘metabolic gap’, that is, in the realistic argument that capitalism drastically worsens human-nature relations as it blindly promotes the commodification and exploitation of the latter, ignoring natural limitations and social consequences. This thesis does not imply accepting various outrageous ecological views on the return to nature and de-growth, which ignore the fact that (a) all human socio-economic systems intervene and metabolize nature and also that (b) this metabolism is necessary for ensuring even the basic survival of large sections of the human population. But it does mean that capitalism is uncontrollably expanding this metabolism as its central motive is the profitability of capital, which operates with a blind logic (‘après moi la deluge’: I do not care about the system’s survival so long as I get my profit).

3. But this general explanation does not suffice to explain this increase of epidemics during the last 30 to 40 years and needs to be supplemented with historical conjunctural determinations. We can reasonably identify the following factors. First, the uncontrolled growth of (otherwise necessary) industrial agriculture has led to the use of problematic hygienic methods that, however, enhance capitalist profitability and has already caused significant problems (e.g. salmonella). Secondly, due to the internationalization of capital (the so-called ‘globalization’), increasing competition internationally imposes the dominance of these production methods as they involve lower costs. Third, the uncontrolled growth of the capitalist agro-industrial complex dramatically limits virgin areas and brings humanity into contact with diseases and viruses that were previously restricted there and concerned small indigenous communities. The latter had either acquired relative immunity to them or the epidemics were limited to these communities and did not spread significantly. Fourth, the internationalization of capital with the proliferation of transport and communication routes between remote areas of the world facilitates the rapid transmission of epidemics throughout the world, while in the past was more limited and therefore more controllable. Fifth, the commodification of the use and consumption of exotic species enhances zoonotic diseases.

4. Most of these new epidemics (a) do not have strict class barriers but (b) have class asymmetric effects. They do not have strict class barriers because they are transmitted through consumer goods (in the diet) and social gathering and therefore classical methods of class segregation cannot be easily applied (e.g. ‘letting the plebeians die in their ghettos’). However, they have asymmetric effects as workers are more exposed to infections (e.g. ‘front-line workers’), have more unhealthy working and living conditions (e.g. buying cheaper and worse quality consumer products) and of course inferior health care.

5. The neoconservative capitalist restructuring of the past four decades weakened the public universal health systems as it has privatized (mostly indirectly) parts of them and their functions, reduced their funding and strengthened the private health sector. But the public universal health systems are only who can bear the large costs of treating the whole population during epidemic waves because this task is too expensive and non-profitable to be undertaken by the private health sector. That is why the latter, in the face of such epidemics, withdraws and remains only in ‘fillets» that promise significant profitability (extra profits), e.g. research in treatments, drugs and vaccines.

6. Dealing with any new epidemic—and until therapies and vaccines are found—requires restrictions on social and especially economic activities. These restrictions cause a recession or even a crisis in economic activity. This poses a crucial dilemma for capital: which curve to flatten? Meaning that it oscillates between dealing with the health crisis (which aggravates the economic crisis) or vice versa.

7. At the same time, however, capital treats this situation not only as a risk but also as an opportunity. In this way, it is experimenting more and more intensely with the creation of a ‘new’ economic and social normality that will strengthen its profitability and dominance.

8. At the social level, the ‘new normality’ means the imposition of ‘social distancing’ literally as a new dystopian way of life. However, it has a significant benefit for the capitalist system as it intensifies individualization and acts as a deterrent to collective popular mobilizations. Epidemic outbreaks produce mass social psychologies of anger and fear. The first leads to rebellion against the system that leaves society helpless. The second leads to submissiveness towards state power. For the Left, it is crucial to rely on the former and turn it from a blind emotion to a logical understanding (consciousness) and a program of struggle. At the same time, it must not underestimate the latter as there are objective health risks; but without accepting the dystopia of ‘social distancing’. This contradiction has a class dimension that is also manifested differently in countries with diverse levels of capitalist development. The working classes, under the threat of unemployment and poverty, often choose to return to work (even under the threat of an epidemic) in the face of ‘social distancing’: the dilemma of ‘dying of hunger or the virus?’. In contrast, middle-class strata with relative reserves of wealth and obsessions with the ‘quality of life’ become fanatical supporters of the most extreme forms of restriction of social and economic activities and even admirers of literally fascist control measures. Correspondingly, in developed capitalist economies, these layers are stronger and strongly influence developments. In contrast, in less developed capitalist economies (or in politically backward countries such as the United States), the working and popular strata are pushing for a return to work—as long as they have no political conscience to articulate their demands more fully and direct them against the capitalist system.

9. At the economic level, the ‘new regularity’ means extensive experiments with teleworking. The latter offers advantages but also poses problems for capital. Among the advantages are ability to limit and streamline production costs (particularly regarding wage and non-wage costs). Regarding wage, telework can lead to many categories of employees. Especially in the service sector and less in manufacturing, some jobs can be done through telework at home. Here two possible cases appear. In the first, tele-workers belong to the company but are paid lower wages. In the second, tele-workers may be formally independent and employed under a piecework pay system (a method of remuneration that increases surplus-value extraction). In both cases, there is a reduction in wage costs and savings in fixed capital costs. A consequence of all this experimentation is the rapid rise in unemployment (the augmentation of the reserve army of labour), resulting in further wage compression. The problems concern the ability to exercise managerial control and exert continuous pressure to increase productivity. Tele-work can cause difficulties in both these intertwined fields. In the case of piecework pay, the pressure to increase productivity can be facilitated by demanding higher production. But the downside is that there should be even a small increase in pay. In the case of typically waged tele-work productivity increases benefit more easily capital. But the exercise of managerial control is more difficult; and, thus, continuous productivity increases are more difficult to be achieved. That’s why management experiments extensively with cameras, recording operations, multiple teleconferences etc. However, all these processes of controlling and intensifying work require significant time loss and are also costly.

10. In contrast to these experiments by capital, the labour movement and the Left must demand the use of computer and telecommunications tools in order to reduce working time and increase work-sharing. Thus, instead of increasing, to reduce unemployment. At the same time, the use of these tools can only be helpful if they enhance human cooperation and interaction and, of course, help (instead of purging) human contact and collective processes.

————————————————–

This piece will appear as a commentary in the forthcoming issue of the Greek journal Marxism Textbooks.

Stavros Mavroudeas is Professor of Political Economy in the Department of Social Policy at Panteion University, Greece. (s.mavroudeas@panteion.gr)

 

https://www.researchgate.net/publication/341684298_Marxist_Studies_in_a_Global_and_Asian_Perspective_MSGAP_is_a_research_initiative_within_the_York_Centre_for_Asian_Working_Hypotheses_for_the_Political_Economy_of_Modern_Epidemics