Tag Archives: Μαυρουδέας

Μνημονιακές δεσμεύσεις χωρίς τέλος – «Καθαρή έξοδος» και άλλα παραμύθια, ΠΡΙΝ 24-6-2018

 

ΠΡΙΝ 24-6-2018

αρ. 1384

 

Μνημονιακές δεσμεύσεις χωρίς τέλος

«Καθαρή έξοδος» και άλλα παραμύθια

 

Σταύρος Μαυρουδέας

 

Από το success story της ΝΔ σε αυτό του ΣΥΡΙΖΑ

Η τυπική ολοκλήρωση του 3ου μνημονίου τον Αύγουστο 2018 δίνει την ευκαιρία (;) στην κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛΛ να προβάλλει και αυτή, όπως η προηγούμενη των ΝΔ-ΠΑΣΟΚ, το δικό της success story, δηλαδή ότι βγάζει την χώρα από την κρίση και ότι η εποχή της αντιλαϊκής λιτότητας περνά. Ο κουτοπόνηρος αυτός ισχυρισμός – όπως και ο ανάλογος των προκατόχων της – βασίζεται σε υποκρισίες και συνειδητά αβάσιμα επιχειρήματα. Φυσικά ενορχηστρωτής και αυτού του success story είναι οι ξένοι πάτρωνες τη ελληνικής ολιγαρχίας (βασικά η ΕΕ) ενώ τα εγχώρια (αυτή την φορά ψευδο-αριστερά) φερέφωνα είναι απλοί οργανοπαίκτες. Βέβαια και οι τελευταίοι, όπως και οι προηγούμενοι, προσπαθούν να πουλήσουν την «μελωδία» τους στον λαό για να εξασφαλίσουν την πολιτική επιβίωση τους. Είναι κυριολεκτικά φαιδρός ο σκυλοκαβγάς ΣΥΡΙΖΑ και ΝΔ για το νέο success story όπου οι δύο εμπλεκόμενοι έχουν ουσιαστικά απλά αλλάξει τις θέσεις τους. Εκεί που ο ΣΥΡΙΖΑ, ως αντιπολίτευση, αποδομούσε το success story των προκατόχων του έρχεται τώρα η ΝΔ – με όχι ουσιαστικά διαφορετικά επιχειρήματα – να κάνει το ίδιο. Αν όμως τα μαλλιοτραβήγματα των εγχώριων οργανοπαικτών μόνο θυμηδία μπορούν να προκαλέσουν, τα πράγματα είναι πολύ πιο σοβαρά μεταξύ των μαέστρων αυτής της φαρσοκωμωδίας. Για πρώτη φορά η αντιπαράθεση όσον αφορά το ελληνικό success story μεταξύ του ΔΝΤ (βλέπε ΗΠΑ) και της ΕΕ παίρνει τόσο μεγάλη διάσταση με το πρώτο να το αμφισβητεί ευθέως και την δεύτερη να το υπερασπίζεται μανιωδώς (προς λύπη της ΝΔ).

 

Η Μαρξιστική ανάλυση δείχνει ότι η ελληνική είναι μία βαθιά δομική κρίση του ελληνικού καπιταλισμού που προέρχεται από (α) την φθίνουσα κερδοφορία του (παρά την αυξημένη εκμετάλλευση της εργασίας) λόγω της υπερσυσσώρευσης κεφαλαίων που δεν μπορούν να επενδυθούν επαρκώς κερδοφόρα και (β) από την ιμπεριαλιστική εκμετάλλευση του ελληνικού υπο-ιμπεριαλισμού μέσα κυρίως στην ευρωπαϊκή ενοποίηση από τους πιο αναπτυγμένους καπιταλισμούς της. Τα αίτια αυτά οδήγησαν στην κρίση (δηλαδή το μπλοκάρισμα της ομαλής λειτουργίας της οικονομίας και την συρρίκνωση των δραστηριοτήτων της). Ο δημόσιος τομέας έσπευσε να στηρίξει την φθίνουσα ιδιωτική καπιταλιστική κερδοφορία με αποτέλεσμα να εκτιναχθούν στα ύψη τα δημοσιονομικά ελλείμματα. Τα τελευταία χρηματοδοτήθηκαν κυρίως με εξωτερικό δανεισμό – λόγω ευρωζώνης – με αποτέλεσμα το δημόσιο χρέος να είναι λιγότερο διαχειρίσιμο. Η κατάρρευση των χρηματοπιστωτικών αγορών οδήγησε στην αδυναμία αναχρηματοδότησης του δημόσιου χρέους και στον κίνδυνο χρεωκοπίας. Συνεπώς, η ελληνική είναι μία δομική κρίση που προήλθε από την πτωτική τάση του ποσοστού κέρδους και επιδεινώθηκε από την προβληματική παραγωγική διάρθρωση της οικονομίας λόγω ένταξης στην ευρωπαϊκή ενοποίηση και την ιμπεριαλιστική οικονομική εκμετάλλευση της από ισχυρότερους καπιταλισμούς. Η δημοσιονομική κρίση και η κρίση (εξωτερικού) ισοζυγίου πληρωμών – τα διαβόητα δίδυμα ελλείμματα – είναι παράγωγα και όχι αίτια της κρίσης.

Αυτή η κρίση δεν έχει ακόμη ξεπεραστεί, όπως δείχνει η στασιμότητα των επενδύσεων (τόσο εγχώριων όσο και ξένων). Χαρακτηριστικά, ο Ακαθάριστος Σχηματισμός Παγίου Κεφαλαίου παραμένει στάσιμος, οι μόνες σημαντικές επενδύσεις που γίνονται είναι κυρίως στον τουριστικό κλάδο (που, παρά τα κουτοπόνηρα φληναφήματα των ξενοδόχων, έχει ασήμαντες επιπτώσεις στην απασχόληση, προκαλεί σημαντικές εισαγωγές από το εξωτερικό, είναι εξαιρετικά ευάλωτος στις επιλογές των μεγάλων tour operators και μάλλον αγγίζει ήδη τα όρια της υπάρχουσας υποδομής) ενώ τα ξένα κεφάλαια έρχονται μόνο όταν παίρνουν «φιλέτα» σε τιμές εξευτελιστικές (και όχι για να στήσουν νέες δραστηριότητες).

Βέβαια η Κυρίαρχη (νεοφιλελεύθερη και νέο-κεϋνσιανή) αντίληψη (και από κοντά και οι επιπόλαιες Ριζοσπαστικές αναλύσεις της χρηματιστικοποίησης και του μετα-κεϋνσιανισμού) δεν μπορούν και δεν θέλουν να δουν όλα τα παραπάνω γιατί τότε θα έπρεπε είτε να αναγνωρίσουν την προβληματική φύση του καπιταλισμού είτε/και τον καταστροφικό ρόλο της ένταξης στην ευρωπαϊκή ενοποίηση. Αντίθετα, εστιάζουν μόνο στο επιφαινόμενο ζήτημα του χρέους. Όλη η αρχιτεκτονική των μνημονίων εστιάζει στην αποφυγή της χρεωκοπίας (δηλαδή στην βιωσιμότητα του χρέους). Η περιορισμένη αναφορά σε διαρθρωτικά προβλήματα αφορά μόνο την ασυδοσία της επιχειρηματικής δραστηριότητας και όχι φυσικά την παραγωγική ανασυγκρότηση (καθώς αυτό θα έθιγε τις επιταγές της ευρωπαϊκής ενοποίησης) και λειτουργεί απλά υποστηρικτικά στην διασφάλιση του χρέους.

Η στρατηγική των μνημονίων μέχρι τώρα έχει επιδείξει μόνο αποτυχίες και γι’ αυτό χρειάζεται διαρκείς αναπροσαρμογές. Η πιο κραυγαλέα απόδειξη της αποτυχίας της είναι ο ίδιος ο βασικός στόχος της (ο λόγος χρέους/ΑΕΠ) που αντί να μειωθεί στα χρόνια των μνημονίων έχει αυξηθεί (από 120% σε περίπου 180%). Για να σωθούν τα προσχήματα η μεν ΕΕ κάνει κυριολεκτικά φαιδρές αναλύσεις βιωσιμότητας χρέους ενώ και το ΔΝΤ έχει εφεύρει έναν ηπιότερο μεσοπρόθεσμο ορισμό βιωσιμότητας. Αυτή η υποκρισία κράτησε αρκετά έτσι ώστε, παρόλο ότι αμφότεροι γνώριζαν ότι το ελληνικό πρόβλημα δεν επιλυνόταν ούτε καν στο ζήτημα του χρέους, να κερδίσουν χρόνο και να αποφύγουν ευρύτερες αναταράξεις στην ΕΕ και στην παγκόσμια οικονομία. Σήμερα όμως η παρόξυνση των ενδο-ιμπεριαλιστικών ανταγωνισμών – ιδιαίτερα με την επιθετική πολιτική Τραμπ – ανατρέπει τους συμβιβασμούς αυτούς. Το ΔΝΤ ξαναθυμήθηκε ότι το πρόβλημα του χρέους δεν επιλύεται και απαιτεί άμεσες και ριζικές λύσεις, δηλαδή να βάλει η ΕΕ το χέρι στην τσέπη. Η ευρύτερη επιδίωξη των ΗΠΑ είναι να γονατίσουν την ΕΕ σαν πιθανό ανταγωνιστή τους. Ιδιαίτερα η Γερμανία ανθίσταται σ’ αυτό αποκλείοντας διαγραφή χρέους και συζητώντας μόνο μία ελεγχόμενη και μικρή αναδιάρθρωση του (επιμήκυνση χρέους, εξομάλυνση της εξυπηρέτησης του ιδιαίτερα μετά το 2023 που η τελευταία αυξάνει δραματικά κλπ.). Επίσης προσπαθεί να κρατήσει το ΔΝΤ μέσα στο ελληνικό πρόγραμμα, κάνοντας έτσι τις ΗΠΑ συνυπεύθυνες και αποκλείοντας έναν πιο αντιπαραθετικό ρόλο τους.

Στη διελκυστίνδα αυτή η ΕΕ προβάλλει ότι το πρόβλημα χρέους έχει ουσιαστικά αντιμετωπισθεί και συνεπώς δεν χρειάζεται τέταρτο μνημόνιο που θα σήμαινε μη-βιωσιμότητα του χρέους και νέα δάνεια. Με τον τρόπο αυτό στηρίζει την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ καθώς τις δίνει την δυνατότητα να κατασκευάσει το δικό της ψευδεπίγραφο success story. Η δε τελευταία εγκαταλείπει ουσιαστικά κάθε στόχο ριζικής αναδιάρθρωσης χρέους και περιορίζεται σε ότι ψίχουλα είναι διατεθειμένοι να δώσουν οι ευρωπαίοι πάτρωνες. Για να δοθεί αυτή η ψεύτικη εικόνα επιτυχίας ωθείται η Ελλάδα στη δημιουργία «μαξιλαριού» μέσω δανεισμού από τις διεθνείς αγορές, ο οποίος είναι ακριβός και θα γίνει ακόμη ακριβότερος καθώς έχει ξεκινήσει κύκλος αύξησης των επιτοκίων και επίσης οι κλυδωνισμοί στην ΕΕ (βλέπε Ιταλία πιο πρόσφατα) πολλαπλασιάζονται. Επιπλέον, σχεδιάζεται ένας μηχανισμός χρηματοδότησης μέσω του ESM που θα ενεργοποιηθεί σε περίπτωση αποτυχίας (και που φυσικά θα συνεπιφέρει επιπρόσθετες δεμσεύσεις).

Ταυτόχρονα, και αντίθετα με τα παραμύθια της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ, η εποπτεία θα συνεχισθεί για πολλά χρόνια. Αυτό έχει δηλωθεί από όλες τις επίσημες πλευρές και έχει «σεμνά» αναγνωρισθεί από τον Ευ.Τσακαλώτο. Απλά η εποπτεία θα πάρει άλλη μορφή και θα γίνει λίγο πιο διακριτική (αλλά σε καμία περίπτωση λιγότερο αυστηρή στα καθοριστικά ζητήματα). Όπως διαρρέεται, θα περιλαμβάνει περιοδικές (μάλλον 3μηνιαίες) εκθέσεις που θα αφορούν όλη την ευρεία γκάμα των δεσμεύσεων που έχουν ήδη συνομολογηθεί για αρκετά χρόνια μετά το 2018. Το καρότο του νέου συστήματος εποπτείας δεν περιλαμβάνει δάνεια (αν και θα υπάρχει σχετικό αποθεματικό στον ESMγια περίπτωση κατάφορης αποτυχίας του προγράμματος) αλλά «καραμελίτσες» (όπως επιστροφή των κερδών από τα ευρωπαϊκά δάνεια προς την Ελλάδα και ενδεχόμενες νέες ήπιες διευκολύνσεις στην εξυπηρέτηση του χρέους εάν χρειασθεί).

Με άλλα λόγια, τα μνημόνια θα τελειώσουν τυπικά για να συνεχισθούν ουσιαστικά. Όπως επιβεβαίωσε και το πρόσφατα αναθεωρημένο Μεσοπρόθεσμο Πλαίσιο Δημοσιονομικής Στρατηγικής, οι στόχοι σχετικά με καθοριστικά μακροικονομικά μεγέθη (πρωτογενές πλεόνασμα, εξυπηρέτηση χρέους, ιδιωτικοποιήσεις, φορολογικά έσοδα κλπ.) παραμένουν πάντα εξαιρετικά υψηλοί (και ιδιαίτερα αυτοί που αφορούν την μακροχρόνια επίτευξη πρωτογενών πλεονασμάτων 3.5% του ΑΕΠ και μεσοσταθμικού ρυθμού μεγέθυνσης του ΑΕΠ άνω του 2% είναι ουσιαστικά ανεδαφικοί). Εδώ παραμένουν πάντα και τα ήδη θεσμοθετημένα μαστίγια του μνημονιακού προγράμματος. Η αποτυχία εκπλήρωσης των μακροοικονομικών στόχων επιφέρει αυτόματες περικοπές σε βασικά δημοσιονομικά πεδία (οι περιβόητοι κόφτες που κατασκευάσθηκαν ήδη επί υπουργίας Βαρουφάκη).

 

Ο ΣΥΡΙΖΑ μοιράζει την φτώχεια δεν την περιορίζει

Συνεπώς είναι απλά γελοίες οι διακηρύξεις του ΣΥΡΙΖΑ περί αυξημένης ελευθερίας δημοσιονομικής πολιτικής μετά τον Αύγουστο 2018 που δήθεν θα οδηγήσει σε μείωση της λιτότητας σε βάρος των λαϊκών στρωμάτων. Αντιθέτως, στο άμεσο μέλλον προβλέπεται η ουσιαστική μείωση του αφορολόγητου από το 2020 (αλλά ενδεχομένως και νωρίτερα) που θα αυξήσει περαιτέρω την φορολογική ληστεία των λαϊκών εισοδημάτων. Επίσης έχει συνομολογηθεί η γενικευμένη μείωση των συντάξεων (της τάξης των 2.5 δις) από το 2019 μέσω της δραστικής μείωσης της «προσωπικής διαφοράς» και ορισμένων άλλων αλχημειών του νομοθετικού εκτρώματος Κατρούγκαλου.

Αυτό το οποίο ουσιαστικά κάνει ο ΣΥΡΙΖΑ, και θα ήθελε να το πουλήσει ως δώρο στο μέλλον, είναι το μοίρασμα της φτώχειας και όχι ο περιορισμός της. Στην προσπάθεια του να δημιουργήσει και δικά του πελατειακά δίκτυα – ανάλογα με αυτά των άλλων συστημικών κομμάτων – αναδιανέμει ψίχουλα από κάποια στρώματα προς κάποια άλλα. Ιδιαίτερα επιδιώκει να εξαγοράσει με ξεροκόμματα πληβειακά στρώματα διαλύοντας κάθε ταξική συνείδηση τους και οδηγώντας τα κυριολεκτικά στην λουμπενοποίηση. Είναι χαρακτηριστική η πολιτική του στο κρίσιμο ζήτημα της απασχόλησης όπου παρουσιάζεται μείωση της ανεργίας που οφείλεται αφενός στην αύξηση της μετανάστευσης (που δεν είναι μόνο πλέον brain drain) και αφετέρου σε δημιουργία περιστασιακών, ουσιαστικά ανασφάλιστων, κακοπληρωμένων και με άθλιες συνθήκες θέσεων εργασίας.

Φυσικά την ίδια ώρα – και βέβαια με πιο σοβαρά ανταλλάγματα – επιδιώκει να ενδυναμώσει και να διευρύνει τους δεσμούς του με μερίδες του ελληνικού κεφαλαίου. Χαρακτηριστικά, οι κυβερνητικοί χαριεντισμοί με τους κατά Ωνάση «καρχαρίες» του εφοπλισμού γνωρίζουν λαμπρές στιγμές, όπως άλλωστε και η ασυδοσία και η κραυγαλέα φοροαποφυγή των τελευταίων.

 

Η κρίση είναι εδώ, αναζητείται η θρυαλλίδα

Η ελληνική κρίση, παρά τις μυθοπλασίες των συστημικών κέντρων και της Κυρίαρχης οικονομικής σκέψης (αλλά και αρκετών τυχοδιωκτών Ριζοσπαστών), κάθε άλλο παρά έχει ξεπεραστεί. Η «κρίσιμη μάζα» που την προκάλεσε παραμένει πάντα στη θέση της και μπορεί οποιαδήποτε στιγμή να ξαναεκραγεί. Η πιθανότητα αυτή αυξάνεται και λόγω διεθνών εξελίξεων καθώς οι ενδο-ιμπεριαλιστικές συγκρούσεις οξύνονται ραγδαία και επίσης ο φόβος ενός νέου παγκόσμιου κραχ επιστρέφει. Αυτό που λείπει προς το παρόν από αυτή την «κρίσιμη μάζα» είναι η θρυαλλίδα για μία νέα έκρηξη της που θα ξανα-αναστατώσει τις πολιτικο-κοινωνικές ισορροπίες του συστήματος.

Το ερώτημα είναι αν αυτή την φορά θα υπάρχει εκείνη η Αριστερά που θα είναι άξια του ονόματος της και που θα μπορέσει να μην αφήσει τις λαϊκές μάζες να πέσουν στην παγίδα είτε ενός (νέου;) ΣΥΡΙΖΑ είτε στον εντεινόμενο κίνδυνο μίας «ακροδεξιάς με γραβάτα» και που θα μπορέσει να τις οδηγήσει σε ένα απελευθερωτικό μέλλον. Η ανατρεπτική Αριστερά στη χώρα μας απέτυχε στην προηγούμενη φάση να παίξει τον ρόλο. Δεν μπόρεσε να ξεπεράσει δεκαετίες αδυναμιών και αρχαίας σκουριάς. Θα καταφέρει αυτή την φορά να ξεπεράσει τις αδυναμίες της;

Η ιστορία και ο λαός συγχωρούν αυτούς που έντιμα κάνουν λάθη. Δεν συγχωρούν όμως ποτέ αυτούς που δεν μαθαίνουν από τα λάθη τους και τα επαναλαμβάνουν.

 

Advertisements

Ηχογράφηση ομιλίας στην εκδήλωση της Ταξικής Κίνησης για τις εξελίξεις στην Αν. Μεσόγειο και το ενδεχόμενο του πολέμου

Στο ακόλουθο βίντεο υπάρχει η ηχογράφηση της ομιλίας μου στην Εκδήλωση της Ταξικής Κίνησης για τις εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο και το ενδεχόμενο του πολέμου (27/4/2018)

Ανταγωνιστικές ερμηνείες και στρατηγικές για την ελληνική κρίση και το πρόβλημα του παραγωγικού μοντέλου – Στ.Μαυρουδέας

Σταύρος Μαυρουδέας. (Συγγραφέας κεφ. 5 στην έκδοση Greece In the 21st Century. The politics and Economics of a Crisis, Routledge Books): Ανταγωνιστικές ερμηνείες και στρατηγικές για την ελληνική κρίση και το πρόβλημα του παραγωγικού μοντέλου

Η ηχογράφηση της παρέμβασης μου στην βιβλιοπαρουσίαση του Greece In the 21st Century. The politics and Economics of a Crisis, Routledge Books, 17 Απρίλη 2018 ώρα: 18.30-21.00, Αμφιθέατρο Σάκη Καράγιωργα ΙΙ, Πάντειο Πανεπιστήμιο

 

 

Οι κομμουνιστές απέναντι στον πόλεμο – Σταύρος Μαυρουδέας

Οι κομμουνιστές απέναντι στον πόλεμο

 

Σταύρος Μαυρουδέας

Απρίλιος 2018

 

Τα τελευταία χρόνια έχουν πυκνώσει τα σύννεφα του πολέμου πάνω από την ευρύτερη περιοχή της χώρας μας. Εκτός από την μονίμως αιμάσουσα Μέση Ανατολή, την Βόρεια Αφρική, τα Βαλκάνια, τις συγκρούσεις στο μαλακό υπογάστριο της πρώην Σοβιετικής Ένωσης έρχεται να προστεθεί και η νέα όξυνση των ελληνοτουρκικών σχέσεων και οι πιθανότητες θερμού επεισοδίου.

Ο καπιταλισμός δείχνει για άλλη μία φορά το αποτρόπαιο πρόσωπο του. Έχει δείξει αιώνες πλέον ότι, αντίθετα με τις ψευδαισθήσεις του κλασσικού φιλελευθερισμού αλλά και των σύγχρονων ιεροκηρύκων του, το κεφάλαιο τα πάει πολύ καλά με τον πόλεμο καθώς ο τελευταίος αποτελεί μία εξαιρετικά επικερδή επιχείρηση. Επιπλέον, το διεθνές σύστημα του καπιταλισμού, ο ιμπεριαλισμός, λειτουργεί επεκτείνοντας την εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο στην εκμετάλλευση χωρών από άλλες χώρες. Και ο πόλεμος είναι άσφαλτο εργαλείο για την τελευταία.

Αντίθετα με τους δεξιούς αλλά και τους κοσμοπολίτες ψευδοαριστερούς κήρυκες της παγκοσμιοποίησης, η τελευταία αντί για ένα πιο ενωμένο και ειρηνικό κόσμο έφερε έναν ακόμη μεγαλύτερο κατακερματισμό και οξύτερες συγκρούσεις. Άλλωστε τα μακροχρόνια προβλήματα της καπιταλιστικής κερδοφορίας και ιδιαίτερα η τελευταία μεγάλη παγκόσμια καπιταλιστική κρίση όξυναν τους ιμπεριαλιστικούς αναταγωνισμούς και φέρνουν πιο κοντά τις πολεμικές περιπέτειες. Αποτέλεσμα αυτών των εντεινόμενων ιμπεριαλιστικών ανταγωνισμών είναι η δημιουργία ή η αναζωπύρωση μίας σειράς εθνικών ζητημάτων. Οι μεγάλες ιμπεριαλιστικές δυνάμεις καταπατούν εθνικά κυριαρχικά δικαιώματα (η χώρα μας είναι μία χαρακτηριστική περίπτωση μειωμένης εθνικής κυριαρχίας) αλλά και αναζωπυρώνουν υπαρκτά είτε ανύπαρκτα εθνικά ζητήματα με σκοπό τον τεμαχισμό χωρών και την αναδιάταξη του γεωπολιτικού σκηνικού.

Οι λαοί δεν έχουν κανένα συμφέρον από τους ανταγωνισμούς και τις πολεμικές συγκρούσεις των αστικών τάξεων των χωρών τους. Άλλωστε είναι αυτοί που θα θυσιαστούν σαν φθηνό κρέας για τα κανόνια, όταν τα παιδιά της αστικής τάξης θα κρύβονται σε πρόσφορους «παραδείσους», έτσι ώστε να διαμορφωθούν οι νέοι συσχετισμοί δύναμης και οι νέοι συμβιβασμοί μεταξύ των αστικών τάξεων.

Οι κομμουνιστές είναι σταθερά αντίθετοι στους πολέμους που γεννά ο καπιταλιστικός ιμπεριαλισμός. Παλεύουν για την ειρήνη και την φιλία των λαών ενάντια στις αστικές τάξεις τους. Η πάλη για την ειρήνη είναι αναπόσπαστο στοιχείο του αγώνα για τον σοσιαλισμό.

Στην δική μας γωνιά του κόσμου η χώρα και ο λαός μας έχουν πληρώσει πολλές φορές και πολύ ακριβά τις πολεμοκάπηλους τυχοδιωκτισμούς της ελληνικής αστικής τάξης. Οι «μεγάλες ιδέες» της τελευταίας είναι πληρωμένες ακριβά με το αίμα των παιδιών του λαού και έχουν οδηγήσει σε τεράστιες εθνικές καταστροφές. Ιδιαίτερα ο μακρόχρονος ανταγωνισμός ανάμεσα στον ελληνικό και τον τουρκικό υπο-ιμπεριαλισμό για την ηγεμονία στην ευρύτερη περιφέρεια έχει αιματοκυλήσει επανειλημμένα την περιοχή.

Σήμερα, στον απόηχο της όξυνσης των ιμπεριαλιστικών συγκρούσεων και της καπιταλιστικής κρίσης, ο ανταγωνισμός αυτός οξύνεται επικίνδυνα. Οι συγκρούσεις των μεγάλων ιμπεριαλιστικών δυνάμεων (της Ρωσίας συμπεριλαμβανόμενης) αυξάνουν στην περιοχή τόσο για γεωπολιτικές όσο και για οικονομικές σφαίρες επιρροής. Στα πλαίσια αυτά η τουρκική αστική τάξη επιδεικνύει σήμερα αυξημένη επιθετικότητα καθώς είναι πιο ισχυρή οικονομικά από τον καταβεβλημένο από την κρίση ελληνικό καπιταλισμό και ταυτόχρονα πιο αυτοτελής από τα μεγάλα ιμπεριαλιστικά κέντρα. Επιδιώκει να εκμεταλλευθεί την υπεροχή της αναδιατάσσοντας ακόμη και τα σύνορα. Από την πλευρά της η ελληνική αστική τάξη αδυνατεί να την παρακολουθήσει, όχι γιατί δεν θα το ήθελε αλλά γιατί δεν μπορεί επί του παρόντος να το κάνει. Έτσι επιλέγει, ιδιαίτερα με την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ, να γίνει το πιο πιστό σκυλί του Δυτικού και κυρίως του αμερικανικού ιμπεριαλισμού. Η κυβέρνηση Τσίπρα έχει ξεπεράσει σε εθελοδουλεία ακόμη και την κυβέρνηση Γ.Παπανδρέου και έχει δώσει τα πάντα στις ΗΠΑ και στους Ισραηλινούς συμμάχους τους κάνοντας την χώρα ένα ξέφραγο αμπέλι. Έχουν την ψευδαίσθηση ότι έτσι αποκτούν πλάτες στον ανταγωνισμό τους με την τουρκική αστική τάξη. Ξεχνούν ότι τα πιστά σκυλιά εύκολα γίνονται αναλώσιμα θύματα στους ανταγωνισμούς των μεγάλων. Ξεχνούν ακόμη και την όχι πολύ μακρινή εμπειρία της Μικρασιατικής καταστροφής. Άλλωστε η σημερινή «ευρωπαϊκή Μεγάλη Ιδέα» της ελληνικής αστικής τάξης όχι μόνο έχει καταστρέψει την χώρα και τον λαό αλλά, έδωσε και περιθώρια στην ανάπτυξη της επιθετικότητας της αστικής τάξης και έκανε την χώρα παίγνιο στα χέρια των μεγάλων ιμπεριαλιστικών δυνάμεων. Στα πλαίσια αυτά η ένταξη της πολυβασανισμένης Κύπρου στην ΕΕ αντί να διώξει έφερε πιο κοντά τον κίνδυνο του πολέμου κάνοντας την ένα νατοϊκό αεροπλανοφόρο αλλά και ένα πεδίο σκυλίσιων ανταγωνισμών για την οικονομική εκμετάλλευση ιδιαίτερα ενεργειακών αποθεμάτων.

Έτσι το σύνολο της αστικής τάξης στοιχίζεται πίσω από τις ΗΠΑ και την ΕΕ στο παιχνίδι αντιπαράθεσης και συμβιβασμού που παίζουν αυτές με την τουρκική αστική τάξη. Ιδιαίτερα οι ΗΠΑ στην αρχή προσπάθησαν να ενσωματώσουν στους σχεδιασμούς τους τα νέα ερντογανικά τζάκια της τουρκικής αστικής τάξης. Στη συνέχεια προσπάθησαν να ανατρέψουν τον Ερντογάν με το πρόσφατο αποτυχημένο πραξικόπημα όταν είδαν ότι ο τελευταίος αποκτά επικίνδυνη αυτονομία. Τώρα, τόσο οι ΗΠΑ όσο και η ΕΕ, παίζουν ένα παιχνίδι γάτας και ποντικιού με την Τουρκική αστική τάξη προβάλλοντας ταυτόχρονα συμφωνίες και απειλές με σκοπό να επαναδεσμεύσουν την τουρκική αστική τάξη στο άρμα τους. Στο παιχνίδι αυτό σέρνεται από πίσω δουλικά και άκριτα η ελληνική αστική τάξη και ιδιαίτερα η βαθύτατα αμερικανόδουλη κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ. Η τελευταία αρχικά «έγλειψε» βλακωδώς τον Ερντογάν με την εντελώς άστοχη επίσκεψη του στην Αθήνα και συνέχισε την ήδη ενισχυμένη από την προηγούμενη κυβέρνηση ΝΔ-ΠΑΣΟΚ συνεργασία στην καταστολή τουρκικών αριστερών οργανώσεων. Όταν βρέθηκε στο στόχαστρο των διεκδικήσεων της τουρκικής αστικής τάξης πέρασε σπασμωδικά, και κατά αμερικανική εντολή, στην αντίπερα όχθη των εθνικιστικών παροξυσμών και των ανόητων λεονταρισμών. Ελπίζει ότι έτσι θα προστατευθεί και ενδεχομένως θα λάβει κάποιο «κοκαλάκι» από τους μεγάλους ιμπεριαλιστές πάτρωνες. Ξεχνά ότι έτσι ξεκίνησε η τραγωδία της Κύπρου με την αμερικανοκίνητη χούντα Ιωαννίδη και το αιματοβαμμένο πραξικόπημα της στην Κύπρο.

Οι κομμουνιστές είναι σταθερά αντίθετοι σε όλους αυτούς τους τυχοδιωκτισμούς. Η φιλία του ελληνικού και του τουρκικού λαού και η συνεργασία των επαναστατικών και κομμουνιστικών ρευμάτων τους ενάντια στις αστικές τάξεις τους είναι βασική συντεταγμένη της δράσης τους. Η απεμπλοκή της Ελλάδας από διακρατικούς ιμπεριαλιστικούς οργανισμούς, όπως το ΝΑΤΟ, το διώξιμο των στρατιωτικών βάσεων και η μη-συμμετοχή σε πολεμοκάπηλες ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις σε άλλες χώρες είναι βασικοί άμεσοι στόχοι τους. Αντίθετα με ότι μηρυκάζει η ελληνική αστική τάξη, καμία προστασία της εθνικής κυριαρχίας δεν δίνουν όλοι αυτοί οι ιμπεριαλιστές μαστροποί. Δεν έδωσε στο παρελθόν και δεν πρόκειται να δώσει και τώρα. Γι’ αυτό οι κομμουνιστές οφείλουν να είναι σταθερά αντίθετοι σε κάθε πολεμικό τυχοδιωκτισμό της ελληνικής αστικής τάξης και να πείσουν την ελληνική εργατική τάξη και τα λαϊκά στρώματα για το ότι πρέπει να αντιταχθεί και να αποτρέψει κάθε τέτοιο εγχείρημα.

Ταυτόχρονα όμως οι κομμουνιστές δεν χαρίζουν το ζήτημα της πατρίδας στην αστική τάξη. Οι εργαζόμενοι έχουν τόπο, το κεφάλαιο δεν έχει πατρίδα. Οι εργαζόμενοι αγαπούν την πατρίδα τους ακριβώς γιατί σέβονται όλες τις πατρίδες. Η αστική τάξη και τα εθνικιστικά τσιράκια της δεν έχουν κανένα πατριωτισμό και το έχουν αποδείξει πολλές φορές στο παρελθόν όταν έγιναν τα πιστά τσιράκια ξένων κατακτητών αιματοκυλώντας με τα τάγματα αλητείας τους την χώρα και τον λαό για να μπορέσουν να διατηρήσουν, πάντα υπό ξένη επικυριαρχία, την εξουσία τους επάνω στην χώρα. Ο εργατικός και λαϊκός πατριωτισμός είναι ο μόνος που υπεράσπισε την χώρα όχι για να κατακτήσει άλλες χώρες και λαούς αλλά για να εξασφαλίσει το αναφαίρετο δικαίωμα όλων των λαών να ζουν ειρηνικά, ελεύθεροι και ανεξάρτητοι στον τόπο τους. Σ’ αυτή την υπεράσπιση της πατρίδας των εργαζομένων οι έλληνες κομμουνιστές έχουν δώσει ανυπολόγιστες και ανιδιοτελείς θυσίες που έχουν μείνει βαθιά χαραγμένες στη λαϊκή μνήμη.

Απέναντι σε κάθε επιβουλή της εδαφικής ακεραιότητας μέσα στα πλαίσια των ιμπεριαλιστικών ανταγωνισμών είναι προφανές ότι η θέση των κομμουνιστών είναι στην πρώτη γραμμή στην πάλη για την αποτροπή της. Αυτό σημαίνει πάλη για την ειρήνη και την φιλία των λαών, πάλη για την αποτροπή των πολεμοκάπηλων τυχοδιωκτισμών των αστικών τάξεων και για την ανατροπή των τελευταίων, πάλη για την εθνική ανεξαρτησία από ιμπεριαλιστικές κηδεμονίες, πάλη για το απαραβίαστο των συνόρων και την αποτροπή εισβολών και κατακτήσεων. Βασικός οδηγός στην πάλη αυτή πρέπει να είναι η αυτονομία της κομμουνιστικής πολιτικής από αστικούς σχεδιασμούς και ψεύτικα και εχθρικά διλήμματα.  Στην υπεράσπιση της πατρίδας οι κομμουνιστές και οι εργαζόμενοι δεν πρέπει ποτέ να ξεχνούν ότι «εκείνος που για τον εχθρό μιλάει είναι ο ίδιος τους ο εχθρός». Ιδιαίτερα στην περίπτωση της χώρας μας οι Έλληνες κομμουνιστές μαζί με την υπεράσπιση της εδαφικής ακεραιότητας θα πρέπει να δείξουν ότι είναι τα βρώμικα παιχνίδια της ελληνικής αστικής τάξης που την θέτουν σε κίνδυνο (αφού άλλωστε έχουν ήδη εκποιήσει την εθνική ανεξαρτησία στην τρόικα). Ο μόνος τρόπος για να ζήσει ο λαός μας ελεύθερος, κυρίαρχος και με αξιοπρέπεια σ’ αυτή την γωνιά του κόσμου είναι εν τέλει να ξεφορτωθεί την ελληνική ολιγαρχία που πάντα αντιμετώπιζε τον λαό και την χώρα σαν ένα αναλώσιμο στην κυνήγι της συσσώρευσης πλούτου στα δικά της χέρια.

 

Ξανά για το κόμμα, το μέτωπο και το μαζικό κίνημα – ΠΡΙΝ 28-1-2018

 

Ξανά για το κόμμα, το μέτωπο και το μαζικό κίνημα

Σταύρος Μαυρουδέας

 

Η τρέχουσα τελματώδης κατάσταση της ταξικής πάλης στην Ελλάδα επιβάλλει στους κομμουνιστές να υποβάλλουν στην αυστηρότερη κριτική τον εαυτό τους. Πως κατόρθωσαν ο ελληνικός καπιταλισμός (παρόλη την σημαντική υποχώρηση του μέσα στην παγκόσμια ιμπεριαλιστική πυραμίδα και τους οξυμένους εσωτερικούς σκυλοκαβγάδες του) και οι ξένοι πάτρωνες του (παρά και τα δικά τους προβλήματα και ανταγωνισμούς) να ξεδοντιάσουν έτσι το λαϊκό κίνημα και να οδηγούν την χώρα ολοταχώς προς τα πίσω; Η απόδοση της ευθύνης στον ΣΥΡΙΖΑ (με τις πασίγνωστες ανεπάρκειες του πολιτικού του προσωπικού και την φαιδρή γείωση του στο κίνημα) είναι στρουθοκαμηλισμός. Αυτός ο οικτρός χώρος κατόρθωσε να αποκοιμίσει το μαζικό κίνημα, να καπηλευθεί και να εξευτελίζει χυδαία το όνομα της Αριστεράς επειδή κάποιοι άλλοι δεν έκαναν σωστά την δουλειά τους.

Σήμερα πληρώνονται μακρόχρονες αδυναμίες της ελληνικής Κομμουνιστικής Αριστεράς. Εμπρός της είναι ένα βαρύ τριπλό πρόβλημα: (1) δημιουργίας ενός σύγχρονου και πραγματικού κομμουνιστικού κόμματος (του αναγκαίου συλλογικού διανοούμενου και οργανωτή της εργατικής τάξης), (2) συγκρότησης ενός μάχιμου πολιτικού μετώπου των δυνάμεων της εργασίας και των μικρο-μεσαίων στρωμάτων (στη βάση ενός αριστερού προγράμματος αποδέσμευσης από την ΕΕ που θα προτείνει λύσεις στα άμεσα λαϊκά προβλήματα και ταυτόχρονα θα παραβιάζει αυτό τον κρίσιμο συστημικό κόμβο ώστε να ανοίξει ο δρόμος της σοσιαλιστικής προοπτικής) και (3) της ανασυγκρότησης του μαζικού και συνδικαλιστικού κινήματος (από την σημερινή κατάπτωση του και την παράδοση του σε εξωνημένες γραφειοκρατικές ηγεσίες). Και στα τρία αυτά πεδία οι αδυναμίες είναι τρομακτικές. Είναι επίσης προφανές για τους κομμουνιστές ότι αν είχαν γίνει αποφασιστικά βήματα τις προηγούμενες δεκαετίες στο κομματικό ζήτημα θα είμασταν σε καλύτερη κατάσταση σήμερα και στο πολιτικό και στο μαζικό πεδίο.

Τι μπορεί να γίνει σήμερα εμπρός σε αυτή την άσχημη κατάσταση; Με το ξέσπασμα της κρίσης του ελληνικού καπιταλισμού και την έκρηξη των λαϊκών αγώνων δόθηκε μία ιστορική ευκαιρία στις κομμουνιστικές δυνάμεις (που είναι άξιες του προσδιορισμού αυτού) να αλλάξουν την πορεία της χώρας. Αυτό απαιτούσε μία πραγματικά ανατρεπτική αριστερή πολιτική πρόταση και ένα αντίστοιχο λαϊκό μέτωπο (με κόμβο, κατά την ταπεινή μου γνώμη, την αποδέσμευση της χώρας από την ΕΕ). Η ευκαιρία αυτή σήμερα έχει παρέλθει. Όμως γελιούνται άσχημα οι συστημικοί κονδυλοφόροι όλων των καθεστωτικών κομμάτων (ΣΥΡΙΖΑ, ΝΔ, ΠΑΣΟΚ και τα παρελκόμενα τους) αν νομίζουν ότι ο ελληνικός καπιταλισμός πέρασε από τις συμπληγάδες του. Όσα success stories και να κατασκευάσουν οι εκάστοτε κυβερνώντες και τα διάφορα επιχειρηματικά κέντρα, όσα φτιασιδώματα και να κάνουν οι ξένοι πάτρωνες (με τους δικούς τους ανταγωνισμούς) τα βαθύτερα αίτια και μηχανισμοί της κρίσης δεν έχουν επιλυθεί και αργά ή γρήγορα θα ξαναεμφανισθούν.

Είναι καθήκον των κομμουνιστών να μην είναι ξανά ανέτοιμοι. Η ιστορία δεν συγχωρεί αυτούς που δεν μαθαίνουν από τα λάθη τους. Αυτό σημαίνει ότι χωρίς να παραγνωρίζεται η κεντρικότητα του μετώπου και της πολιτικής πρότασης (που παραμένουν κρίσιμα για να διατηρηθούν οι ρωγμές στο σύστημα και οι σπίθες της λαϊκής δυναμικής) είναι αναγκαίο να γίνουν βήματα στο κομματικό ζήτημα.

Τα βήματα αυτά δεν είναι απλά και έχουν να ξεπεράσουν συσσωρευμένα λάθη. Η υπόθεση της κομμουνιστικής πολιτικής συγκρότησης έχει αυστηρές απαιτήσεις για τις οποίες πρέπει να υπάρχει σαφής συνείδηση και συγκεκριμένες προτάσεις (μακριά από φλύαρες και χαοτικές διατριβές). Κατ’ αρχήν απαιτεί μία στοιχειώδη τουλάχιστον γείωση στην σύγχρονη εργατική τάξη, κάτι κάθε άλλο παρά δεδομένο. Επιπλέον απαιτεί (α) ιδεολογική, (β) προγραμματική και (γ) οργανωτική ενότητα.

Η ιδεολογική ενότητα σημαίνει όχι την αποπνικτική σιωπή αγράμματων γραφειοκρατικών ιερατείων αλλά την συνειδητή συμφωνία επάνω στις θεμελιακές αρχές του Μαρξισμού. Η συμφωνία αυτή, μακριά από μετα-μοντέρνους και μετα-μαρξιστικούς εκλεκτικισμούς αλλά και αποστεωμένες γραφειοκρατικές Βουλγάτες, πρέπει να αποτυπώνει τον επίκαιρο ρόλο του Μαρξισμού ως της μόνης ρεαλιστικής απελευθερωτικής θεωρίας για τον κόσμο της εργασίας και την ανθρωπότητα. Αυτός ο χαρακτήρας του Μαρξισμού κάνει περιττούς τους φλύαρους επιθετικούς προσδιορισμούς (π.χ. Επαναστατικός Μαρξισμός λες και υπάρχει και αντεπαναστατικός Μαρξισμός) αλλά και αντιμάχεται εκλεκτικιστικές αντιλήψεις περί του Μαρξισμού ως καλαθιού διαφόρων παραλλαγών του. Ταυτόχρονα η ιδεολογική ενότητα σημαίνει την πιο πλατιά και ζωντανή συζήτηση στο εσωτερικό της για την ανάπτυξη του Μαρξισμού.

Η προγραμματική ενότητα σημαίνει την συμφωνία σε ένα κομματικό (ευρύτερο από το μετωπικό) πρόγραμμα. Στόχος του είναι ο σχεδιασμός της δράσης των κομμουνιστών για την μετάβαση στο σοσιαλισμό (ο οποίος παραμένει πάντα ο πρώτος στόχος σε αντίθεση την απροσδιόριστη και παραπλανητική έννοια του αντι-καπιταλισμού αλλά και υπερ-αριστερες κομμουνιστικές βιασύνες). Κεντρικό στοιχείο του κομματικού προγράμματος είναι η εκτίμηση για το τρέχον ιστορικό στάδιο του καπιταλιστικού συστήματος και συνεπώς για τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά και μέτωπα της ταξικής πάλης. Είναι προφανές ότι ο καπιταλισμός – ένας εξαιρετικά δυναμικό σύστημα – εξελίσσεται και δεν έχει πει ακόμη την τελευταία του λέξη. Οι κομμουνιστές πρέπει να μελετούν μεθοδικά και συστηματικά την εξέλιξη αυτή και να χαράζουν αντίστοιχα την στρατηγική και την τακτική τους. Ταυτόχρονα όμως πρέπει να αποφεύγονται βιαστικές ονοματοδοσίες και αντιφατικές και πρόωρες θεωρήσεις (ιδιαίτερα όταν αυτές καταλήγουν σε εξωπραγματικές καταργήσεις των ενδο-ιμπεριαλιστικών και ενδο-καπιταλιστικών ανταγωνισμών, φλερτάρουν με λανθασμένες αντιλήψεις περί «παγκοσμιοποίησης» και ονειρεύονται παντού και πάντα μία αδιαμεσολάβητη και καθαρή εμφάνιση της αντίθεσης κεφαλαίου – εργασίας). Επιπλέον η προγραμματική ενότητα πρέπει να βασίζεται σε μία συγκροτημένη και ρεαλιστική ανάλυση της ελληνικής κοινωνίας. Τέλος, πρέπει να καθορίζει την ανάλογη στρατηγική και τακτική των κομμουνιστών, με την πρώτη πάντα στο τιμόνι αλλά και την δεύτερη όχι σαν ένα παθητικό εξάρτημα.

Τέλος, η οργανωτική ενότητα συνεπάγεται την συμφωνία για τον τρόπο δράσης των κομμουνιστών. Το κόμμα νέου τύπου (και όχι φυσικά τα γραφειοκρατικά κακέκτυπα του) παραμένει πάντα επίκαιρο. Βασικό του στοιχείο είναι η δημοκρατική ενότητα στη δράση, δηλαδή ο δημοκρατικός συγκεντρωτισμός (πάλι σε σαφή διάκριση από ψευδεπώνυμες παραμορφώσεις του). Η κομμουνιστική οργάνωση δεν είναι όμιλος «φυλάρχων» ούτε λέσχη συζητήσεων (παρόλη την ανάγκη της πιο ζωντανής και έντονης συζήτησης στο εσωτερικό της) αλλά μάχιμος οργανισμός.

Τα προαναφερθέντα προφανώς δεν αποτελούν κάποιες νέες σοφίες. Και όμως τις προηγούμενες δεκαετίες χάθηκαν μέσα σε κυκεώνες αυθορμητιστικών και εκλεκτικιστικών δοξασιών που μόνο ζημιά έκαναν. Θα είναι αυτή την φορά διαφορετικά;

 

 

 

Η ηχογράφηση της ομιλίας μου στην ημερίδα της ΕΟΕΔΕ

Στους παρακάτω συνδέσμους βρίσκεται η ηχογράφηση της παρέμβασης μου στην εξαιρετικα ενδιαφέρουσα  ημερίδα που διοργάνωσε η ΕΟΕΔΕ με αντικείμενο την διδασκαλία των Οικονομικών στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση.

 

«Η αναγκαιότητα της διδασκαλίας της Οικονομικής Επιστήμης στο λύκειο», Μαυρουδέας Σταύρος – ΕΟΕΔΕ 15-12-2017

Στα πλαίσια ημερίδας που διοργανώνει η ΕΟΕΔΕ με αντικείμενο την διδασκαλία των Οικονομικών στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση,

θα μιλήσω με θέμα «Η αναγκαιότητα της διδασκαλίας της Οικονομικής Επιστήμης στο λύκειο» στις 12μμ.

Η ημερίδα γίνεται την Παρασκευή 15-12-2017, στο ξενοδοχείο Grand Hotel (Μοναστηρίου 305, Θεσσαλονίκη)

Το πρόγραμμα της ημερίδας είναι το ακόλουθο:

ΕΝΩΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Περιφερειακό Τμήμα Μακεδονίας – Θράκης

τηλ. 6948800954

eoede.mak@gmail.com

 

Επιµορφωτική Ηµερίδα

”Οι αλλαγές στο Λύκειο, το νέο σύστηµα εισαγωγής στην τριτοβάθµια εκπαίδευση και η Οικονοµική Επιστήµη”

Παρασκευή 15 ∆εκεµβρίου 2017, 9:00 – 13:00 Grand Hotel Θεσσαλονίκης, Μοναστηρίου 305

 

09:00 – 09:30   Προσέλευση – εγγραφές

09:30 – 10:30   Χαιρετισμοί – Σύντομες παρεμβάσεις:

  • Δαμιανίδου Όλγα (Πρόεδρος Περιφ. Τμήματος Μακεδονίας – Θράκης ΕΟΕΔΕ)
  • Ανανιάδης Παναγιώτης (Περιφερειακός Διευθυντής Εκπαίδευσης Κεντρικής Μακεδονίας)
  • Κούσιος Δημήτριος (Στέλεχος εταιρείας ”Ορθολογισμός”)
  • Μητολίδης Σωτήριος (Πρόεδρος Συλλόγου Οικονομολόγων Λογιστών Νομού Θεσσαλονίκης)
  • Αντωνάκης Νικόλαος (Πρόεδρος 3ου Περιφερειακού Τμήματος Κεντρικής Μακεδονίας του Οικονομικού Επιμελητηρίου Ελλάδος)
  • Πριβαρτιτσάνης Πέτρος (Α’ Αντιπρόεδρος ΕΟΕΔΕ)

 

10:30 – 11:00     «Οι μεταρρυθμίσεις στο λύκειο από το 1974 ως σήμερα» Δρ. Μυλωνάς Δημήτρης, Σχολικός Σύμβουλος Οικονομολόγων

11:00 – 11:30     «Η διακριτότητα και η αυτοτέλεια της οικονομικής επιστήμης στο λύκειο», Τέντες Παντελής, Σχολικός Σύμβουλος Οικονομολόγων, Πρόεδρος ΕΟΕΔΕ

11:30 – 12:00       COFFEE BREAK

12:00 – 12:30     «Η αναγκαιότητα της διδασκαλίας της Οικονομικής Επιστήμης στο λύκειο», Μαυρουδέας Σταύρος, Καθηγητής τμ. Οικονομικών Επιστημών ΠΑΜΑΚ

 

12:30 – 13:30   Συζήτηση – Συμπεράσματα