Tag Archives: COVID-19

ONLINE CONFERENCE: ‘Social Consequences of Covid-19 Pandemic in Turkey and the World’ (Wednesday, December 8th), EURAS

EURAS organises an online conference (Wednesday, December 8th) on the ‘Social Consequences of Covid-19 Pandemic in Turkey and the World’.

I will present a paper on ‘The Political Economy of the COVID-19 Pandemic’.

La pandémie et ses conséquences sur l’économie et le travail – entretien avec Stavros Mavroudeas

Le site francais Alternative Révolutionnaire Communiste (tendance de NPA) a traduit et publié en français l’interview suivante de l’économiste marxiste grec Stavros Mavroudeas sur la pandémie de COVID-19 et ses conséquences sur l’économie et le travail.https://alt-rev-com.fr/2021/09/01/la-pandemie-et-ses-consequences-sur-leconomie-et-le-travail-entretien-avec-stavros-mavroudeas/

La pandémie et ses conséquences sur l’économie et le travail – entretien avec Stavros Mavroudeas.

Colin Dresdner , Stavros Mavroudeas 1 septembre 2021

Le site italien Bollettino Culturale a publié l’interview suivante de l’économiste marxiste grec Stavros Mavroudeas sur la pandémie de COVID-19 et ses conséquences sur l’économie et le travail, que nous retraduisons ici en français.

Publié initialement sur Bolletino Culturale , traduit en français par Colin Dresdner

  1. Comment jugez-vous la gestion de la pandémie dans l’Union européenne ?

J’ai soutenu ailleurs1 que la pandémie de COVID-19 est une double crise. La crise économique couvait déjà (parce que le capitalisme n’a pas réussi à dévaloriser suffisamment les capitaux après la crise de 2008) et le coronavirus a déclenché et aggravé cette crise.

La réponse de l’UE a été similaire à celle des États-Unis, mais avec une différence marquée dans la “puissance de feu” politique. Comme après la crise de 2008, les États-Unis et l’UE se sont lancés dans des politiques sociales-libérales (donc non néolibérales) dictées par le nouveau consensus macroéconomique keynésien désormais dominant. Ces politiques comportent des mesures typiquement keynésiennes : une politique budgétaire expansive et une politique monétaire accommodante. Elles impliquent également une insulte au néolibéralisme : une politique industrielle discrétionnaire. Cependant, et contrairement à ce que pense une certaine “gauche” myope et réformiste antilibérale, ces politiques sont néoconservatrices et ne sont pas en faveur du travail et de la classe ouvrière. Bien qu’elles s’en écartent radicalement en utilisant activement la dépense publique pour soutenir la rentabilité capitaliste, elles partagent avec le néolibéralisme le fait de faire peser le fardeau sur les travailleurs.

Comme je l’ai déjà dit, l’UE a suivi cette voie. Mais les “munitions” utilisées (c’est-à-dire l’expansion fiscale et monétaire) sont nettement inférieures à celles utilisées par les États-Unis. Cela découle de deux facteurs :

– L’Allemagne (et le bloc “prudent” qui l’entoure) ne veut pas trop étendre ces mesures, car elle supporte la charge principale de leur financement.

– Les États-Unis ont une plus grande marge de manœuvre en raison du rôle dominant du dollar en tant que principale monnaie de réserve mondiale.

  1. Pensez-vous que l’argent du plan de relance « NextGenerationEu » (NGEU) un changement radical potentiel dans les politiques économiques européennes ou l’urgence sera-t-elle utilisée pour une transition vers un modèle de société pire que le modèle pré-covid ?

Comme je l’ai déjà dit, ces politiques néoconservatrices sociales-libérales n’amélioreront pas la situation des travailleurs. Le NGEU est un outil de restructuration des capitalismes européens face aux antagonismes américains et chinois. Ses priorités favorisent des intérêts sectoriels spécifiques (largement dictés par les principaux conglomérats de l’UE) et suivent une stratégie industrielle visant à renforcer leur position vis-à-vis de leurs homologues américains et chinois.

Le NGEU obéit à la directive visant à créer des “champions européens” (c’est-à-dire de grands conglomérats multinationaux européens capables de faire face aux concurrents américains et chinois). Par conséquent, il entraînera une concentration et une centralisation accrues du capital (c’est-à-dire l’oligopolisation et la monopolisation). Cela frappera durement les capitalismes périphériques et méditerranéens qui sont caractérisés par une énorme couche d’entreprises de taille moyenne. En ce qui concerne le travail, il n’y a aucun engagement à augmenter les salaires. Au contraire, la reprise planifiée est basée sur le maintien de coûts salariaux bas. Bien sûr, le capitalisme peut faire des plans, mais il est aussi traversé par des contradictions. Ainsi, en raison de cette violente restructuration capitaliste, il apparaît aujourd’hui – du moins en ce qui concerne la main-d’œuvre spécialisée – un manque d’offre de travail qui se traduit par une augmentation des salaires dans ces secteurs.

  1. Pour l’avenir post-pandémie, pensez-vous que le Green New Deal est une stratégie à soutenir ? Ces derniers mois, il y a eu de nombreuses discussions au sein des syndicats en Italie sur l’utilisation de ce type de politiques économiques pour créer des emplois bien rémunérés pour les diplômés, pour favoriser une situation de plein emploi à associer à des politiques de “garantie d’emploi”. Qu’en pensez-vous ?

Le Green New Deal fait partie intégrante de ces restructurations capitalistes sociales-libérales néoconservatrices. Il a été présenté comme le New Deal keynésien de notre époque. Et la majorité myope et réformiste de la “gauche” occidentale s’est immédiatement jetée dessus et a agi comme les meilleurs publicitaires du capitalisme. Le Green New Deal est en grande partie une stratégie industrielle crypto-protectionniste qui vise à soutenir les capitaux occidentaux contre le défi de la Chine et des marchés émergents.

Il n’est vert que de nom, car il oscille entre (a) repousser les concurrents (dont les références écologiques sont moins bonnes) et (b) ne pas nuire aux intérêts particuliers des capitaux occidentaux (en imposant des restrictions écologiques trop sévères). Les récents tiraillements réglementaires concernant l’énergie et le transport maritime en sont des exemples.

Il n’envisage pas d’augmenter les salaires. C’est un fantasme de la majorité de la “gauche” occidentale réformiste. Au contraire, en raison de la restructuration capitaliste qu’elle implique, de nombreux emplois seront perdus. En Grèce, il y a un exemple typique avec l’arrêt brutal des usines d’électricité au lignite. Cela a augmenté les coûts de l’énergie électrique pour l’économie grecque (qui se répercutent sur les factures des consommateurs et augmentent la pauvreté énergétique) et dévaste les régions productrices de lignite (provoquant une augmentation du chômage et de la pauvreté). Bien sûr, d’un autre côté, cela favorise des intérêts entrepreneuriaux spécifiques ayant une énorme influence sur les gouvernements grecs (SYRIZA inclus).

Il n’y a pas de plein emploi ni d’augmentation des salaires dans le conte de fées du Green New Deal. Les syndicats qui jouent ce jeu ne sont que des pions du capital. Si l’on jette un coup d’œil à la littérature environnementale dominante, on découvre que l’un des faits stylisés est que l’existence des syndicats est anti-environnementale car ils favorisent les salaires au détriment des politiques vertes. La conclusion est que ces deux éléments sont contradictoires.

  1. La pandémie a démontré les lacunes de la protection sociale en Europe en raison des politiques d’austérité des dernières décennies. Pensez-vous que cette expérience puisse être utilisée pour réformer l’aide sociale dans le bon sens ? Certaines organisations communistes ont proposé un revenu de base universel pour résoudre les problèmes liés au manque de revenus créé par le verrouillage. Pensez-vous qu’il s’agisse d’une solution viable et permettant de résoudre le problème du chômage en Europe ou plutôt qu’elle représente une résignation face aux taux de chômage élevés dans nos pays ?

A court et à moyen terme, il y a une augmentation du financement du secteur de la santé publique car c’est le seul capable de faire face à la pandémie. Cependant, les domaines les plus rentables (vaccins, médicaments, etc.) ont été réservés au secteur privé et subventionnés par l’argent public. Je m’attends, une fois que la pandémie se sera calmée, à ce que l’on revienne au moins en partie sur l’expansion du secteur de la santé publique et que l’on redonne de la vigueur à la part du secteur privé de la santé.

En ce qui concerne le système de protection sociale en général, le social-libéralisme n’est pas mieux que le néolibéralisme. Le social-libéralisme veut également réduire les dépenses publiques, en particulier dans les économies occidentales vieillissantes. Cependant, il est plus intelligent que le néolibéralisme et comprend que le secteur public doit être l’épine dorsale du système et supporter les principaux coûts. De même, une réglementation stricte par l’État ou les organismes paraétatiques (comme les fameuses autorités de surveillance indépendantes) est nécessaire, faute de quoi les capitaux privés feront des ravages.

Je suis en total désaccord avec l’idée du revenu de base universel. Il s’agit d’une proposition néoconservatrice lancée initialement par M. Friedman. Elle est envisagée par les sociaux-libéraux et les néolibéraux comme un faible filet de sécurité pour prévenir les bouleversements sociaux et les révolutions. Elle aura également un effet dissuasif sur les luttes pour l’augmentation des salaires. Cela rappelle la politique de l’empire romain du “pain et des jeux ” afin de maintenir le prolétariat romain sous contrôle.

  1. La journée de travail en Grèce a récemment été portée à dix heures. Pouvez-vous nous expliquer quel plan de restructuration du capitalisme grec se cache derrière ce choix politique ?

Cela fait partie intégrante des politiques néoconservatrices de flexibilité du travail (que la majorité de la “gauche” occidentale, myope et réformiste, a épousé et vanté). Elle allongera le temps de travail effectif au prix d’un chômage croissant. Elle augmentera également le taux de plus-value (c’est-à-dire l’exploitation du travail) puisque les heures supplémentaires sont pratiquement abolies (qui étaient mieux payées) et que le temps de travail supplémentaire n’est pas payé mais récompensé par des vacances supplémentaires (!!!). Le plan du capitalisme grec est de supprimer davantage de coûts salariaux.

  1. En Italie, on discute ces jours-ci de la fin de l’interdiction des licenciements. Les syndicats se sont opposés à l’idée d’une fin sélective de cette mesure en fonction de la situation de chaque secteur individuel, proposant une réforme des filets de sécurité sociale. Y a-t-il des discussions similaires en Grèce ?

Le gouvernement déclare généralement que le budget public est épuisé et que, lorsque la pandémie aura reculé, ces mesures de protection de l’emploi seront supprimées. En Grèce, les entreprises qui ont reçu des subventions et des aides pour lutter contre la pandémie sont tenues de ne pas licencier leurs employés. En revanche, leurs travailleurs, une fois mis en suspension d’emploi (c’est-à-dire qu’ils travaillaient moins) n’étaient payés qu’une fraction de leur salaire normal. Aujourd’hui, de nombreux porte-parole des entrepreneurs (en particulier ceux du secteur du tourisme, scandaleusement désinhibé) affirment que ces programmes de protection de l’emploi sont désastreux car les travailleurs préfèrent bénéficier de ces subventions plutôt que de travailler pour des salaires de misère dans d’autres endroits que leur lieu de résidence.

Il existe une autre complication. Ces régimes d’emploi ont facilité les astuces statistiques avec le taux de chômage et l’ont ainsi maintenu artificiellement bas. C’est nécessaire pour le gouvernement de droite de la Nouvelle Démocratie, qui tente de mettre en place un plan de double élection, probablement à l’automne (en misant sur les piètres résultats de SYRIZA). Une augmentation du chômage n’est pas bonne pour cette stratégie électorale. C’est pourquoi le gouvernement hésite pour l’instant à supprimer ces régimes de protection de l’emploi. Mais à terme, élections ou pas, il les supprimera.

Les syndicats officiels (GSEE, etc.) en Grèce sont principalement les laquais du gouvernement et du capital. Aucune discussion sérieuse n’a donc lieu sur ces questions et le public n’y prête de toute façon pas attention.

  1. Dans cette phase de reprise économique, les entrepreneurs italiens critiquent le revenu de base des citoyens (une forme de « workfare »2 qui ne fonctionne toujours pas). Les jeunes préfèrent recevoir ce revenu plutôt que des salaires très bas pour de nombreuses heures de travail dans le secteur du tourisme ou de la restauration. Au lieu d’augmenter les salaires, ils demandent l’annulation du revenu de base des citoyens. Cette histoire rend flagrant un problème: de nombreux travailleurs sont pauvres alors qu’ils travaillent, à cause de salaires très bas. A mon avis, c’est un problème lié au système de production italien spécialisé dans les produits à faible valeur ajoutée. Par conséquent, de nombreuses entreprises peuvent rester sur le marché soit avec l’argent public, soit en baissant les salaires et en annulant les droits des travailleurs. Ces problèmes seront-ils exacerbés par les conséquences de la pandémie ? Comment une force politique qui défend les travailleurs devrait-elle intervenir sur ces problèmes ?

J’ai déjà répondu à cette question dans des questions précédentes. Permettez-moi de systématiser mon point de vue. Les faillites et les licenciements vont augmenter après la suppression des régimes de protection. C’est le cours naturel d’une crise capitaliste. Les gouvernements bourgeois interviennent dans ce cycle en essayant de reporter une partie du poids de la crise principalement sur les capitaux individuels mais aussi sur le travail. Ils agissent ainsi parce qu’ils craignent que si la crise se déroule sans contraintes, le système soit confronté à un effondrement économique et à une révolution sociale. Cependant, une fois que le zénith de la crise a été dépassé, les coûts de ces politiques doivent être payés. Rien n’est gratuit dans le capitalisme et la théorie monétaire moderne (MMT), essentiellement keynésienne, est totalement erronée 3.

Le mouvement communiste et la gauche (digne de ce nom) doivent mener une politique de classe contre le capitalisme et, en même temps, lutter pour que le fardeau de la crise soit payé par le capital et non par le travail. Le système appartient au capital et, par conséquent, c’est le capital (et non le travail) qui doit payer pour sa double crise (sanitaire et économique).

Mais la gauche et le mouvement communiste doivent voir clairement qui est le véritable adversaire. Les antilibéraux larmoyants et les plaidoyers pour plus d’interventionnisme étatique ne remettent pas en cause les politiques capitalistes. Ils soutiennent simplement un changement dans l’administration et la gestion du système. Le néolibéralisme est mort et l’État bourgeois – qui n’est jamais parti sur les questions cruciales – est déjà de retour. Mais l’orthodoxie sociale-libérale d’aujourd’hui se contente de promettre à la classe ouvrière quelques aspirines comme remède aux cancers socio-économiques que le système crée. C’est ce retour de l’interventionnisme étatique qui soutient généreusement le capital et cherche à faire porter le fardeau aux travailleurs. Et ce sont les politiques néo-keynésiennes dominantes qui sont le vecteur de ce changement aujourd’hui. La gauche et le mouvement communiste doivent lutter contre toutes les formes de restructuration capitaliste, néolibérales et sociales libérales, et proposer le socialisme comme seule alternative crédible.

En termes de revendications transitoires, les communistes et le mouvement ouvrier doivent s’efforcer d’obtenir la démarchandisation des principaux secteurs de l’activité économique et la fourniture de leurs produits et services par le biais de systèmes publics. Le cas de la santé en est aujourd’hui le parfait exemple. La mise en place de systèmes de santé publics (dotés d’un financement et de personnels conséquents et sans formes indirectes de privatisation) est une nécessité urgente, surtout au vu de la fréquence des grandes épidémies contemporaines. Le financement de ces systèmes doit reposer sur de solides systèmes d’imposition progressive frappant le capital.

En outre, ils doivent s’opposer fermement à la “nouvelle normalité” que le capital tente d’imposer. L’affaiblissement des lois de protection du travail ne doit pas être toléré et ces dernières doivent être encore renforcées. Une attention particulière doit être accordée au changement prévu dans les relations de travail par le biais du télétravail et aux nouvelles formes de contrôle et d’intensification du travail que le capital cherche à imposer.

Dernier point, mais non le moindre, la pandémie de coronavirus et la “distanciation sociale” imposée ont fortement restreint les droits politiques et sociaux. Il est déjà évident que le système expérimente ces limitations tant pour leur application générale que pour de nouvelles formes de manipulation idéologique du peuple. La gauche et le mouvement communiste doivent fermement repousser ces efforts.

  1. Une forme de travail qui s’est répandue rapidement en raison de la pandémie est le télétravail. Sa diffusion a donné lieu à de nombreuses discussions dans les syndicats en Italie. Personnellement, j’ai associé cette forme de travail à l’industrie domestique analysée par Marx au chapitre 13 du Capital. Il semble que le paysage contemporain du travail évolue vers ce que Ricardo Antunes appelle l’”ubérisation” du travail – un modus operandi entrepreneurial imparable, qui recherche le profit et l’augmentation de la valeur du capital à travers des formes de travail précaire en expansion à l’échelle mondiale. Par conséquent, cette ” ubérisation ” du travail, ajoutée aux lacunes législatives et à leurs possibles conséquences néfastes, favorise l’émergence d’une série de difficultés liées au travail à distance : individualisation des tâches, isolement social, perte de l’action collective, augmentation de la charge de travail… avec des conséquences sur la santé physique et mentale du travailleur. Pensez-vous que cette forme de travail peut encore se développer ou qu’elle va fortement décliner dès que la pandémie sera terminée ?

J’ai déjà évoqué ce point dans les questions précédentes.

Je voudrais ajouter quelques éléments.

Dans le cadre de ses politiques de restructuration, le capital tente à nouveau de sous-traiter plusieurs emplois qui s’y prêtent. Dans le climat sociopolitique actuel, cette sous-traitance minimise les coûts du capital et les transfère aux travailleurs précaires (en les qualifiant d’”entrepreneurs d’eux-mêmes” et en essayant de leur inculquer cette idéologie réactionnaire).

Cependant, il y a des contradictions dans cette politique car le capital peut minimiser ses coûts mais il perd sa capacité à contrôler et diriger ces travailleurs. Le système d’usine a été créé avec le capitalisme car c’est seulement grâce à lui que la prérogative managériale du capitaliste a pu être réellement établie (subsomption réelle du travail par le capital) et que des augmentations continues de la productivité du travail ont pu être réalisées. L’”ubérisation” présente le danger pour le capital de perdre la capacité à diriger et à contrôler efficacement le travail. Pour éviter cette perte éventuelle, des coûts supplémentaires de surveillance et de contrôle (caméras, applications, etc.) sont engagés. L’équilibre final est loin d’être assuré. Il en va de même pour son impact idéologique.

  1. La pandémie a montré à quel point le travail reste central. Elle a démenti de manière flagrante toutes les analyses sur la finalité du travail qui ont vu le jour au cours des quarante dernières années. Est-ce une preuve supplémentaire de la validité de la théorie de la valeur travail de Marx ?

La théorie de la valeur travail de Marx tient en tout cas. La crise jumelée d’aujourd’hui, une fois de plus, vérifie la centralité du travail. Cependant, le capital et ses porte-paroles ont, même avant la crise, vanté la fin du travail par le biais du marketing de l’inexistante 4ème révolution industrielle 4. Le tournant vers l’automatisation pendant la pandémie de COVID-19 a renforcé cette attaque idéologique. Après tout, c’est toujours le fantasme du capitalisme d’un monde sans la présence gênante du travail. Le problème est, comme le montre très justement le marxisme, que s’il n’y a pas de travailleurs, il n’y a pas de capital.

Notes de bas de page

1. Stavros Mavroudeas, The Economic and Political Consequences of the COVID-19 pandemic – OPE-L lecture, 11 février 2021 ; Stavros Mavroudas, ‘The Economic and Political Consequences of the COVID-19 Pandemic’ in INTERNATIONAL CRITICAL THOUGHT, février 2021.

2. Le Workfare (littéralement « travailler pour le bien-être » en anglais) est une aide sociale des États-Unis apparue dans les années 1970, qui prévoit que les bénéficiaires aptes au travail doivent travailler en échange de leur allocation.

3. pour une critique, voir : Michael Roberts, Modern monetary theory – Part 1 : Chartalism and Marx, 28 janvier 2019.

4. pour une critique, voir : Stavros Mavroudeas, 4e révolution industrielle : mythe ou réalité ?, 17 juillet 2019, [].

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΤΟΝ ΣΤΑΥΡΟ ΜΑΥΡΟΥΔΕΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΝΔΗΜΙΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ – Bollettino Culturale

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΤΟΝ ΣΤΑΥΡΟ ΜΑΥΡΟΥΔΕΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΝΔΗΜΙΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ – Bollettino Culturale

Ο ιταλικός ιστότοπος Bollettino Culturale φιλοξένησε την ακόλουθη συνέντευξη με τον Σταύρο Μαυρουδέα σχετικά με την πανδημία COVID-19 και τις συνέπειές της στην οικονομία και την εργασία

1. Πώς κρίνετε τη διαχείριση της πανδημίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση;

Έχω υποστηρίξει αλλού ( https://stavrosmavroudeas.wordpress.com/2021/02/11/the-economic-and-political-consequences-of-the-covid-19-pandemic-ope-l-lecture/ , https: //stavrosmavroudeas.wordpress.com/2021/02/04/the-economic-and-political-consequences-of-the-covid-19-pandemic-by-s-mavroudeas-international-critical-thought/ ) ότι η πανδημία του COVID -19 σηματοδοτεί μια δίδυμη κρίση. Η οικονομική κρίση ήδη σιγόβραζε (επειδή ο καπιταλισμός απέτυχε να απαξιώσει επαρκώς τα κεφάλαια μετά την κρίση του 2008) και ο κοροναϊός πυροδότησε και επιδείνωσε αυτήν την κρίση.

Η ανταπόκριση της ΕΕ ήταν παρόμοια με εκείνη των ΗΠΑ, αλλά με σημαντική διαφορά στην «πυροσβεστική δύναμη» της οικονομικής πολιτικής. Όπως και μετά την κρίση του 2008, οι ΗΠΑ και η ΕΕ εφάρμοσαν σοσιαλφιλελεύθερες πολιτικές (δηλαδή μη-νεοφιλελεύθερες πολιτικές) που υπαγορεύονται από την πλέον κυρίαρχη Νέα Κεϋνσιανή Μακροοικονομική Συναίνεση. Αυτές οι πολιτικές περιλαμβάνουν τυπικά κεϋνσιανά μέτρα: επεκτατική δημοσιονομική πολιτική και διευκολυντική νομισματική πολιτική. Περιλαμβάνουν επίσης κάτι που για τον νεοφιλελευθερισμό αποτελεί ύβρι: διακριτική βιομηχανική πολιτική. Ωστόσο, και σε αντίθεση με την μυωπική και ρεφορμιστική αντι-νεοφιλελεύθερη «Αριστερά», αυτές οι πολιτικές είναι νεοσυντηρητικές και όχι υπέρ της εργασίας και της εργατικής τάξης. Συμπλέουν με τον νεοφιλελευθερισμό όσον αφορά την μετάθεση των οικονομικών βαρών στην πλάτη της εργασίας, αλλά απομακρύνονται ριζικά από τον νεοφιλελευθερισμό καθώς χρησιμοποιούν ενεργά τον δημόσιο τομέα για να υποστηρίξουν την καπιταλιστική κερδοφορία.

Όπως είπα ήδη, η ΕΕ ακολούθησε αυτό το δρόμο. Αλλά τα «πυρομαχικά» που χρησιμοποιούνται (δηλαδή η δημοσιονομική και νομισματική επέκταση) είναι αισθητά χαμηλότερα από εκείνα που χρησιμοποιούν οι ΗΠΑ. Αυτό οφείλεται σε δύο παράγοντες:

  • Η Γερμανία (και το «συνετό» μπλοκ γύρω της) δεν θέλουν να επεκτείνουν αυτά τα πακέτα πολύ, καθώς φέρουν το κύριο βάρος για τη χρηματοδότησή τους.
  • Οι ΗΠΑ έχουν περισσότερο χώρο πολιτικής για ελιγμούς λόγω του κυρίαρχου ρόλου του δολαρίου ως του κύριου παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος

2. Πιστεύετε ότι το χρήμα από το ταμείο NGEU αντιπροσωπεύει μια πιθανή ριζική αλλαγή στις ευρωπαϊκές οικονομικές πολιτικές ή θα χρησιμοποιηθεί η κατάσταση έκτακτης ανάγκης για μια μετάβαση σε ένα χειρότερο μοντέλο κοινωνίας από το προ-Covid;

Όπως ήδη υποστήριξα, αυτές οι σοσιαλφιλελεύθερες νεοσυντηρητικές πολιτικές δεν θα βελτιώσουν τη θέση της εργασίας. Το NGEU είναι ένα εργαλείο για την αναδιάρθρωση των ευρωπαϊκών καπιταλισμών απέναντι στους ανταγωνιστές των ΗΠΑ και της Κίνας. Οι προτεραιότητές της ευνοούν συγκεκριμένα τομεακά συμφέροντα (που υπαγορεύονται κατά κύριο λόγο από τους κύριους ομίλους της ΕΕ) και ακολουθούν μια βιομηχανική στρατηγική που επιδιώκει να βελτιώσει τη θέση τους έναντι των ΗΠΑ και της Κίνας.

Το NGEU υπακούει στην οδηγία για τη δημιουργία «Ευρωπαίων πρωταθλητών» (δηλαδή μεγάλων ευρωπαϊκών πολυεθνικών ομίλων που μπορούν να αντιμετωπίσουν ανταγωνιστές από τις ΗΠΑ και την Κίνα). Επομένως, θα οδηγήσει στην αυξημένη συγκέντρωση και συγκεντροποίηση του κεφαλαίου (δηλαδή ολιγοπολιωποίηση και μονοπωλιοποίηση). Αυτό θα πλήξει σκληρά τους περιφερειακούς και μεσογειακούς καπιταλισμούς που χαρακτηρίζονται από ένα τεράστιο στρώμα μεσαίων επιχειρήσεων. Όσον αφορά την εργασία, δεν υπάρχει δέσμευση για αύξηση των μισθών. Αντίθετα, η προγραμματισμένη ανάκαμψη βασίζεται στη διατήρηση του κόστους των μισθών σε χαμηλά επίπεδα. Φυσικά, ο καπιταλισμός μπορεί να κάνει σχέδια, αλλά είναι επίσης γεμάτος αντιφάσεις. Έτσι, λόγω αυτής της βίαιης καπιταλιστικής αναδιάρθρωσης, εμφανίζεται σήμερα – τουλάχιστον όσον αφορά την εξειδικευμένη εργασία – έλλειψη προσφοράς εργασίας που οδηγεί σε αύξηση των μισθών σε αυτούς τους τομείς.

3. Για το μέλλον μετά την πανδημία, πιστεύετε ότι η Πράσινη Νέα Συμφωνία αποτελεί στρατηγική στήριξης; Τους τελευταίους μήνες έγιναν πολλές συζητήσεις στα συνδικάτα της Ιταλίας σχετικά με τη χρήση αυτού του είδους οικονομικών πολιτικών για τη δημιουργία καλών αμειβόμενων θέσεων εργασίας για τους αποφοίτους, για την προώθηση μιας κατάστασης πλήρους απασχόλησης που να συνδέεται με τις πολιτικές «εγγύηση εργασίας». Τι πιστεύετε γι’ αυτό;

Η Πράσινη Νέα Συμφωνία αποτελεί αναπόσπαστο μέρος αυτής της νεοσυντηρητικής σοσιαλφιλελεύθερης καπιταλιστικής αναδιάρθρωσης. Έχει προωθηθεί ως η Κεϋνσιανή Νέα Συμφωνία της εποχής μας. Και η μυωπική και μεταρρυθμιστική πλειοψηφία της Δυτικής «Αριστεράς» πήγε αμέσως πίσω της και ενήργησε ως ο καλύτερος διαφημιστής μάρκετινγκ του καπιταλισμού. Η Πράσινη Νέα Συμφωνία είναι σε μεγάλο βαθμό μια βιομηχανική στρατηγική κρυπτοπροστατευτισμού που στοχεύει στη στήριξη των δυτικών κεφαλαίων ενάντια στην πρόκληση της Κίνας και των αναδυόμενων αγορών.

Είναι πράσινη μόνο στο όνομα καθώς ταλαντεύεται μεταξύ (α) απόκρουσης των ανταγωνιστών (με χειρότερα πράσινα διαπιστευτήρια) και (β) του να μην υποστούν βλάβη τα κεκτημένα συμφέροντα των δυτικών κεφαλαίων (μέσω της επιβολής σκληρών πράσινων περιορισμών). Οι πρόσφατες διελκυνστίδες ισχύος όσον αφορά τις ρυθμίσεις για την ενέργεια και τη ναυτιλία αποτελούν παραδειγματικές περιπτώσεις.

Δεν προβλέπει αύξηση των μισθών. Αυτή είναι μια φαντασία της πλειοψηφίας της ρεφορμιστικής δυτικής «Αριστεράς». Αντιθέτως, λόγω της καπιταλιστικής αναδιάρθρωσης που συνεπάγεται, πολλές θέσεις εργασίας θα χαθούν. Στην Ελλάδα υπάρχει ένα τυπικό παράδειγμα με το απότομο τέλος των εργοστασίων ηλεκτρικής ενέργειας από λιγνίτη. Αυτό αύξησε το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας για την ελληνική οικονομία (που αυξάνει τους λογαριασμούς των καταναλωτών και αυξάνει την ενεργειακή φτώχεια) και καταστρέφει τις περιοχές με λιγνίτη (προκαλώντας αυξημένη ανεργία και φτώχεια). Φυσικά, από την άλλη πλευρά, ευνοεί συγκεκριμένα επιχειρηματικά συμφέροντα με τεράστια επιρροή στις ελληνικές κυβερνήσεις (συμπεριλαμβανόμενης και αυτής του ΣΥΡΙΖΑ).

Δεν υπάρχει πλήρης απασχόληση και αυξημένοι μισθοί στο παραμύθι της Πράσινης Νέας Συμφωνίας. Τα συνδικάτα που παίζουν αυτό το παιχνίδι είναι απλά πιόνια του κεφαλαίου. Εάν κάποιος ρίξει μια ματιά στην κυρίαρχη περιβαλλοντική βιβλιογραφία, θα ανακαλύψει ότι ένα από τα τυποποιημένα δόγματα της είναι ότι η ύπαρξη συνδικαλιστικών οργανώσεων είναι αντι-περιβαλλοντική, επειδή ευνοεί τους μισθούς έναντι των πράσινων πολιτικών. Το συμπέρασμα είναι ότι αυτά τα δύο είναι ανταγωνιστικά.

4. Η πανδημία κατέδειξε τα μειονεκτήματα των συστημάτων κοινωνικής πρόνοιας στην Ευρώπη λόγω των πολιτικών λιτότητας των τελευταίων δεκαετιών. Πιστεύετε ότι αυτή η εμπειρία μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη μεταρρύθμιση τους προς το καλύτερο; Ορισμένες κομμουνιστικές οργανώσεις έχουν προτείνει ένα καθολικό βασικό εισόδημα για την επίλυση των προβλημάτων που σχετίζονται με την έλλειψη εισοδήματος που δημιουργείται από την καραντίνα. Πιστεύετε ότι είναι μια βιώσιμη λύση και με την οποία να επιλυθεί το πρόβλημα της ανεργίας στην Ευρώπη ή μάλλον ότι αποτελεί παραίτηση για τα υψηλά ποσοστά ανεργίας στις χώρες μας;

Βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα υπάρχει αύξηση της χρηματοδότησης του τομέα της δημόσιας υγείας επειδή είναι ο μόνος που μπορεί να αντιμετωπίσει την πανδημία. Ωστόσο, οι πιο κερδοφόρες περιοχές (εμβόλια, φάρμακα κλπ.) έχουν κρατηθεί για τον ιδιωτικό τομέα και επιδοτούνται με δημόσιο χρήμα. Περιμένω ότι, μόλις ξεπερασθεί η πανδημία, θα αντιστραφεί τουλάχιστον μέρος της επέκτασης του τομέα της δημόσιας υγείας και θα αυξηθεί ξανά το μερίδιο του ιδιωτικού τομέα της υγείας.

Όσον αφορά το σύστημα πρόνοιας γενικά, ο σοσιαλφιλελευθερισμός δεν είναι καλύτερος από τον νεοφιλελευθερισμό. Ο σοσιαλφιλελευθερισμός θέλει επίσης να περιορίσει τα δημόσια έξοδα. ιδιαίτερα στις γηράσκουσες δυτικές οικονομίες. Ωστόσο, είναι πιο έξυπνος από τον νεοφιλελευθερισμό και κατανοεί ότι ο δημόσιος τομέας πρέπει να είναι η ραχοκοκαλιά του συστήματος και να φέρει το κύριο κόστος. Επίσης, απαιτείται αυστηρή ρύθμιση από το κράτος ή τους παρακρατικούς φορείς (όπως οι περίφημες ανεξάρτητες εποπτικές αρχές), διαφορετικά τα ιδιωτικά κεφάλαια θα προκαλέσουν καταστροφή.

Διαφωνώ απολύτως με την ιδέα του καθολικού βασικού εισοδήματος. Πρόκειται για μια νεοσυντηρητική πρόταση που ξεκίνησε αρχικά από τον M.Friedman. Θεωρείται από τους σοσιαλφιλελεύθερους και τους νεοφιλελεύθερους ως ένα δίχτυ ασφαλείας για την αποφυγή κοινωνικών αναταραχών και επαναστάσεων. Θα λειτουργήσει επίσης ως αντικίνητρο για αγώνες για αύξηση των μισθών. Θυμίζει στην πολιτική της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας «άρτος και θεάματα» προκειμένου να διατηρήθει υπό ελεγχο το ρωμαϊκό προλεταριάτο.

5. Η εργάσιμη ημέρα στην Ελλάδα παρατάθηκε πρόσφατα σε δέκα ώρες. Μπορείτε να μας εξηγήσετε ποιο σχέδιο αναδιάρθρωσης του ελληνικού καπιταλισμού βρίσκεται πίσω από αυτήν την πολιτική επιλογή;

Αυτό είναι αναπόσπαστο μέρος των νεοσυντηρητικών πολιτικών ευελιξίας της εργασίας (τις οποίες και πάλι η πλειονότητα της μυωπικής και ρεφορμιστικής Δυτικής «Αριστεράς» υποστήριξε και προέβαλλε. Θα επεκτείνει τον πραγματικό χρόνο εργασίας με συνέπεια την αύξηση της ανεργίας. Θα αυξήσει επίσης το ποσοστό της υπεραξίας (δηλαδή την εκμετάλλευση της εργασίας) καθώς ουσιαστικά καταργείται η υπερωρία (η οποία πληρωνόταν υψηλότερα) και ο επιπλέον χρόνος εργασίας δεν πληρώνεται αλλά ανταμείβεται με επιπλέον διακοπές (!!!). Το σχέδιο του ελληνικού καπιταλισμού είναι να συμπιέσει περαιτέρω το μισθολογικό κόστος.

6. Στην Ιταλία συζητάμε αυτές τις μέρες για το τέλος της απαγόρευσης απολύσεων. Τα συνδικάτα έχουν αντιταχθεί στην ιδέα ενός επιλεκτικού τέλους αυτού του μέτρου βάσει της κατάστασης κάθε επιμέρους τομέα, προτείνοντας μια μεταρρύθμιση των δικτύων κοινωνικής ασφάλειας. Υπάρχουν παρόμοιες συζητήσεις στην Ελλάδα;

Υπάρχει μια γενική κυβερνητική δήλωση ότι ο δημόσιος προϋπολογισμός εξαντλείται και ότι, όταν η πανδημία υποχωρήσει, αυτά τα μέτρα προστασίας της απασχόλησης θα αποσυρθούν. Στην Ελλάδα, οι εταιρείες που έλαβαν επιδοτήσεις και στήριξη κατά της πανδημίας είναι υοχρεωμένες να μην απολύσουν τους εργαζομένους τους. Από την άλλη πλευρά, οι εργαζόμενοί τους, που είχαν τεθεί σε αναστολή εργασίας (που αμοίβονται λιγότερο) πληρώθηκαν μόνο ένα κλάσμα του κανονικού μισθού τους. Σήμερα, πολλά επιχειρηματικά φερέφωνα (ιδιαίτερα από τον εξωνημένο τουριστικό τομέα) φωνασκούν ότι αυτά τα συστήματα προστασίας της απασχόλησης είναι καταστροφικά, καθώς οι εργαζόμενοι προτιμούν να λαμβάνουν αυτές τις επιδοτήσεις αντί να εργάζονται για πενιχρούς μισθούς σε άλλα μέρη από τον τόπο κατοικίας τους.

Υπάρχει μια άλλη επιπλοκή. Αυτά τα συστήματα απασχόλησης έχουν διευκολύνει στατιστικά κόλπα με το ποσοστό ανεργίας και έτσι το διατηρούν τεχνητά χαμηλό. Αυτό είναι απαραίτητο για τη δεξιά κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας καθώς προσπαθεί να υλοποιήσει ένα σχέδιο διπλών εκλογών πιθανότατα το φθινόπωρο (βασιζόμενη στην ελεεινή κατάσταση του ΣΥΡΙΖΑ). Η αυξημένη ανεργία δεν είναι καλή για αυτήν την εκλογική στρατηγική. Έτσι, η κυβέρνηση απομακρύνεται προς το παρόν από την κατάργηση αυτών των συστημάτων προστασίας της απασχόλησης. Αλλά στο τέλος, εκλογές ή καθόλου εκλογές, θα τα καταργήσει.

Οι επίσημες συνδικαλιστικές οργανώσεις (ΓΣΕΕ κλπ.) στην Ελλάδα είναι κατά βάσει ανδρείκελα της κυβέρνησης και του κεφαλαίου. Επομένως, δεν γίνονται σοβαρές συζητήσεις για αυτά τα θέματα και το κοινό δεν τους δίνει προσοχή, σε καμία περίπτωση.

7. Σε αυτή τη φάση της οικονομικής ανάκαμψης, οι Ιταλοί επιχειρηματίες επικρίνουν το βασικό εισόδημα των πολιτών (μια μορφή εργασίας που δεν λειτουργεί ακόμη). Οι νέοι προτιμούν να λαμβάνουν αυτό το εισόδημα παρά πολύ χαμηλούς μισθούς για πολλές ώρες εργασίας στον τομέα του τουρισμού ή της εστίασης. Αντί να αυξήσουν τους μισθούς, απαιτούν την ακύρωση του βασικού εισοδήματος των πολιτών. Αυτή η ιστορία κάνει ένα πρόβλημα έντονο: πολλοί εργαζόμενοι είναι φτωχοί αν και εργάζονται λόγω των πολύ χαμηλών μισθών. Κατά τη γνώμη μου, είναι ένα πρόβλημα που συνδέεται με το ιταλικό σύστημα παραγωγής που ειδικεύεται σε προϊόντα χαμηλής προστιθέμενης αξίας. Ως αποτέλεσμα, πολλές εταιρείες μπορούν να παραμείνουν στην αγορά είτε με δημόσια χρήματα είτε μειώνοντας τους μισθούς και ακυρώνοντας τα δικαιώματα των εργαζομένων.Αυτά τα προβλήματα θα επιδεινωθούν από τις συνέπειες της πανδημίας; Πώς πρέπει μια πολιτική δύναμη που υπερασπίζεται τους εργάτες να παρεμβαίνει σε αυτά τα προβλήματα;

Το έχω ήδη απαντήσει σε προηγούμενες ερωτήσεις. Επιτρέψτε μου να κωδικοποιήσω την άποψή μου. Οι πτωχεύσεις και οι απολύσεις θα αυξηθούν μετά την κατάργηση των συστημάτων προστασίας. Αυτή είναι η φυσική πορεία μιας καπιταλιστικής κρίσης. Οι αστικές κυβερνήσεις παρεμβαίνουν σε αυτόν τον κύκλο προσπαθώντας να ετεροχρονίσουν μέρος της επίπτωσης της κρίσης κυρίως πάνω σε ατομικά κεφάλαια αλλά επίσης και στην εργασία. Το κάνουν επειδή φοβούνται ότι εάν η κρίση λάβει χώρα χωρίς περιορισμούς, τότε το σύστημα θα αντιμετωπίσει οικονομική κατάρρευση και κοινωνική επανάσταση. Ωστόσο, μόλις ξεπεραστεί το αποκορύφωμα της κρίσης, τότε το κόστος αυτών των πολιτικών πρέπει να καταβληθεί. Δεν υπάρχει δωρεάν μεσημεριανό γεύμα στον καπιταλισμό και η ουσιαστικά Κεϋνσιανή Σύγχρονη Νομισματική Θεωρία (MMT) είναι εντελώς λάθος (για μια κριτική δείτε ηςhttps://thenextrecession.wordpress.com/2019/01/28/modern-monetary-theory-part-1-chartalism-and-marx/ ).

Το κομμουνιστικό κίνημα και η Αριστερά (που αξίζει το όνομά του) πρέπει να ακολουθήσουν την ταξική πολιτική ενάντια στον καπιταλισμό και ταυτόχρονα να πολεμήσουν, έτσι ώστε το βάρος της κρίσης να πληρώνεται από το κεφάλαιο και όχι από την εργασία.

Το σύστημα ανήκει στο κεφάλαιο και, ως εκ τούτου, είναι το κεφάλαιο (και όχι ο κόσμος της εργασίας) που πρέπει να πληρώσει για τη δίδυμη κρίση (υγείας και οικονομική).

Αλλά η Αριστερά και το Κομμουνιστικό κίνημα πρέπει να δουν καθαρά ποιος είναι ο πραγματικός αντίπαλος. Οι κλαυθμηρίζοντες αντι-νεοφιλελεύθεροι και οι εκκλήσεις για περισσότερη κρατική παρέμβαση δεν ανταγωνίζονται τις καπιταλιστικές πολιτικές. Υποστηρίζουν απλώς την αλλαγή των διαχειριστών του συστήματος. Ο νεοφιλελευθερισμός πέθανε και το αστικό κράτος – το οποίο δεν αποχώρησε ποτέ όσον αφορά τα κρίσιμα ζητήματα – έχει ήδη επιστρέψει. Όμως η σημερινή σοσιαλφιλελεύθερη Ορθοδοξία υπόσχεται απλώς στην εργατική τάξη ορισμένες ασπιρίνες ως θεραπεία για τους κοινωνικοοικονομικούς καρκίνους που δημιουργεί το σύστημα. Αυτός ο κρατικός παρεμβατισμός που επιστρέφει υποστηρίζει γενναιόδωρα το κεφάλαιο και επιδιώκει να μεταφέρει το βάρος στους εργαζόμενους. Και είναι οι κυρίαρχες νεο-κεϋνσιανές πολιτικές που αποτελούν το όχημα αυτής της αλλαγής σήμερα. Η Αριστερά και το Κομμουνιστικό κίνημα πρέπει να πολεμήσουν ενάντια σε κάθε μορφή καπιταλιστικής αναδιάρθρωσης, νεοφιλελεύθερης και σοσιαλφιλελεύθερης, και να προτείνει τον σοσιαλισμό ως τη μόνη αξιόπιστη εναλλακτική λύση.

Όσον αφορά τα μεταβατικά αιτήματα, οι κομμουνιστές και το εργατικό κίνημα πρέπει να αγωνιστούν για την απο-εμπορευματοποίηση των βασικών τομέων της οικονομικής δραστηριότητας και την παροχή των προϊόντων και των υπηρεσιών τους μέσω δημόσιων συστημάτων. Η περίπτωση του τομέα υγείας είναι σήμερα το τέλειο παράδειγμα. Η δημιουργία συστημάτων δημόσιας υγείας (με ισχυρή χρηματοδότηση και στελέχωση και χωρίς έμμεσες μορφές ιδιωτικοποίησης) είναι επείγουσα ανάγκη, ειδικά δεδομένης της συχνότητας των σύγχρονων μεγάλων επιδημιών. Η χρηματοδότηση αυτών των συστημάτων πρέπει να βασίζεται σε ισχυρά προοδευτικά φορολογικά συστήματα που να επιβαρύνουν το κεφάλαιο.

Επιπλέον, πρέπει να σταθούν σταθερά ενάντια στη «νέα κανονικότητα» που προσπαθεί να επιβάλει το κεφάλαιο. Η αποδυνάμωση της νομοθεσίας για την προστασία της εργασίας δεν πρέπει να γίνεται ανεκτή και η τελευταία πρέπει να ενισχυθεί περαιτέρω. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στην επιδιωκόμενη αλλαγή στις εργασιακές σχέσεις μέσω της τηλεργασίας και στις νέες μορφές ελέγχου και εντατικοποίησης της εργασίας που επιδιώκει να επιβάλει το κεφάλαιο.

Τελευταίο αλλά εξίσου σημαντικό. Η πανδημία του κοροναϊού και η επιβαλλόμενη «κοινωνική αποστασιοποίηση» έχουν περιορίσει σοβαρά τα πολιτικά και κοινωνικά δικαιώματα. Είναι ήδη προφανές ότι το σύστημα πειραματίζεται με αυτούς τους περιορισμούς τόσο για τη γενική εφαρμογή τους όσο και για νέες μορφές ιδεολογικής χειραγώγησης του λαού. Η Αριστερά και το Κομμουνιστικό κίνημα πρέπει να αποκρούσουν σταθερά αυτές τις προσπάθειες.

8. Μία μορφή εργασίας που εξαπλώθηκε γρήγορα λόγω της πανδημίας είναι η έξυπνη εργασία. Η διάδοσή της οδήγησε σε πολλές συζητήσεις σε συνδικάτα στην Ιταλία. Προσωπικά, συσχετίσαμε αυτή τη μορφή εργασίας με την εγχώρια βιομηχανία που αναλύθηκε από τον Μαρξ στο Κεφάλαιο 13 του Κεφαλαίου. Φαίνεται ότι το σύγχρονο εργασιακό τοπίο κινείται προς αυτό που ο Ricardo Antunes αποκαλεί «uberization» της εργασίας – ένα ασταμάτητο επιχειρηματικό modus operandi, το οποίο επιδιώκει κέρδος και την αύξηση της αξίας του κεφαλαίου μέσω μορφών επισφαλούς εργασίας που επεκτείνονται σε παγκόσμια κλίμακα. Επομένως, αυτή η «χρήση» της εργασίας, που προστέθηκε στα νομοθετικά κενά και τις πιθανές επιβλαβείς συνέπειές τους, ευνοεί την εμφάνιση μιας σειράς δυσκολιών που σχετίζονται με την απομακρυσμένη εργασία: εξατομίκευση καθηκόντων, κοινωνική απομόνωση, απώλεια συλλογικής δράσης,αυξημένο φορτίο εργασίας… με συνέπειες στη σωματική και ψυχική υγεία του εργαζομένου. Πιστεύετε ότι αυτή η μορφή εργασίας μπορεί ακόμα να επεκταθεί ή θα μειωθεί απότομα μόλις τελειώσει η πανδημία;

Το ανέφερα ήδη στις προηγούμενες ερωτήσεις.

Θα ήθελα να προσθέσω μερικά σημεία.

Στο πλαίσιο των πολιτικών αναδιάρθρωσής, το κεφάλαιο επιχειρεί και πάλι να δώσει σε υπεργολαβία πολλούς τύπους εργασίας που είναι επιδεκτικοί σε αυτό. Στο τρέχον κοινωνικοπολιτικό κλίμα, αυτή η υπεργολαβία μειώνει τα κόστη του κεφαλαίου και τα μεταθέτει επάνω σε επισφαλείς εργαζόμενους (καθιστώντας τους «επιχειρηματίες του εαυτού τους» και προσπαθώντας να τους ενσταλάξει αυτή η αντιδραστική ιδεολογία).

Ωστόσο, υπάρχουν αντιφάσεις σε αυτήν την πολιτική, καθώς το κεφάλαιο μπορεί να μειώνει τα κόστη του, αλλά χάνει την ικανότητά του να ελέγχει και να κατευθύνει αυτούς τους εργαζόμενους. Το εργοστασιακό σύστημα δημιουργήθηκε με τον καπιταλισμό γιατί μόνο μέσω αυτού θα μπορούσε πραγματικά να λειτουργήσει το διευθυντικό δικαίωμα του καπιταλιστή (και να προχωρήσει η πραγματική υπαγωγή της εργασίας στο κεφάλαιο) και έτσι επιτεύχθηκαν συνεχείς αυξήσεις στην παραγωγικότητα της εργασίας. Το «Uberization» ενέχει τον κίνδυνο απώλειας της ικανότητας του κεφαλαίου να διευθύνει και να ελέγχει αποτελεσματικά την εργασία. Προκειμένου να αποφευχθεί αυτή η πιθανή απώλεια, προστίθενται επιπλέον κόστη επίβλεψης και ελέγχου (κάμερες, εφαρμογές κλπ.). Ο τελικός ισολογισμός δεν είναι καθόλου σίγουρος. Το ίδιο ισχύει για τον ιδεολογικό του αντίκτυπο.

9. Η πανδημία έδειξε πόσο κεντρική είναι ακόμη η εργασία. Αρνήθηκε κατηγορηματικά όλες τις αναλύσεις στο τέλος του έργου που εμφανίστηκε τα τελευταία σαράντα χρόνια. Είναι αυτό περαιτέρω απόδειξη για την εγκυρότητα της εργασιακής θεωρίας της αξίας;

Η Εργασιακή Θεωρία της Αξίας του Μαρξ ισχύει σε κάθε περίπτωση. Η σημερινή δίδυμη κρίση, για άλλη μια φορά, επιβεβαιώνει την κεντρική θέση της εργασίας. Ωστόσο, το κεφάλαιο και τα φερέφωνά του έχουν, ακόμη και πριν από την κρίση, εξαγγείλει το τέλος της εργασίας μέσω της ανύπαρκτης 4ης  βιομηχανικής επανάστασης (για μια κριτική δες https://stavrosmavroudeas.wordpress.com/2019/07/17 / 4η-βιομηχανική-επανάσταση-μύθος-ή-πραγματικότητα / ). Η στροφή προς αυτοματισμό κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19 αύξησε αυτήν την ιδεολογική επίθεση. Εξάλλου, είναι πάντα η φαντασία του καπιταλισμού ένας κόσμος χωρίς την ενοχλητική παρουσία της εργασίας. Το πρόβλημα είναι, όπως δείχνει πολύ εύστοχα ο μαρξισμός, ότι εάν δεν υπάρχουν εργαζόμενοι τότε δεν υπάρχει κεφάλαιο.

INTERVIEW WITH STAVROS MAVROUDEAS ON THE PANDEMIC AND ITS CONSEQUENCES ON THE ECONOMY AND WORK – Bollettino Culturale

The italian website Bollettino Culturale hosted the following interview with Stavros Mavroudeas on the COVID-19 pandemic and its consequences on the economy and labour

1. How do you judge the management of the pandemic in the European Union?

I have argued elsewhere (https://stavrosmavroudeas.wordpress.com/2021/02/11/the-economic-and-political-consequences-of-the-covid-19-pandemic-ope-l-lecture/ , https://stavrosmavroudeas.wordpress.com/2021/02/04/the-economic-and-political-consequences-of-the-covid-19-pandemic-by-s-mavroudeas-international-critical-thought/ ) that the COVID-19 pandemic is a twin crisis. The economic crisis was already simmering (because capitalism failed to devalorise adequately capitals after the 2008 crisis) and the coronavirus triggered and aggravated this crisis.

EU’s response was similar to that of the US but with a marked difference in policy ‘firepower’. As after the 2008 crisis, US and the EU embarked on social-liberal policies (hence, non-neoliberal policies) dictated by the now dominant New Keynesian Macroeconomic Consensus. These policies involve typical Keynesian measures: expansive fiscal policy and accommodating monetary policy. They also involve an insult to neoliberalism: discreet industrial policy. However, and contrary to the myopic and reformist anti-neoliberal ‘Left’, these policies are neoconservative and not in favour of labour and the working class. They share with neoliberalism putting the burden on labour but they radically depart from neoliberalism by actively using the public sector to buttress capitalist profitability.

As I already said, EU followed this path. But the ‘ammunition’ used (that is fiscal and monetary expansion) is markedly lower than that employed by the US. This derives from two factors:

  • Germany (and the ‘prudent’ block around it) do not want to expand these packages very much as they carry the main burden for their financing.
  • The US has more policy room for maneuvers because of the dominant role of the dollar as the main world reserve currency

2. Do you think that the NGEU money represents a potential radical change in European economic policies or will the emergency be used for a transition to a worse model of society than the pre-Covid one?

As I already argued, these social-liberal neoconservative policies won’t ameliorate the position of labour. The NGEU is a tool for restructuring European capitalisms in the face of the US and China antagonisms. Its priorities favour specific sectoral interests (grossly dictated by the main EU conglomerates) and following an industrial strategy aspiring to enhance their position vis-à-vis their US and Chinese counterparts.

The NGEU obeys the directive of creating ‘European champions’ (that is big European multinational conglomerates capable of confronting US and Chinese competitors). Therefore, it will lead to the increased concentration and centralization of capital (that is oligopolisation and monopolization). This will hit hard peripheral and Mediterranean capitalisms that are characterized by a huge layer of mid-size enterprises. Regarding labour, there is no commitment to increase wages. On the contrary, the planned recovery is based on keeping wage costs low. Of course, capitalism may make plans, but it is also riddled with contradictions. Thus, because of this violent capitalist restructuring, there appears nowadays – at least regarding specialized labour – a lack of labour supply which results in increasing wages in these sectors.

3. For the post-pandemic future, do you think the Green New Deal is a strategy to support? In recent months there have been many discussions within the unions in Italy on the use of this type of economic policies to create well-paid jobs for graduates, to foster a situation of full employment to be associated with «job guarantee» policies. What do you think about it?

The Green New Deal is part and parcel of these neoconservative social-liberal capitalist restructuring. It has been promoted as the Keynesian New Deal of our times. And the myopic and reformist majority of the Western ‘Left’ immediately jumped upon it and acted as the best marketing advertisers of capitalism. The Green New Deal is to great extent a crypto-protectionist industrial strategy that aims to support Western capitals against the challenge from China and the emerging markets.

It is green only in name as it oscillates between (a) fending off competitors (with worse green credentials) and (b) not hurting the vested interests of Western capitals (by imposing to harsh green restrictions). Recent regulatory tugs-of-war regarding energy and shipping are exemplary cases.

It does not envisage increasing wages. This is a fantasy of the majority of the reformist Western ‘Left’. On the contrary, because of the capitalist restructuring that it entails, many gobs will be lost. In Greece there is a typical example with the abrupt ending of lignite electricity factories. This has increased the electrical energy costs for the Greek economy (which trickle down to consumers’ bills and increase energy poverty) and is devastating the regions with lignite (causing increased unemployment and poverty). Of course, on the other hand, it favours specific entrepreneurial interests with huge influence on Greek governments (SYRIZA included).

There is no full employment and increased wages in the fairytale of the Green New Deal. Trade unions that play this game are simply pawns of capital. If one has a look at mainstream environmental literature he will discover that one of its stylized facts is that the existence of trade-unions is anti-environmental because they favour wages over green policies. The conclusion is that these two are contradictory.

4. The pandemic has demonstrated the shortcomings of welfare in Europe due to the austerity policies of past decades. Do you think this experience can be used to reform welfare for the better? Some communist organizations have proposed a universal basic income to solve the problems related to the lack of income created by the lockdown. Do you think it is a viable solution and with which to solve the problem of unemployment in Europe or rather that it represents a resignation towards the high unemployment rates in our countries?

In the short-run and in the mid-run there is an increase in funding the public health sector because it is the only one capable of confronting the pandemic. However, the more profitable areas (vaccines, drugs etc.) have been kept for the private sector and subsidized with public money. I expect that, once the pandemic has ebbed, to reverse at least some of the expansion of the public health sector and reinvigorated the share of the private health sector.

Regarding the welfare system in general, social liberalism is no better than neoliberalism. Social liberalism wants also to curb public expenses; particularly in the aging Western economies. However, it is cleverer than neoliberalism and comprehends that the public sector has to be the backbone of the system and bear the main costs. Also, that strict regulation by the state or para-statal bodies (like the infamous independent supervisory authorities) is required or else private capitals will cause a havoc.

I totally disagree with the idea of the universal basic income. It is a neoconservative proposal mouthed initially by M.Friedman. It is being considered by social liberals and neoliberals alike as a low safety net to prevent social upheavals and revolutions. It will also work as a disincentive to struggles for increasing wages. It reminds Roman empire’s policy of ‘bread and circuses’ in order to keep the Roman proletariat subdued.

5. The working day in Greece was recently extended to ten hours. Can you explain to us what restructuring plan of Greek capitalism is behind this political choice?

This is part and parcel of the neoconservative labour flexibility policies (which again the majority of the myopic and reformist Western ‘Left’ espoused and touted). It will extend the actual working time at the expense of growing unemployment. It will increase also the rate of surplus-value (that is labour exploitation) as overtime is practically abolished (which was paid higher) and extra work-time is not paid but rewarded with additional vacations (!!!). Greek capitalism’s plan is to suppress further wage costs.

6. In Italy we are discussing in these days about the end of the ban on redundancies. The unions have opposed the idea of a selective end of this measure based on the situation of each individual sector, proposing a reform of the social safety nets. Are there similar discussions in Greece?

There is a general governmental declaration that the public budget is exhausted and that, once the pandemic has ebbed, these employment protection measures will be withdrawn. In Greece, firms that took subsidies and support against the pandemic where required not to fire their workers. On the other hand, their workers, once put in employment suspension (that is worked less) were paid only a fraction of their normal wage. Nowadays, many entrepreneurial mouthpieces (particularly from the disgracefully uninhibited tourist sector) tout that these employment protection schemes are disastrous as workers prefer to take these subsidies instead of working for meagre wages in other places from their residence.

There is another complication. These employment schemes have facilitated statistical tricks with the unemployment rate and thus kept it artificially low. This is necessary for the right-wing New Democracy government as it tries to engineer a double-election plan probably in autumn (banking upon SYRIZA’s dismal performance). Increased unemployment is not good for this electoral strategy. Thus, the government shies away for the time being from shedding these employment protection schemes. But in the end, elections or no elections, it will abolish them.

Official trade-unions (GSEE etc.) in Greece are mainly government’s and capital’s stooges. So no serious discussions on these issues takes place and the public does not pay, in any case, attention to them.

7. In this phase of economic recovery, Italian entrepreneurs are criticizing citizen’s basic income (a form of workfare still not functioning). Young people prefer to receive this income rather than very low wages for many hours of work in the tourism or catering sector. Instead of raising wages, they are demanding the cancellation of citizen’s basic income. This story makes a problem glaring: many workers are poor even though they work because of very low wages. In my opinion, it is a problem linked to the Italian production system specializing in low added value products. As a result, many companies can stay on the market either with public money or by lowering wages and canceling workers’ rights. Will these problems be exacerbated by the consequences of the pandemic? How should a political force that defends the workers intervene on these problems?

I have already replied to this in previous questions. Let me codify my view. Bankruptcies and redundancies will increase after the removal of the protection schemes. This is the natural course of a capitalist crisis. Bourgeois governments intervene in this cycle by trying to defer some of the brunt of the crisis mainly on individual capitals but also on labour. They do so because they fear that if the crisis takes place without restraints then the system will face economic collapse and social revolution. However, once the zenith of the crisis has been surpassed then the costs of these policies have to be paid. There is no free lunch in capitalism and the essentially Keynesian Modern Monetary Theory (MMT) is totally wrong (for a critique see https://thenextrecession.wordpress.com/2019/01/28/modern-monetary-theory-part-1-chartalism-and-marx/ ).

The Communist movement and the Left (that is worthy of its name) should pursue class politics against capitalism and at the same time fight so as the burden of the crisis is paid by capital and not labour.

The system belongs to capital and, hence, it is capital (and not labour) that must pay for its twin (health cum economic) crisis.

But the Left and the Communist movement must see clearly who the real adversary is. The lachrymose anti-neoliberalists and the pleas for more state interventionism do not challenge the capitalist policies. They simply support the change of the system’s administrators. Neoliberalism has died and the bourgeois state – which has never left on crucial issues – has already returned. But today’s social-liberal Orthodoxy simply promises to the working class some aspirins as cure for the socio-economic cancers that the system creates. It is this returning state interventionism that generously supports capital and seeks to pass the burden on workers. And it is the dominant neo-Keynesian policies that are the vehicle of this change today. The Left and the Communist movement must fight against all forms of capitalist restructuring; neoliberal and social liberal and propose socialism as the only credible alternative.

In terms of transitional demands, communists and the labour movement must strive for the de-commodification of key areas of economic activity and the provision of their products and services through public systems. The case of health case is today the perfect case in point. The establishment of public health systems (with strong funding and staffing and without indirect forms of privatization) is an urgent need; especially given the frequency of contemporary major epidemics. The financing of these schemes must be based on robust progressive taxation systems hitting capital.

Additionally, they must stand firmly against the ‘new normality’ that capital is trying to impose. The weakening of labour protection laws must not be tolerated and the latter must be further strengthened. Particular attention must be paid to the intended change in employment relations through telework and the new forms of control and intensification of work that the capital seeks to impose.

Last but not least. The coronavirus pandemic and the imposed ‘social distancing’ have severely restricted political and social rights. It is already evident that the system is experimenting with these limitations both for their general application and for new forms of ideological manipulation of the people. The Left and the Communist movement must firmly repulse these efforts.

8. One form of work that has spread rapidly due to the pandemic is smartworking. Its spread has led to many discussions in trade unions in Italy. Personally, I associated this form of work with domestic industry analyzed by Marx in Chapter 13 of Capital. It seems that the contemporary labor landscape is moving towards what Ricardo Antunes calls the «uberization» of work – an unstoppable entrepreneurial modus operandi, which seeks profit and the increase in the value of capital through forms of precarious labor expanding on a global scale. Therefore, this «uberization» of work, added to the legislative gaps and their possible harmful consequences, favors the emergence of a series of difficulties related to remote work: individualization of tasks, social isolation, loss of collective action, increased load of work … with consequences on the physical and mental health of the worker. Do you think this form of work can still expand or will it decline sharply as soon as the pandemic is over?

I have already referred to this in the previous questions.

I would like to add a few points.

As part of its restructuring policies capital attempts again to subcontract several jobs that are amenable to this. In the current socio-political climate, this subcontracting minimizes capital’s costs and shift them to precarious workers (branding them ‘entrepreneurs of themselves’ and trying to instill to them this reactionary ideology).

However, there are contradictions in this policy as capital may minimize its costs but it loses its ability to control and direct these workers. The factory system was created with capitalism because only through this the managerial prerogative of the capitalist could be really established (real subsumption of labour by capital) and continuous increases in labour productivity achieved. ‘Uberization’ poses the danger of losing capital’s ability to efficiently direct and control labour. In order to avoid this possible loss, additional costs of supervision and control (cameras, applications etc.) are incurred. The ultimate balance is far from sure. The same holds for its ideological impact.

9. The pandemic has shown how central work still is. It blatantly denied all the analyzes on the end of the work that emerged in the last forty years. Is this further evidence for the validity of Marx’s labor theory of value?

Marx’s Labour Theory of Value holds in any case. Today’s twin crisis, once again, verifies the centrality of labour. However, capital and its mouthpieces have, even before the crisis, touted the end of labour through the marketing of the non-existent 4th industrial revolution (for a critique see https://stavrosmavroudeas.wordpress.com/2019/07/17/4th-industrial-revolution-myth-or-reality/ ). The turn towards automation during the COVID-19 pandemic has increased this ideological attack. After all, it is always capitalism’s fantasy a world without the annoying presence of labour. The problem is, as Marxism very appositely shows, that if there are no workers then there is no capital.

«Η Πολιτική Οικονομία του covid-19 & οι επιπτώσεις της πανδημίας σε επιλεγμένες ευρωπαϊκές χώρες» – Στ.Μαυρουδέας & Χρ.Παρασκευοπούλου

Κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις ΤΟΠΟΣ ο συλλογικός τόμος «Πανδημία COVID-19 και οι σύγχρονες απειλές στη δημόσια υγεία» που επιμελήθηκαν επιστημονικά οι Ηλίας Κονδύλης, αναπληρωτής καθηγητής Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας – Πολιτικής της Υγείας στο Τμήμα Ιατρικής του ΑΠΘ, και Αλέξης Μπένος, ομότιμος καθηγητής Υγιεινής – Κοινωνικής Ιατρικής στο ΑΠΘ.

Στον συλλογικό τόμο εμπεριέχεται κεφάλαιο με τίτλο «Η Πολιτική Οικονομία του covid-19 & οι επιπτώσεις της πανδημίας σε επιλεγμένες ευρωπαϊκές χώρες» από τους Στ.Μαυρουδέα & Χρ.Παρασκευοπούλου.

Τα θέματα που διαπραγματεύεται το κεφάλαιο αυτό είναι τα ακόλουθα.

Η πανδημία covid-19 συμβαδίζει με μία απότομη και βαθιά οικονομική κρίση. Πρόκειται για κανονική οικονομική κρίση – και όχι για απλή ύφεση όπως διατείνονται τα Κυρίαρχα Οικονομικά, καθώς τόσο το ποσοτικό βάθος της (διψήφια ετήσια μείωση του ΑΕΠ, μεγάλη απαξίωση κεφαλαίου, αύξηση της ανεργίας κλπ.) όσο και οι ποιοτικές πλευρές της (αλλαγές στην διαδικασία εργασίας, στις διεθνείς αλυσίδες αξίας, στους κοινωνικο-πολιτικούς συσχετισμούς κλπ.) το αποδεικνύουν. Εύστοχα η Μαρξιστική Πολιτική Οικονομία τη χαρακτηρίζει ως μία διπλή κρίση: υγειονομική και οικονομική.

Ένα πρώτο ερώτημα είναι η σειρά αιτιότητας μεταξύ των δύο πλευρών αυτής της διπλής κρίσης. Τα σημερινά Κυρίαρχα Οικονομικά – αλλά και τα Ετερόδοξα Οικονομικά υποστηρίζουν ότι η υγειονομική κρίση αποτελεί ένα αναπάντεχο γεγονός (μαύρος κύκνος) που διατάραξε εξωγενώς την οικονομία. Συνεπώς, υποστηρίζουν ότι η υγειονομική κρίση προκαλεί την οικονομική.. Αντιθέτως και πολύ πιο ρεαλιστικά, η Μαρξιστική Πολιτική Οικονομία δείχνει ότι η σημερινή πανδημία αποτελεί την αφορμή για την έκρηξη προϋπαρχόντων προβλημάτων της καπιταλιστικής συσσώρευσης. Συνοπτικά, η προκληθείσα από την πτωτική τάση του ποσοστού κέρδους κρίση του 2008 δεν επιλύθηκε ουσιαστικά καθώς το αστικό σύστημα απέτρεψε – με τη χρήση τόσο επεκτατικής δημοσιονομικής πολιτικής όσο και ανορθόδοξης νομισματικής πολιτικής (ποσοτική χαλάρωση) – την αναγκαία απαξίωση κεφαλαίου (απαιτούμενες μαζικές χρεωκοπίες). Έτσι, μετά την κρίση του 2008 το καπιταλιστικό σύστημα πέρασε νέες επαναλαμβανόμενες υφέσεις και συνολικά η συσσώρευση κεφαλαίου παρέμεινε σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα. Ήδη, πριν την εκδήλωση της πανδημίας βασικοί πρόδρομοι δείκτες (ιδιαίτερα αυτοί που αναφέρονται στον βιομηχανικό τομέα) έδειχναν σημεία ισχυρής κάμψης. Μάλιστα από τον Φεβρουάριο του 2020 διαπιστώνεται ότι η αμερικανική οικονομία έμπαινε σε ύφεση.

Ένα δεύτερο ερώτημα είναι εάν η υγειονομική κρίση είναι ανεξάρτητη από το κοινωνικο-οικονομικό σύστημα. Δηλαδή εάν όντως αποτελεί εξωγενή παράγοντα. Και πάλι τα Κυρίαρχα Οικονομικά υποστηρίζουν τη θέση αυτή. Αντιθέτως, όπως θα δειχθεί στην επόμενη ενότητα, το καπιταλιστικό σύστημα είναι σήμερα πιο επιρρεπές στην πρόκληση υγειονομικών κρίσεων με τη μορφή «αναδυόμενων επιδημιών», που με τη σειρά τους επιδρούν καταλυτικά στην οικονομία. Ένα τρίτο ερώτημα, που θα εξεταστεί είναι η οικονομική επίπτωση αυτής της διπλής κρίσης. Και στο σημείο αυτό αρχικά τουλάχιστον τα Κυρίαρχα Οικονομικά υποστήριξαν ότι θα υπάρξει μία γρήγορη και ισχυρή ανάκαμψη που θα αναπληρώσει τις απώλειες της κρίσης (V-shaped recovery). Πολύ σύντομα όμως, αναγκάστηκαν να αναθεωρήσουν αυτές τις αισιόδοξες προβλέψεις. Η Μαρξιστική Πολιτική Οικονομία υποστήριξε ότι η όποια ανάκαμψη υπάρξει θα είναι ασθενική ενώ ακόμη και η πιθανότητα της τελμάτωσης (L-shaped recovery) δεν αποκλείεται. Στις μεθεπόμενες ενότητες παρουσιάζεται ένα δείγμα έξι επιλεγμένων ευρωπαϊκών οικονομιών (Ελλάδα, Γερμανία, Ισπανία, Ιταλία, Πορτογαλία και Γαλλία) και δείχνονται τόσο οι βαθιές επιπτώσεις της κρίσης όσο και οι αρνητικές προοπτικές για το μέλλον. Ιδιαίτερα, διαψεύδονται οι κυβερνητικές εκτιμήσεις για μονοψήφια ύφεση στην Ελλάδα για το 2020 και υποστηρίζεται ότι αυτή θα ξεπεράσει αισθητά το 10%.

Στον συλλογικό τόμο συμμετέχουν με κείμενα τους οι Valentina Gallo, Howard Waitzkin, Απόστολος Βεΐζης, Δημήτρης Κιβωτίδης, Ηλίας Κονδύλης, Χρήστος Λάσκος, Σταύρος Μαυρουδέας, Αλέξης Μπένος, Δημήτρης Παπαμιχαήλ, Χριστίνα Παρασκευοπούλου, Μαρία Πετμεζίδου, Φίλιππος Ταραντίλης.

Στόχος της έκδοσης είναι, έναν χρόνο μετά την εμφάνιση της πανδημίας, να αποτελέσει μια πρώτη προσπάθεια αποτίμησης αυτής της σύγχρονης παγκόσμιας περιπέτειας. Η κριτική ανάλυση των αιτίων της πανδημίας, η επιδημιολογική αποτίμηση της εξέλιξής της, η περιγραφή της αντιμετώπισής της ως πρωταρχικού κινδύνου της δημόσιας υγείας, η πολιτική ελέγχου της διασποράς του ιού, η διαχείριση της νοσηρότητας και της περίθαλψης των κρουσμάτων και γενικά η πολιτική υγείας για την αντιμετώπισή της αποτελούν σημαντικά πεδία της έρευνας.

‘The Economic and Political Consequences of the COVID-19 Pandemic’ by S.Mavroudeas – INTERNATIONAL CRITICAL THOUGHT

In the recent issue of INTERNATIONAL CRITICAL THOUGHT it is included an article authored by me and titled ‘The economic and political consequences of the COVID-19 pandemic’.

It can be assesed, downloaded (and even listened to through the LISTEN button) via the following link:

https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/21598282.2020.1866235

Research Article

The Economic and Political Consequences of the COVID-19 Pandemic

Stavros Mavroudeas Received 11 Jun 2020, Accepted 28 Jul 2020, Published online: 03 Feb 2021

ABSTRACT

The COVID-19 epidemic has triggered a twin (health and economic crisis). The first is caused by the “metabolic rift” (capitalism’s uncontrollable and insatiable commodification of nature) that leads to the modern “emerging epidemics” of zoonoses. The economic crisis was already simmering but lockdowns triggered and aggravated its eruption. Furthermore, it argues that socialism is better equipped to confront health crises due to its superior state economic capacity, better co-ordination mechanisms and focus on the well-being of the labouring classes’ majority of society. Additionally, this commentary explains that this twin crisis will aggravate the current state of intra-imperialist conflicts and will intensify the process of “de-globalisation.” Confronting this situation the Left and the Communist movement should not become subservient to intra-bourgeois conflicts (as anti-neoliberalism argues) but pursue class politics against capitalism and at the same time fight so as the burden of the crisis is paid by capital and not labour.

Additional links:

https://www.academia.edu/45049218/The_Economic_and_Political_Consequences_of_the_COVID_19_Pandemic

https://www.researchgate.net/publication/349029121_The_Economic_and_Political_Consequences_of_the_COVID-19_Pandemic

Interview on the Greek economy – Press TV News 5-7-2020

 

Today I offered my opinion on the state of the Greek economy in a comment for the News programme of PRESS TV (5-7-2020).

The video of the interview follows together with its transcript.

Η ελληνική μετάφραση του κειμένου ακολουθεί.

 

https://urmedium.com/c/presstv/24265

 

The Greek economy is a failed economy.Since its accession to the EU it has been de-industrialised and became a service economy, heavily dependent upon tourism.

The 2008 global crisis and the subsequent 2010 eurozone crisis shattered this weak economy. The imposed EU-IMF austerity programmes weakened it further, instead of rectifying it.

This failed economy showed already signs of a slowdown in the end of 2019. The coronavirus epidemic aggravated this situation and triggered a severe crisis. Epidemics and the subsequent economic and social lockdowns hit asymmetrically hardly service economies. The Greek data verify this dismal aspect: -16% of GDP during the first quarter of 2020, that is without April and May when the lockdown was in full force.

The prospects of the Greek economy are equally dismal. The right-wing Greek government says that it expects in the worst scenario a -9.7% contraction of GDP. This is pure hypocrisy. The contraction will be much higher than 10% but the government tries to massage the numbers in order to avoid the politically damaging two-digit number.

Equally hypocritical is the scenario of a quick (V-shaped in economic jargon) recovery in 2021. Service economies do not have the agility to stage such recoveries. So, the Greek economy will need much more time in order to recover the damage of the coronavirus crisis.

In front of the coronavirus crisis, the EU was obliged to relax its austerity rules. Thus, Greece does not face the conditionality of a 3.5% primary fiscal surplus. It also expects some aid from the EU emergency program. However, this will be less than aspired, it will carry austerity conditionalities and will trickle down to the Greek economy only in 2021; that is too late.

The Greek right-wing government tries to hide this bleak picture from the public; like its predecessor, the SYRIZA centre-left government. It will fail like its predecessor. The Greek economy and society are entering a new period of pain and social upheaval.

 

Η ελληνική οικονομία είναι μια αποτυχημένη οικονομία

Από την ένταξή της στην ΕΕ, αποβιομηχανοποιήθηκε και έγινε οικονομία υπηρεσιών, εξαρτώμενη σε μεγάλο βαθμό από τον τουρισμό.

Η παγκόσμια κρίση του 2008 και η επακόλουθη κρίση της ευρωζώνης του 2010 κατέστρεψαν αυτήν την αδύναμη οικονομία.

Τα επιβληθέντα προγράμματα λιτότητας των ΕΕ-ΔΝΤ την εξασθένισαν περαιτέρω, αντί να επιδιορθώσουν τα προβλήματα της.

Αυτή η αποτυχημένη οικονομία έδειξε ήδη σημάδια επιβράδυνσης στα τέλη του 2019. Η επιδημία κοραναϊού επιδείνωσε αυτήν την κατάσταση και πυροδότησε μια σοβαρή κρίση. Οι επιδημίες και τα συνακόλουθα κλεισίματα οικονομικών και κοινωνικών δραστηριοτήτων έπληξαν ασύμμετρα τις οικονομίες που βασίζονται στις υπηρεσίες. Τα ελληνικά στοιχεία επιβεβαιώνουν αυτή τη θλιβερή πτυχή: -16% του ΑΕΠ κατά το πρώτο τρίμηνο του 2020, δηλαδή χωρίς τον Απρίλιο και τον Μάιο όταν το κλείσιμο δραστηριοτήτων ήταν σε πλήρη ισχύ.

Οι προοπτικές είναι εξίσου δυσοίωνες. Η δεξιά ελληνική κυβέρνηση λέει ότι αναμένει, στο χειρότερο σενάριο, συρρίκνωση του ΑΕΠ κατά -9,7%. Αυτή είναι καθαρή υποκρισία. Η συρρίκνωση θα είναι πολύ υψηλότερη από το 10%, αλλά η κυβέρνηση προσπαθεί να κάνει μασάζ στους αριθμούς για να αποφύγει τον πολιτικά ζημιογόνο διψήφιο αριθμό.

Εξίσου υποκριτικό είναι το σενάριο μιας γρήγορης ανάκαμψης (σε σχήμα V σε οικονομική ορολογία) το 2021. Οι οικονομίες υπηρεσιών δεν έχουν την ευελιξία να προβούν σε τέτοιες ανακάμψεις. Έτσι, η ελληνική οικονομία θα χρειαστεί πολύ περισσότερο χρόνο για να αποκαταστήσει την ζημιά της κρίσης του κοροναϊού.

Μπροστά στην κρίση του κοροναϊού, η ΕΕ ήταν υποχρεωμένη να χαλαρώσει τους κανόνες λιτότητας. Έτσι, η Ελλάδα δεν αντιμετωπίζει την απαίτηση επίτευξης ενός πρωτογενούς δημοσιονομικού πλεονάσματος 3,5%. Αναμένει επίσης κάποια βοήθεια από το πρόγραμμα έκτακτης ανάγκης της ΕΕ. Ωστόσο, αυτή θα είναι μικρότερη από την αναμενόμενη, θα έχει όρους λιτότητας και θα εκταμιευθεί από το 2021 δηλαδή πολύ αργά.

Η κυβέρνηση της ΝΔ προσπαθεί να κρύψει αυτή τη ζοφερή εικόνα από το κοινό, όπως ο προκάτοχός της, η κεντροαριστερή κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ. Θα αποτύχει όπως ο προκάτοχός της. Η ελληνική οικονομία και κοινωνία μπαίνει σε μια νέα περίοδο πόνου και κοινωνικής αναταραχής.

 

The political economy of the COVID – Michael Roberts talks to Prof. Stavros Mavroudeas

Michael Roberts has been publishing a series of very interesting videos in his YouTube channel.

I participated in one of them and gave a talk on ‘The Political Economy of COVID-19″.

Below are (a) the links for the video of the talk and (b) the powerpoint of my talk

 

https://www.scribd.com/document/466531494/The-Political-Economy-of-the-Covid-19-Pandemic-Roberts-Video

https://www.researchgate.net/publication/342360301_The_political_economy_of_the_covid-19_pandemic_-_Roberts_video

https://www.academia.edu/43405916/The_political_economy_of_the_covid-19_pandemic

The impact of Covid-19, Interview with Stavros Mavroudeas – CASS (Chinese Academy of Social Sciences)

 

Following is an interview for a course conducted by the Chinese Academy of Social Sciences (CASS). It will appear in a chinese publication.

The impact of Covid-19

Prof. Yu Haiqing, CASS

 

Interview with Stavros Mavroudeas (Professor of Political Economy, Panteion University, Athens, Greece)

 

  1. It is said that the COVID-19 epidemic is the most prominent systemic risk test in the field of public health that the world has faced since the Second World War, highlighting the contrast between the capitalist countries and Socialist China in the state capability (in Fukuyama’s words). What do you think of this contrast? What advantages and disadvantages do you think the two systems has in dealing with dangerous accidents breaking out suddenly?

 

The COVID-19 epidemic, and more generally the new ‘emerging epidemics’ that appeared after 1975, bring forth again the need to contrast the ability of capitalism compared to socialism in confronting such public health crises.

The COVID-19 epidemic caused a health crisis for the whole world. At the same time, the global economy was entering a recessionary path that is now characterized as economic crisis. Thus, the COVID-19 epidemic is related to a twin crisis: health and economic. This is recognized by all sides of the spectrum of economic thought (Orthodox, Heterodox and Marxist). Of course, there is a major difference on the causality between the health and the economic crisis. Orthodox and Heterodox views maintain that it is the health crisis that caused the economic crisis; implying that in the absence of the former the latter would not have occurred. Marxist views, on the other hand, argue that the advanced capitalist economies were already entering a recessionary path leading to an economic crisis (Mavroudeas (2020a), Roberts (2020)). The COVID-19 epidemic acted as a trigger that accelerated and aggravated the trend towards the crisis. Several recent reports on the state of different economies give support to the Marxist argument. For example, the recent report by the US NBER (https://www.nber.org/cycles/june2020.html ) declared that the US economy was entering recession in February 2020, before the hit by the COVID-19 epidemic. Similarly, many other reports from other countries – especially for the manufacturing sector (e.g. Germany) but also for the whole economy – point out to the same direction. Hence, Marxism is correct in pointing out that the capitalist economies were already heading towards an economic crisis and that the health crisis brought forward and worsened this tendency.

A health crisis of the type f the COVID-19 epidemic has serious economic repercussions of its own. In order to confront epidemic diseases, it is necessary to suspend social and economic activities (lockdowns, restrictions of factory and other productive activities etc.). These lockdowns are especially necessary when there are no medical tools immediately available (vaccines, medicines etc.) to cure the disease. This restriction of social and economic activities helps to constrain the expansion of the epidemic and gives time to the health system to gather resources for confronting the health crisis. At the same time, this restriction of economic activities depresses the economy. If this happens in times when the economy is already trending towards recession, then the lockdowns accelerate this trend.

This situation poses a critical dilemma for policymakers. When facing a twin crisis (health and economic) and the policy measures required to confront the one crisis aggravate the other, then policymakers must decide to which crisis they will give priority. In Gourinchas’ (2020) pertinent description, ‘policy measures flattening the health crisis curve steepen the economic crisis curve’.

There are fundamental differences on how confronts such a dilemma the capitalist and the socialist economy.

The capitalist economy is based on the private sector and the public sector operates as a support of the former. The private sector works for profit; thus, it engages into activities procuring profits and abstains and/or withdraws from non-profitable activities. Furthermore, the capitalist economy in order to surpass health and economic crises needs to mobilise primarily the private sector (as this is the dominant sector of the economy). This requires using the public sector in order to subsidise the private sector by giving to the latter sufficiently profitable incentives. This is an indirect mechanism that (a) it is not sure that it can work and (b) it wastes time in taking place. Thus, policy measures are slow and fuzzy in a capitalist economy.

On the contrary, the socialist economy operates on the basis of economic planning and its dominant sector is the public sector. Thus, it can have non-surplus producing activities and even loss-making activities if this is decided by social planning. Non-surplus producing activities are viable as socialist enterprises do not operate on the basis of profit-making. Loss-making activities are also viable since they are designated as such by social planning and are structurally subsidized by the other economic activities. Additionally, when faced with an urgent contingency, it can mobilise resources on time and in sufficient numbers as this is a direct mechanism operated by the planning authority. Hence, it is certain that (a) it will take place and (b) be punctual.

For these reasons the socialist economy is better equipped to face contingencies like a health crisis. The capitalist economy can withstand a shorter economic lockdown compared to the socialist economy or even state capitalism. As D.Trump put it for the US economy, ‘it is not built to be shut down’. The fundamental reason is that capitalist enterprises operate for profit; or else they have no reason to exist. Consequently, they cannot operate at a cost of production level and moreover with losses. Unless someone else subsidises them to keep operating, they are going to close. On the contrary, a socialist economy can survive without achieving surplus (profits) by simply covering production costs. For the same reasons it can survive longer even with economic losses. Also, the socialist state can bear much greater burdens than its counterpart in capitalism as the former has much greater economic size and power.

From the previous point follows that socio-economic systems based on a public health sector are better able to cope with the epidemic problem. By analogy, capitalist economies that have a large and efficient public health system face the problem better than those that have a weak public health system and rely mainly on the private health sector (e.g. the US).

 

  1. What kind of impact will the outbreak of this epidemic have on the world configuration?

The COVID-19 epidemic has a profound impact on the world configuration. The world system was already in upheaval before the epidemic. The 2008-9 global capitalist crisis has ended the era of the so-called ‘globalisation’ and ushered a period of increased imperialist rivalries. After the collapse of the Eastern bloc, the main Western imperialist powers inaugurated the ‘globalisation’; that is an era of increased internationalization of capital (for a more detailed analysis see Mavroudeas (2019)). The preachers of ‘globalisation’ argued that it was a completely new era, unforeseen before and that this radical change is here to stay forever. Moreover, they argued that it signified the end of national economies and of national conflicts and wars and the spread of (western) democracy all over the world. Within Marxism, the ‘globalisation’ supporters even declared the end of imperialism. None of these ‘stylised facts’ stand up to empirical scrutiny. First, a similar era of increased internationalization of capital existed at least during the 19th century. And this era collapsed after the first global capitalist crisis of 1873-5 and was replaced by a period of increased ‘nationalisation’ (that is return to the national centres) and economic and military conflicts. Second, national economies (and their policies) never ceased to matter. All the main Western imperialist powers conducted their ‘globalisationist’ policies on the basis of their specific national interests and whenever was required the heavy hand of the national state was applied without scruples. In a nutshell, ‘globalisation’ really meant the weakening of most less developed economies and their opening to their exploitation by the main Western imperialist powers. This internationalisation of capital functioned as a typical counter-acting factor to the falling profitability of the more developed capitalist economies; thus, supporting their profitability and their capital accumulation at the expense of less developed economies.

This era run smoothly for the Western imperialist powers till the beginning of the 21st century. However, soon the fundamental contradictions of capitalism resurfaced as the internationalization of capital’s counteracting ability was exhausted. This was exemplified by the weakening of the main Western imperialist super-power, the US. The US economy, despite the benefits of the ‘globalisation’ policies, started to stagger. Similar trajectories emerged in all other major Western imperialist powers and Japan. The eruption of the 2008-9 global capitalist crisis signified the end of the ‘globalisation’, the return to overtly and explicitly national policies and the aggravation of intra-imperialist rivalries. The US Trump administration is the blatant declaration of this process; which however had begun implicitly before.

The COVID-19 epidemic intensifies the ‘de-globalisation’ process. It has become an ideological, political and economic battleground for US’ attempt to bring the People’s Republic of China to its knees. But, more fundamentally it intensifies the dismantling of the ‘globalisation’s’ international value chains; that it the internationalised structures of production and exchange that were constructed during the ‘globalisation’ era. International productive and commercial chains are disrupted due to the lockdowns and the prohibition of movement of people and products from country to country. This leads to a rearrangement of international economic relations along new alliances and on the basis of more overtly national policies. This tendency had begun before the COVID-19 epidemic (see, for example, the BREXIT) but the latter strengthens it further.

 

  1. From the point of this epidemic, how do we discern the future development of world socialism? what kind of impact and changes will come out ahead? How should we respond to them?

For the Communist Left and the working-class’ movement, the period marked by the COVID-19 epidemic poses serious challenges. The capitalist world is in deep problems, but the alternative of socialism is not obvious as it is still suffering from the 1989 collapse of the Eastern bloc. Moreover, the majority of the Western Left has been lost in cultural wars and political-correctness, neglected class politics and become a fellow-traveler of bourgeois reformism. The latter is trying to make a come-back in the form of anti-neoliberalism; after its total discredit when it wholeheartedly capitulated to neo-conservative policies in the 1990s. However, this new anti-neoliberalism is simply a façade behind which new conservative policies are being hidden.

First, it is nowadays clear that Neoliberalism has failed miserably. In economic policy, the notion that the market is self-equilibrating and the state should withdraw from the economy has succeeded in increasing the degree of labour exploitation (that is, the rate of surplus value in Marxist terms) but it has failed to cope with the over-accumulation of capital. Thus, the profit rate has not recovered sufficiently. Additionally, its dogmatic view that economic crises are exogenous makes Neoliberalism particularly incapable of formulating economic policies for overcoming crises. By analogy, regarding the health sector, its attempt to privatize public health systems (either directly or indirectly by fragmenting them and creating competition between their segments and by reinforcing public-private partnerships) has seriously damaged them.

The obvious failure of Neoliberalism in the wake of the 2008 global economic crisis marked its substitution by the social-liberal New Macroeconomic Consensus. This is a blend of mild neoliberalism with New Keynesianism. More formally, it is an approach that is Keynesian in the short-run and New Classical in the long-run. The current crisis makes this succession even more evident. Since the first signs of the coming crisis governments not only adopted lax monetary policies but also expansive fiscal policies. In the case of the EU, the coronavirus epidemic led to the disengagement of public spending and deficits from the constraints of the Stability and Growth Pact. Even more striking is the relaxation of restrictions on the countries of the eurozone that are bound by austeriterian economic adjustment programs (e.g. Greece).

Indeed, as the long-run use of monetary policy has led to its exhaustion, the center of gravity of economic policy shifts to fiscal policy as extensive fiscal support packages are announced. Moreover, something unthinkable in the neoliberal times is happening: official voices contemplate the nationalization of strategic sectors of the economy (e.g. Alitalia in Italy).

Additionally, industrial policy is returning explicitly, and in a very active and discreet manner. Indicatively, in the context of the epidemic crisis large sums of money are directed to the health sector; and corresponding vertical industrial policy is not only praised but practically implemented. It should be noted that while Neoliberalism abhors industrial policy in general, its successor (the New Macroeconomic Consensus), at least initially preferred only horizontal industrial policies. Now its pendulum is moving towards vertical industrial policies.

Secondly, there are increasing signs of the forthcoming failure of the New Macroeconomic Consensus as well. The policies it promoted – with the return of a bashful state interventionism and the systematic anti-cyclical use of all state policies – may have averted the catastrophe on the eve of the 2008 global crisis but it failed to rectify the very deep contradictions and problems of the capitalist economy. These problems are already evident in the inability of its economic policies to avert the economic crisis that is being triggered by the coronary epidemic.

The Communist Left and the working-class’ movement should not be the fellow-travelers of the new anti-neoliberal bourgeois orthodoxy. Instead, they should reassert the advantages of socialism over capitalism. They must use this crisis to explain that it is capitalism that creates crises, misery and more frequent pandemics and that replacing it with a planned and democratically run economy would alleviate the living standards of the labouring majority of modern societies.

Apart from this strategic goal, the forces of the Communist Left and the workers’ movement must demand that the burden of the twin crises should be paid by capital. Also, the public health system and in general the public welfare system – that again proved to be the only one able to cope with the epidemic – should be strengthened after years of underfunding and privatisations. Social medicine, emphasis on primary health and universal provision of health and welfare benefits should be the guidelines for these systems.

 

  1. Severe infectious diseases are the enemies to all mankind. In your opinion, how did the epidemic highlight the core of a community with a shared future for mankind?

Epidemics are enemies of all mankind but often they are not the product of all mankind but of specific socio-economic systems and the classes that dominate them.

During the last 30 to 40 years, capitalism has become more and more prone to epidemics, in contrast to the prevailing belief that the advances in medicine and the creation of universal and developed health systems had put an end to such phenomena. Especially after 1975 we have the appearance of the ‘emerging epidemics’, i.e. dozens of new diseases, mainly due to viruses, with a frequency that has no analogue in history. These new epidemics are mainly zoonoses, i.e. animal viruses transmitted to humans.

The general explanation of this phenomenon lies in the Marxist thesis on the ‘metabolic rift’, that is, in the realistic argument that capitalism drastically worsens human-nature relations as it blindly promotes the commodification and exploitation of the latter, ignoring natural limitations and social consequences. This thesis does not imply accepting various outrageous ecological views on the return to nature and de-growth, which ignore the fact that (a) all human socio-economic systems intervene and metabolize nature and also that (b) this metabolism is necessary for ensuring even the basic survival of large sections of the human population. But it does mean that capitalism is uncontrollably expanding this metabolism as its central motive is the profitability of capital, which operates with a blind logic (‘après moi la deluge’: I do not care about the system’s survival so long as I get my profit).

But this general explanation does not suffice to explain this increase of epidemics during the last 30-40 years and needs to be supplemented with historical conjunctural determinations. We can reasonably identify the following factors. First, the uncontrolled growth of (otherwise necessary) industrial agriculture has led to the use of problematic hygienic methods that, however, enhance capitalist profitability and has already caused significant problems (e.g. salmonella). Secondly, due to the internationalization of capital (the so-called ‘globalization’), increasing competition internationally imposes the dominance of these production methods as they involve lower costs. Third, the uncontrolled growth of the capitalist agro-industrial complex dramatically limits virgin areas and brings humanity into contact with diseases and viruses that were previously restricted there and concerned small indigenous communities. The latter had either acquired relative immunity to them or the epidemics were limited to these communities and did not spread significantly. Fourth, the internationalization of capital with the proliferation of transport and communication routes between remote areas of the world facilitates the rapid transmission of epidemics throughout the world, while in the past was more limited and therefore more controllable. Fifth, the commodification of the use and consumption of exotic species enhances zoonotic diseases.

Most of these new epidemics (a) do not have strict class barriers but (b) have class asymmetric effects. They do not have strict class barriers because they are transmitted through consumer goods (in the diet) and social gathering and therefore classical methods of class segregation cannot be easily applied (e.g. ‘letting the plebeians die in their ghettos’). However, they have asymmetric effects as workers are more exposed to infections (e.g. ‘front-line workers’), have more unhealthy working and living conditions (e.g. buying cheaper and worse quality consumer products) and of course inferior health care.

This specific character of the new epidemics highlights the necessity to revitalize the socialist movement and struggle to defeat the dominant imperialist powers.

 

REFERENCES

Gourinchas P.O. (2020), ‘Flattening the Pandemic and Recession Curves’ in Baldwin R. & Weder di Mauro B. (eds.), Mitigating the COVID Economic Crisis , London: CEPR Press

Mavroudeas S. (2019), ‘De-globalisation and the Return of the Theory of Imperialism’, σε Kaoru Natsuda K. et al (eds.), Globalisation and Public Policy, London: IJOPEC http://www.ijopec.co.uk/wp-content/uploads/2019/10/2019_13.pdf .

Mavroudeas S. (2020a), ‘The coronavirus pandemic and the health and economic crisis’, https://stavrosmavroudeas.wordpress.com/2020/03/25/4383/

Mavroudeas S. (2020b), ‘Working Hypotheses for the Political Economy of Modern Epidemics’, https://stavrosmavroudeas.wordpress.com/2020/05/27/the-political-economy-of-modern-epidemics-by-s-mavroudeas-marxist-studies-york-university/

Roberts M. (2020), ‘The Virus, Capitalism, and the Long Depression’, interview with Michael Roberts, Spectrezine March 24, https://spectrejournal.com/the-virus-capitalism-and-the-long-depression/

 

https://www.scribd.com/document/466222920/The-Impact-of-Covid-CASS-Interview

https://www.academia.edu/43384075/The_impact_of_Covid_-_CASS_interview

https://www.researchgate.net/publication/342305938_The_impact_of_Covid_-_CASS_interview